Zulüm: En Büyük Günah

Hamd, zulmü yasaklayan ve kullarına adaleti emreden Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, güçsüzün hakkını savunan ve haksızlığa engel olmayı öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Muhterem kardeşlerim! Zulüm kelimesini duyduğumuzda çoğu zaman uzak yerlerdeki büyük acıları düşünürüz. Elbette onlara duyarlı olacağız. Fakat kendi elimizin ulaşabildiği yerde eksilttiğimiz bir hak, susturduğumuz bir ses veya kullandığımız bir güç de muhasebemizin içindedir. İnsan kendi küçük haksızlığını görmeden adaleti bütünüyle yaşamış sayılmaz.

Bugün kimin güçlü olduğunu değil, hakkın nerede olduğunu soralım. Yakınımız, çevremiz veya çıkarımız cevaplarımızı değiştirmesin. Zulme karşı olmak yalnız öfke duymak değildir; güvenli, hukuka uygun ve gerçekten faydalı bir yoldan hakkı korumaya çalışmaktır.

Kardeşimizin hakkını ve onurunu gözetelim

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “…الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يَخْذُلُهُ وَلَا يَحْقِرُهُ…”

Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “...Müslüman, Müslüman’ın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz ve onu hor görmez...” (M6541 Müslim, Birr, 32)

إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُ بِٱلْعَدْلِ وَٱلْإِحْسَٰنِ وَإِيتَآئِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ ٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنكَرِ وَٱلْبَغْىِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Şüphesiz Allah, adaleti, iyilik yapmayı, yakınlara yardım etmeyi emreder; hayasızlığı, fenalık ve azgınlığı da yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor. (Nahl 16/90)

Mekke’de cehaletin kol gezdiği yıllardı. Müşrikler her türlü kötülüğü yapıyor, güçlü olanlar zayıfları eziyordu. Mekke dışından gelenler ise hepten korumasızdı. Şehrin nüfuzlu kişileri kendi menfaatlerini beslemek üzere onları zalimce sömürüyordu. Hz. İbrâhim ile oğlu Hz. İsmâil’in yaptığı kutsal mabedin etrafında zalimler destekleniyor, mazlumların feryatlarına ise kulak tıkanıyordu.

İşte bu dönemde Yemenli bir tacir, mallarını Kureyş’in önde gelenlerinden biri olan Âs b. vâil’e satmıştı. Ama Âs b. vâil’in ne parayı ödemeye ne de malı geri vermeye niyeti vardı. Yemenli tacir, nüfuzlu kabileleri dolaştı. Yapılan zulmü anlatıp yardım istedi. Fakat yardım göreceği yerde azar işitince Ebû Kubeys Dağı’na çıkıp Âs b. vâil’in zulmünü tüm Mekkelilere yana yakıla söylediği bir şiirle haykırdı.

İşte o zaman kalplerinde adalet duygusunu yaşatanlar, Abdullah b. Cüd’ân’ın evinde toplandılar ve bu kutsal şehirde zulmü kaldıracaklarına dair bir antlaşmaya vardılar. Aralarında o zamanlar henüz yirmi yaşlarında bulunan Muhammed b. Abdullah da vardı. Yapılan bu antlaşmaya göre ister Mekkeli olsun isterse Mekke dışından gelsin hiç kimse zulme uğramayacak, mazlumun hakkı mutlaka geri alınacaktı. İlk iş olarak Yemenlinin hakkı, Âs b. vâil’den alındı. Artık kim haksızlığa uğrasa bu âdil insanlara koşuyor ve hakkını arıyordu. Bu kutlu harekete, “Erdemliler Antlaşması” anlamına gelen “Hilfü’l-füdûl” dendi. (Hilfü’l-fudûl”, DİA, XvIII, 31.)

Gerçekten de zulmün sıradanlaştığı, hatta zalimlerin desteklendiği bir zamanda böyle bir hareket son derece değerliydi. Nitekim Sevgili Peygamberimiz de, “Henüz delikanlı iken amcalarımla beraber iyi insanların yapmış olduğu antlaşmada hazır bulunmuştum. Bana kızıl develer dahi verilse bu antlaşmayı bozmak istemezdim.” diyerek bu değeri ifade etmiş, (HM1655 İbn Hanbel, I, 191.) şayet İslâmiyet döneminde de böyle bir antlaşmaya davet edilse yine hemen katılacağını söylemişti. (BS13356 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, vI, 603.)

