Hadislerle İslâm.. "Yetim: Toplumun Uhdesindeki En Ağır Emanet" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Yetim: Toplumun Uhdesindeki En Ağır Emanet
Hamd, yetimin hakkını koruyan, muhtaçların duasını işiten Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, yetim büyümüş ve yetimlerin gönlünü gözetmiş olan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim, bir çocuğun kaybı yalnızca evde eksilen bir kişi değildir. O kişinin sesi, gündelik ilgisi, güven veren varlığı da eksilir. Bazen herkes kendi hayatına döndüğünde çocuğun yalnızlığı daha çok hissedilir. Yetimi gözetmek, ilk acı günlerinde üzülüp sonra unutmakla yerine getirilemez; devam eden bir sorumluluk ister.
Bir çocuğu korurken onun onurunu da koruyacağız. Yardımı duyurmak için yüzünü herkesin önüne çıkarmayacağız; acısını bir tanıtım malzemesine çevirmeyeceğiz. Ona yalnızca ihtiyacı olanı vermek değil, kendisini değerli ve güvende hissedebileceği bir yakınlık sunmak için gayret edeceğiz.
Peygamberimize yakınlığın güzel bir yolu
عَنْ سَهْلٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِى الْجَنَّةِ هَكَذَا.” وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى، وَفَرَّجَ بَيْنَهُمَا شَيْئًا.”
Sehl (b. Sa’d) anlatıyor: “Resûlullah (sav), ‘Ben ve yetime kol kanat geren kimse cennette böyle (yan yana) olacağız.’ buyurdu ve aralarını hafifçe açarak işaret parmağıyla orta parmağını gösterdi.” (B5304 Buhârî, Talâk, 25)
Uhud... Bir avuç Müslüman’ın, canlarını ve dünyevî tüm varlıklarını hiçe sayarak eteklerinde şehâdete koştukları dağ... O gün, daha sonra Okçular Tepesi olarak anılacak olan Ayneyn Tepesi de, Uhud Dağı da tanık oldu Hamza’nın, Nadr oğlu Enes’in, Akrabe’nin şehâdetlerine...
Nadr oğlu Enes. “Ah! Cennetin kokusu!” diye mırıldanan Enes... Dudakları titreyerek yanında duran arkadaşı Sa’d b. Muâz’a, “Uhud’un eteklerinde cennetin kokusunu duyuyorum,” diyerek safları yaran Enes... (T3200 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 33.)
Uhud nelere şahit olmuştu! Yarım urbalı Mus’ab b. Umeyr’e meselâ... Hani Abdurrahman seneler sonra bolluk içindeki bir iftar sonrasında onu hatırlayacak, boğazı düğüm düğüm olacaktı... Hâlbuki o zaman, yokluktan ayaklarına bile yetişmeyen urbasını kefen yapmışlardı Mus’ab’a... Hz. Hamza’nın kefeni de kısa gelmemiş miydi? Allah’ın aslanıydı o! Onun heybeti karşısında inançsızlar titrerdi. Herkes çekinirdi ondan. Allah Resûlü’nün amcasıydı o... Hamza’ydı o! Hamza da Mus’ab gibi son yolculuğuna ayakları kefeninden dışarıya çıkmış biçimde uğurlanacaktı demek ki... (B4045 Buhârî, Meğâzî, 17.)
Çocuk hatırlıyordu, bir gün babasıyla Allah Resûlü’nün yanına gitmişlerdi. Allah Resûlü sormuştu ona, “Yavrum, senin adın ne?” diye... “Bahîr.” demişti kekeleyerek. Bir rivayete göre ise “Hanîn.”. “Olmaz.” demişti Peygamber Efendimiz. Zira “Bahîr”, zayıf, hasta ve mecalsiz demekti, “Hanîn” ise üzgün, dertli anlamına geliyordu. Bu ismi değiştiren Allah Resûlü ona, “Bundan böyle senin adın Beşîr olsun.” demişti. Ne güzel addı bu! Neşeli, müjdelenmiş demekti, yüzlere ve gönüllere sevinç kaynağı olan... (KU36862 Müttakî el-Hindî, Kenzü’l-ummâl, XIII, 298.)
Allah Resûlü Uhud’dan dönüyordu. Peygamberimizin karşısına dikilecek, babasını soracaktı Beşîr ona. Allah Resûlü’nün yanına vardı; “Babama ne oldu?” dedi. Allah Resûlü’nün ağzından, “Baban şehit oldu. Allah ona rahmet etsin.” sözleri döküldü. Beşîr ağlıyordu...