Asıl itibariyle zulüm, haksızlık etmek, hak sahibine hakkını vermemek, bir şeyi lâyığı olmayan yerde kullanmaktır. En büyük haksızlık ise Allah’ın hakkını Allah’tan başkasına vermektir. Dolayısıyla sayısız nimetlerine rağmen Allah’a ortak koşmak, tam anlamıyla zulümdür. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de bu durum, oğluna öğütler veren Lokman’ın (as) dilinden şu şekilde ifade edilmiştir: “Ey Oğulcuğum! Allah’a şirk koşma. Gerçekten şirk büyük bir zulümdür.” (Lokman, 31/13.) Kur’an’ın bildirdiğine göre, tek ilâh olarak Allah’ı tanımamaları ve O’nu bırakıp başka ilâhlar edinmeleri sebebiyle zalimler büyük bir azaba uğrayacak (Bakara, 2/165.) ve asla affedilmeyecektir. (Nisâ, 4/48.) Herhangi bir yardımcıları da olmayacaktır onların. (Hac, 22/71.) İşte bu nedenledir ki hayatı boyunca hiçbir zaman haktan taviz vermeyen ve her zaman zulmün karşısında duran Resûlullah (sav), öncelikle zulmün en büyüğü olan “şirk”le mücadele etmiştir.

Bir insanı küçük görmek, ihtiyacını önemsememek ve zarar gördüğünde yüzüstü bırakmak kardeşliği yorar. Bizimle aynı çevrede olup olmaması onun hakkının kıymetini değiştirmez. Güçsüzün sesini dinlemek, adaletin kolay unutulan taraflarından biridir.

Evde, işte ve ortak alanlarda kararlarımızın kimi etkilediğine bakalım. Çalışanın ücreti, çocuğun güveni, yaşlının ihtiyacı ve komşunun huzuru bizim rahatımızdan daha önemsiz değildir. Kendimize kolaylık sağlarken başkasına yüklediğimiz zararı fark edelim. Büyük bir haksızlıktan sakınmak kadar küçük görünen hakkı gözetmek de sorumluluğumuzdur.

Zalime yardım onu durdurmaktır

عَنْ أَنَسٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا.” فَقَالَ رَجُلٌ: “يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْصُرُهُ إِذَا كَانَ مَظْلُومًا، أَفَرَأَيْتَ إِذَا كَانَ ظَالِمًا كَيْفَ أَنْصُرُهُ؟” قَالَ: “تَحْجُزُهُ أَوْ تَمْنَعُهُ مِنَ الظُّلْمِ، فَإِنَّ ذَلِكَ نَصْرُهُ.”

Enes’in (ra) naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurdu: “Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et.” Bunun üzerine birisi, “Ey Allah’ın Resûlü! Eğer mazlum ise yardım ederim, ancak zalimse ona nasıl yardım edeceğim?” dedi. Resûlullah buyurdu ki, “Onu zulümden uzaklaştırırsın veya onun zulmüne engel olursun. İşte bu ona yapacağın yardımdır.” (B6952 Buhârî, İkrâh, 7)

Diğer taraftan Allah’a şirk koşmanın yanı sıra, Allah’ın âyetlerini yalanlamak, (A’râf, 7/162, 177; En’âm, 6/68.) peygamberliğe ve peygamberlere inanmamak da (Nahl, 16/113; İsrâ, 17/47; Furkân, 25/37.) Kur’an’da zulüm olarak nitelendirilmiştir. Zira bütün bu inkâr davranışları Yüce Yaratıcı’nın varlığını ve hükmünü kabullenmeyerek O’na karşı haksızlık etmek anlamına gelmektedir. Bu sırada insan kendisine de zulmetmekte, (Nisâ, 4/64; Nahl, 16/33.) Rabbi ile sıcak bir bağ kurmanın vereceği huzur ve güveni yaşamayarak O’nun sunduğu iman ve kulluk nimetlerinin lezzetinden nasibini almayarak aslında kendisine yazık etmektedir. En ufak bir haksızlığa bile müsaadesi olmayan Rabbimiz kimseye zulmetmezken böyle bir durumda kişi kendi kendine zulmetmektedir. (Fâtır, 35/32.) Bir başkasının hakkına girmese bile, hevâ ve hevesinin peşinde koşarak günah işleyen kimsenin de kendi nefsine zulmettiği aşikârdır. İşte bu durumda olanlar için Allah Teâlâ, “Kim bir kötülük yapar yahut kendine zulmeder sonra da Allah’tan bağışlanma dilerse Allah’ı çok bağışlayıcı ve çok merhamet edici bulur.” (Nisâ, 4/110.) buyurarak rahmet kapılarını açık tutmaktadır.

Şirki en büyük zulüm olarak takdim eden Yüce Allah, “Ben zulmü kendime ve kullarıma haram kıldım. O hâlde siz de birbirinize zulmetmeyin.” buyurur (M6575 Müslim, Birr, 55.) ve insanların birbirleriyle olan ilişkilerinde zulmün her türlüsünü yasaklar. Nitekim Peygamberimiz de veda Hutbesi’ni dinleyen binlerce insana şöyle seslenmiştir: “Kanlarınız, mallarınız ve onurlarınız dokunulmazdır.” (B67 Buhârî, İlim, 9; M4384 Müslim, Kasâme, 30.) Bu aslında İslâm’da insanların zulme uğramayacaklarının belki de son kez alenen tebliğiydi. Zira Sevgili Peygamberimiz zulmetmemenin temel bir prensip olduğunu daha önce de defalarca ifade etmiş, “...Müslüman, Müslüman’ın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz ve onu hor görmez.” buyurmuştur. (M6541 Müslim, Birr, 32.)

İnsanların birbirleriyle ilişkilerinde zulüm, karşısındakinin sınırlarına riayet etmemek, hakkını gasp etmek veya ona âdil davranmamak şeklinde tezahür edebilir. İlişkiler ne kadar yakın ve yoğun ise hak ve sorumluluklara özen göstermek de o kadar önemli hâle gelmektedir. Bu nedenle Peygamberimiz, öncelikle birlikte yaşadıkları aile fertlerinin haklarına riayet etmeleri konusunda ashâbını sık sık uyarmıştır. Eşlerin birbirine zulüm ve eziyetini yasaklamış, erkeklere hanımlarına karşı her türlü kaba ve kırıcı davranıştan uzak durmalarını tembihlerken (M2950 Müslim, Hac, 147; B4942 Buhârî, Tefsîr, (Şems) 1; D2144 Ebû Dâvûd, Nikâh, 40-41.) hanımlara da kocalarının haklarını korumalarını öğütlemiştir. (D1664 Ebû Dâvûd, Zekât, 32; HM28141 İbn Hanbel, vI, 457.)

Diğer taraftan anne baba ile evlât arasındaki ilişkide de zulmün her çeşidini yasaklayan Sevgili Peygamberimiz, sahâbîlerden birinin diğer çocuklarını bir tarafa bırakıp sadece bir oğluna mal bağışlamasını onaylamamış, “Sana iyi davranmaları senin onlar üzerinde hakkındır. Ama çocuklar arasında âdil davranman da onların senin üzerindeki hakkıdır.” diyerek onu ikaz etmiştir. (D3542 Ebû Dâvûd, Büyû’ (İcâre), 83; HM18568 İbn Hanbel, Iv, 271.) Oğlu gelince öpüp kucağına alan, fakat kızı gelince ilgisiz bir şekilde yanına oturtan adamı da çocukları arasında haksızlık yaptığı için kınamıştır. (BŞ8700 Beyhakî, Şuâbü’l- îmân, vI, 410.) Aynı şekilde anne babaya ve yakın akrabaya zulmetmek yani onların hakkını tanımamak da Resûlullah’ın (sav) asla tasvip etmediği davranışlardandır. Anne babaya eziyet ve saygısızlığı büyük günahlar arasında sayan Allah Resûlü, (B5976 Buhârî, Edeb, 6; M259 Müslim, Îmân, 143.) haklarını hiçe sayarak akraba ile ilişkiyi kesmenin ilâhî rahmetten ve cennetten mahrumiyete sebep olacağını söylemiştir. (M6520 Müslim, Birr, 18; D1694 Ebû Dâvûd, Zekât, 45.)