Allah Resûlü durdu. Küçük bir çocuk için bekledi. Çünkü onun için çocuklar çok kıymetliydi. Beşîr ağlıyordu, babası ölmüştü... Allah Resûlü, “Ağlama!” diye teselli etti Beşîr’i. Sonra, “Ben senin baban olayım, Âişe senin annen olsun istemez misin?” dedi. Hiç düşünmeden “Evet, çok isterim.” dedi Beşîr. (Hİ1/302 İbn Hacer, İsâbe, I, 302.) Allah Resûlü, eliyle Beşîr’in saçlarını okşadı, kucakladı, bağrına bastı. Ne hoş bir tecellidir ki Allah Resûlü’nün ilgisi ve duası vesilesiyle Beşîr’in dilindeki kekemelik geçiverdi. Ayrıca Beşîr yaşlanıp da saçları ağardığı zaman Allah Resûlü’nün o gün mübarek elinin değdiği kısımlar hâlâ siyahtı. (Dİ10/300 İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, X, 300.)
Allah Resûlü şehit yavrusu Beşîr’i kucaklamış, hayattaki yalnızlığını dağıtmış, ona yetim kaldığını unutturmuştu. “Yetim”, Arapçada “yalnız, tek başına” demekti. “Yavaş giden, geride kalan” gibi bir mânâsı daha vardı yetimin. Yetim kelimesinin “gaflet ve şaşkınlıktan” geldiğini söyleyenler de vardı (LA55/4948 İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, Lv, 4948.) ama Allah Resûlü’nün yanında gafil olunur muydu hiç?
Bu müjde, yetimin yanında durmanın Allah katındaki değerini gösteriyor. Yakınlık arayan insanın önüne merhametten bir yol açılıyor. Fakat kol kanat germek yalnızca belli aralıklarla para göndermekten ibaret değildir. Eğitimini, güvenliğini, gelişimini ve gönlünün ihtiyacını da gözetmek gerekir.
Elimizde büyük bir imkân olmayabilir. Düzenli bir ilgi, okul ihtiyacına destek, güvenilir bir rehberlik de kıymetlidir. Ailesini kaybetmiş çocuğun bakımını üstlenen yakınına yardım edebiliriz. Önemli olan bir kez görünmek değil, gerektiğinde bulunabilen güvenilir bir insan olmaktır.
Korunmaya muhtaç olanın hakkı ağırdır
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “اَللَّهُمَّ إِنِّى أُحَرِّجُ حَقَّ الضَّعِيفَيْنِ: الْيَتِيمِ وَالْمَرْأَةِ.”
Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Allah’ım, ben iki zayıfın; yetim ve kadının hakları konusunda (insanları) şiddetle uyarıyorum, onların haklarına el uzatılmasını (özellikle) yasaklıyorum.” (İM3678 İbn Mâce, Edeb, 6; HM9664 İbn Hanbel, II, 440)
İslâm’ın ilk yıllarıydı ve ardı ardına inen âyetler inananlara yetim hakkını hatırlatıyordu:
“Gördün mü, o hesap ve ceza gününü yalanlayanı! İşte o, yetimi itip kakan, yoksula yedirmeyi özendirmeyen kimsedir.” (Mâûn, 107/1-3.)
Ca’fer... Peygamberimizin amcasının oğlu. Efendimiz ona “kardeşim” derdi. (D4192 Ebû Dâvûd, Teraccül, 13.) Beklemişti Allah Resûlü. Ca’fer’in ailesine üç gün zaman vermişti, içlerindeki üzüntü gözyaşlarıyla aksın, biraz olsun sakinleşsinler diye. Babaları Mûte Savaşı’nda şehit düşmüştü.
Allah Resûlü, Ca’fer’in derin bir hüzne boyanmış olan evindeydi. “Bugünden sonra kardeşime ağlamak yok.” diye söze başladı. Sonra, “Getirin bana kardeşimin çocuklarını.” dedi. Ca’fer’in oğlu Abdullah, kendisi anlatıyor: “Bizi getirdiler, Allah Resûlü’nün karşısında dizildik. Kuş yavruları gibiydik.” diye... (N5229 Nesâî, Zînet, 57.)
Allah Resûlü, beklenmedik bir şey yaptı. Hayatın aktığına bir alâmet olsun, üzüntü ve kahırdan saçları darmadağın olmuş bu yetimlerin yüzleri açılsın, ışıl ışıl parlasın diye berber çağırdı. O an bir berberin çocukların saçını kesmesi en son düşünülecek şeydi sanki...
Allah Resûlü, çocukların saçlarını kestiriyordu, yarın bayrammış gibi...
Allah Resûlü’nün aralarını hafifçe açtığı işaret ve orta parmaklarını göstererek ashâbına seslenişi, tüm canlılığıyla gözlerimizin önünde duruyor: “Ben ve yetime kol kanat geren kimse cennette böyle (yan yana) olacağız.” (B5304 Buhârî, Talâk, 25.) Peygamber Efendimiz, gönüller anlasın, gözler canlandırsın diye dünyada bir yetimi kollayan, onun derdine ortak olup sofrasında yetimle ekmeğini paylaşanların, cennette bu şekilde kendisinin yanı başında bulunacağını anlatıyor bize. Yetim Peygamber yetimlere sahip çıkıyor...