Peygamberimizin açıklaması tarafgirliğin önüne çok açık bir ölçü koyar. Yakınımız haksızlık yapıyorsa onu savunarak yanlışını büyütmek yardım değildir. Uygun ve güvenli biçimde durdurmaya, doğruya dönmesine ve hakkı onarmasına destek olmak gerekir.

Aile içinde veya iş yerinde bir zarar anlatıldığında önce bizim sevdiğimiz kişiyi korumaya koşmayalım. İddiayı ciddiyetle dinleyip doğru araştırma ve yardım yollarını arayalım. Ne söylentiyle hüküm verelim ne tanıdık bir isim söz konusu diye bütün kapıları kapatalım. Adalet, bağlı olduğumuz insanlarla da sınandığımız bir sadakattir.

Mazlumun duasını hafife almayalım

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) لِمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ حِينَ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ: “…وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ، فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ.”

İbn Abbâs’ın (ra) naklettiğine göre, Resûlullah (sav) Muâz b. Cebel’i Yemen’e gönderirken şöyle buyurmuştur: “...Mazlumun bedduasından sakın. Çünkü onunla Allah arasında perde yoktur.” (B1496 Buhârî, Zekât, 63; M121 Müslim, Îmân, 29)

“Bir kimse, komşusu onun kötü davranışlarından güvende olmadığı sürece iman etmiş olmaz.” (HM3672 İbn Hanbel, I, 388.) buyuran Peygamberimiz (sav), komşuluk ilişkilerinde olumsuz davranışlarda bulunmayı da “zulüm ve haksızlık” olarak nitelendirmiştir. Başkasının malını gasp eden zalim kişiyle ilgili olarak ise, “Kim bir karış miktarınca toprak parçasına haksızlıkla sahip olursa, o yerin yedi katı boynuna geçirilir.” (M4132 Müslim, Müsâkât, 137.) diyerek böyle bir zulmün cezasız kalmayacağını hatırlatmıştır.

Peygamberimiz zulmü yasaklarken Müslüman ve Müslüman olmayan ayrımı da yapmıyordu. Örneğin, Hayber Savaşı’nda, ağıllarının Müslümanlarca yağma edileceğinden endişe eden Yahudiler Peygamberimize koşmuşlar, durumdan haberdar olduğunda Allah Resûlü, “Aman dikkat edin! Antlaşmalı olarak Müslüman topraklarında yaşayan gayri müslimlerin mallarını haksız yere ellerinden almak helâl değildir.” sözleriyle ashâbını uyarmıştı. (D3806 Ebû Dâvûd, Et’ime, 32.) Ayrıca Resûl-i Ekrem, “Kim bir adama can güvenliği konusunda teminat verip de daha sonra onu öldürürse kıyamet gününde zulüm sancağını taşıyacaktır.” diyerek (İM2688 İbn Mâce, Diyât, 33.) muhatap gayri müslim bile olsa zulmün haram olduğunu bildirmiştir. İşte burada savaşta bile zulmü yasaklayan Rahmet Peygamberi, düşmanın organlarını keserek işkence etmeye, ihtiyar, çocuk ve kadınları öldürmeye kesinlikle izin vermemiştir. (M4522 Müslim, Cihâd ve siyer, 3; D2614 Ebû Dâvûd, Cihâd, 82.)

Câhiliye devrinde Araplar, haklı haksız ayırt etmeksizin kendi kabilelerinden olanlara yardım eder ve davalarını kabile taassubuna dayalı bir dayanışma mantığıyla halletmeye çalışırlardı. (ŞN16/137 Nevevî, Şerh âle’l-Müslim, XvI, 137.) Söz gelimi, biri ensara diğeri muhacirlere mensup iki delikanlı bir gün kavga etmiş ve bu mantığın uzantısı olarak biri, “Yetişin ensar!” diye bağırırken diğeri, “Yetişin muhacirler!” diye kendi kabilesini yardıma çağırmıştı. Sesleri işiten Peygamberimiz olay yerine gelerek, “Bu câhiliye çağrısı da nerden çıktı!” demiş, kavgayı yatıştırdıktan sonra ise, “Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşinize yardım edin.” buyurmuştu. (M6582 Müslim, Birr, 62.) Câhiliye döneminden beri söylenegelen bu vecizeyle, haklı olup olmadığına bakmaksızın herkesin kavmine yardım etmesi gerektiği kastedildiği için (İF8/649 İbn Hacer, Fethu’l- bârî, vIII, 649.) şaşıran sahâbîlerden biri sormuştu: “Ey Allah’ın Resûlü! Eğer mazlum ise yardım ederim, ancak zalimse ona nasıl yardım edeceğim?” Bunun üzerine Allah Resûlü şöyle cevap vermişti, “Onu zulümden uzaklaştırırsın veya onun zulmüne engel olursun. Ona yapacağın yardım işte budur.” (B6952 Buhârî, İkrâh, 7; T2255 Tirmizî, Fiten, 68.)

Sevgili Peygamberimiz, son derece katı bir câhiliye deyişini aynen tekrarladığı hâlde ona bambaşka bir muhteva kazandırmış, buradaki “kardeş” ifadesine “din kardeşi” anlamını yükleyip “zalim de olsa yardım etme” prensibini onun zalimce davranmasına mani olma şeklinde yorumlamıştı.

Bize karşı kendisini savunamayan bir insanın da Rabbi vardır. Makamımız, paramız veya kalabalık çevremiz haksızlığımızı Allah’tan gizlemez. Bu hakikat korkutucu bir söz olarak kalmasın; gücümüzü kullanırken elimizi ve dilimizi terbiye etsin.

Bir çalışanı bekletirken, bir borcu ödemeyi geciktirirken veya bir başvuruyu keyfî biçimde çevirirken kendi rahatımızın ötesini düşünelim. Karşımızdaki insanın da evi, endişesi ve hakkı var. Gönül almak güzel; fakat çiğnenmiş bir hak varsa onu yerine getirmeden meselenin bittiğini sanmayalım. Hesabımızı bugün dürüstçe düzeltmeye yönelelim.

Haksızlıktan dönmek için bugünü değerlendirelim

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَة.”

Abdullah b. Ömer’den (ra) nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Zulüm, (zalim için) kıyamet gününde zifiri karanlıklardır.” (B2447 Buhârî, Mezâlim, 8; M6577 Müslim, Birr, 57)

Şartlar ne olursa olsun Müslüman, zalimin karşısında, mazlumun ise yanında yer almalıdır. (B1239 Buhârî, Cenâiz, 2; M5388 Müslim, Libâs ve zînet, 3.) Zira Peygamberimiz bunun zıddına hareket edenleri, “Bir davada zulme yardımcı olan kimse, kuşkusuz Allah’ın gazabına uğrar.” (D3598 Ebû Dâvûd, Kadâ’ (akdiye), 14.) sözleriyle uyarmıştır. Ayrıca Resûlullah (sav) zalim idarecilerin yaptıkları haksız uygulamalara yardım edenlerin âhirette kendisiyle buluşamayacaklarını belirtmiş, (T2259 Tirmizî, Fiten, 72; N4212 Nesâî, Biat, 35.) zalim yönetici karşısında hakkı söylemeyi ise en büyük cihad saymıştır. (T2174 Tirmizî, Fiten, 13; D4344 Ebû Dâvûd, Melâhim, 17.) “İnsanlar bir zalimi görürler de onun zulmüne engel olmazlarsa, Allah’ın onları genel bir azaba uğratması kaçınılmazdır.” (T3057 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 5; D4338 Ebû Dâvûd, Melâhim, 17.) buyuran Allah Resûlü’ne göre, sessiz kalarak da olsa zalimin zulmünü onaylamak ise herkesi kapsayan bir azaba uğramak anlamına gelir. Nitekim Yahudiler günah işleyenleri önce uyarır, fakat daha sonra yapılanlara aldırış etmeden onlarla yer içerlerdi. Kur’an, “Onlar birbirlerini işledikleri kötülüklerden vazgeçirmeye çalışmadılar.” diyerek (Mâide, 5/79.) İsrâiloğulları’nı bu yaptıklarından ötürü kınamış, onların durumunu ashâbına anlatan

Resûlullah (sav) da heyecanla, “Hayır! Hayır! Zalimin zulmünü önlemedikçe size de kurtuluş yoktur!” buyurmuştur. (T3048 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 5; İM4006 İbn Mâce, Fiten, 20.)

Bir haksızlığa şahit olan herkes, en az haksızlığa uğrayan kişi kadar zulme karşı koymak, direnmek ve engellemeye çalışmakla sorumludur. Zira toplumsal duyarlılığın azalması, “Bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın.” gibi sorumsuz ve vurdumduymaz bir yaklaşımın artması, bütün toplumun zarar görmesine sebep olacaktır. Bu nedenle, değil zulme razı olmak, zulmedenlere meyletmek bile Kur’an’da yasaklanmış, (Hûd, 11/113.) zulme uğrayanların hakkını savunmak için savaşmayanlar ise kınanmıştır. (Nisâ, 4/75.) Zulme engel olunmadığı takdirde toplumda haksızlıkların önü alınamayacak, güçlü ama zalim kimselerin toplumun huzurunu bozması kaçınılmaz olacaktır. Adaletin hâkim olmadığı, haksızlığın hüküm sürdüğü bir toplum ise Allah’ın hoşnutluğunu ve yardımını kazanamayacaktır. Zira Kur’an’ın açıkça bildirdiğine göre, “Zalimler kurtuluşa eremeyecektir.” (Kasas, 28/37.) İşte böyle bir tabloyu tasvir ederken Peygamberimiz, zalimin yaptıklarının açıkça söylenmediği, bir anlamda zulme karşı sessiz kalındığı zamanlarda bu duruma seyirci kalanların da zalime destek vermiş gibi değerlendirileceğini belirtmiştir. (HM6784 İbn Hanbel, II, 191; NM7036 Hâkim, Müstedrek, vII, 2516 (Iv/96).)

Bu arada zulüm görenlerin de sorumluluklarının olduğu unutulmamalıdır. Mazlumlar zulme boyun eğmemeli, mümkün olduğu kadar zalime fırsat vermemelidir. Bu yüzden Allah Resûlü, “Kim malını korumak uğruna öldürülürse şehittir.” buyurmuş, (B2480 Buhârî, Mezâlim, 33; M361 Müslim, Îmân, 226.) zulme uğrayarak öldürülen Müslümanların da o yüce mertebeye ulaşacaklarını haber vermiştir. (N4098 Nesâî, Muharebe, 22.)

Zulmün karanlığına dair uyarı bize kendi yanlışımızdan dönmenin aciliyetini hatırlatır. İnsan bir haksızlık yapmış olabilir; fakat onu sürekli savunmak zorunda değildir. Hakkı kabul etmek, özür dilemek ve telafiye başlamak mümkündür. Gücünü doğruya dönmek için kullanan insan gerçek bir irade gösterir.

Bugün üzerimizde kalmış bir hakkı araştırıp adım atalım. Bir zararı biliyorsak uygun mercilere ulaşalım, mağdurun yanında güvenle duralım. Başkasını korumak için yeni bir şiddet veya keyfî ceza yolu açmayalım. Rabbimizin emrettiği adalet, hem amacımızı hem yöntemimizi belirlesin.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım! Bizi zulmetmekten ve haksızlığa destek olmaktan koru. Gücümüzü, makamımızı ve yakınlığımızı gerçeğin önüne koymaktan Sana sığınırız. Hakkı kimdeyse görecek bir vicdan ver.

Rabbimiz! Mazlumlara ferahlık, güvenlik ve adalet nasip et. Sesini duyuramayanın sözünü ciddiye almayı, zarar göreni doğru desteğe ulaştırmayı bize öğret. Yanlış yapan yakınımızı da haksızlıktan uzaklaştıracak cesaret ve hikmet ver.

Ya Rabbi! Üzerimizdeki kul haklarını onarmayı kolaylaştır. Dilimizle özür dilerken elimizle de telafiye yönelelim. Ailelerimizde, işimizde ve bütün ilişkilerimizde adaleti yaşatalım. Huzuruna zulmünü savunan değil, yanlışından dönmeye çalışan bir kul olarak gelmeyi bize nasip eyle. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 3. cilt, 611–620. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.