Hadisin ikazı, savunmasız bir insanın hakkını küçümsememizi engeller. Yetimin malını yönetiyorsak o mal kendi imkânımızın uzantısı değildir. Hesabı açık tutulmalı, onun yararı gözetilmeli ve zamanı geldiğinde hakkıyla teslim edilmelidir. İyi niyet iddiası, sorumluluğun denetimini gereksiz kılmaz.
Yardım kuruluşlarında veya aile içinde görev alırken hesap verebilir olalım. Çocuğun malını kendi ihtiyacımız için belirsizce kullanmayalım. Dinî ve hukukî ayrıntılarda ehil rehberlik alalım. Yetim hakkını korumak, yalnızca kötü niyetliden sakınmak değil, bizim ihmalimizin de zarar vermesini önlemektir.
Yetimin gönlünü incitmeyelim
فَأَمَّا ٱلْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ
Öyleyse sakın yetimi ezme! (Duhâ 93/9)
Yetimler önceliklidir. Bu çocukların bazısı şehit çocuklarıdır, bazısı annesini ya da babasını hastalığa, kazaya kurban vermiştir. ve hatta kimileri de dünyanın değişik yerlerinde birilerinin dünyalık arzularına kurban edilmiş, daha çocukluklarını yaşayamadan şehirleri yıktığı kadar ruhları da tahrip eden savaşın soğuk yüzüyle karşılaşmıştır. Anneleri, babaları artık yanlarında değildir... Onlar sahip çıkılmayı herkesten çok hak ederler. Onlar Peygamberimizin yanındaki Enes gibi olmayı arzularlar. Onlar Ümmü’d-Derdâ’nın yanındaki yetimler gibi, Allah Resûlü’nden müjde, müminlerden ilgi ve şefkat görmeyi umut ederler.
Kızı Fâtıma, yanında iki hanımla birlikte gelerek, savaş esirlerinden ev işlerinde kendilerine yardımcı olacak kadınlar tahsis etmesini istediklerinde, “Bedir’in yetimleri sizden daha önceliklidir.” demişti Peygamber Efendimiz. (D2987 Ebû Dâvûd, Harâc, 19-20.) Onun, yetimi kollama ve gözetme arzusu, rivayetlerin arasından gönüllerimizin derinliklerine işlemelidir.
Allah Resûlü, “Her türlü malda zekâttan başka ödenmesi gereken haklar da vardır.” buyurmuştur. (T659 Tirmizî, Zekât, 27.) Yetimi gözetmek bizim yetimlere yaptığımız bir ikramın ötesinde, üzerimizdeki en büyük sorumluluklardandır. Allah Resûlü üzerimizdeki bu sorumluluğu şu âyeti okuyarak açıklamıştır: “İyilik, yüzlerinizi doğu ve batı taraflarına çevirmeniz(den ibaret) değildir. Asıl iyilik, Allah’a, âhiret gününe, meleklere, kitaba ve peygamberlere iman edenlerin; mala olan sevgilerine rağmen onu yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışa, (ihtiyacından dolayı) isteyene ve (özgürlükleri için) kölelere verenlerin; namazı dosdoğru kılan, zekâtı veren, antlaşma yaptıklarında sözlerini yerine getirenlerin ve zorda, hastalıkta ve savaşın kızıştığı zamanlarda (direnip) sabredenlerin tutum ve davranışlarıdır. İşte bunlar, doğru olanlardır. İşte bunlar, Allah’a karşı gelmekten sakınanların ta kendileridir.” (Bakara, 2/177.)
Yetim malı yemek ne büyük günahtır! Cana kıymak, iftira atmak gibi hususlarla beraber, insanlığı felâkete sürükleyen yedi büyük günahtan biri olarak Allah Resûlü’nün dilinde yer bulan bu günah, (M262 Müslim, Îmân, 145.) tüyü bitmemiş yetimin hakkını gözeten yüksek bir inancın ve medeniyetin temsilcisi olarak bizler için affedilemez bir davranıştır. Bilakis bizler için anne ve babalarından birer yadigâr ve Allah’ın birer emaneti olan yetimleri gözetmek, cennete açılan kapıdır.
Yetim malı yemekten sakındıran bu uyarılarla birlikte, yetimin bakımıyla ilgilenen kişinin fakir olması hâlinde, ihtiyacı oranında bu maldan almasına müsaade edilmiştir. (B4575 Buhârî, Tefsîr, (Nisâ) 2; M7533 Müslim, Tefsîr, 10.) Resûl-i Ekrem Efendimiz, kendisine gelip fakir olduğunu, fakat baktığı bir yetimi bulunduğunu söyleyen bir adama; israf etmemek, saçıp savurmamak ve malı kendi üzerine geçirmemek şartıyla o yetimin malından harcamada bulunabileceğini söylemiştir. (D2872 Ebû Dâvûd, vesâyâ, 8; N3698 Nesâî, vesâyâ, 11.)
Abdullah b. Abbâs’ın naklettiğine göre, “Yetimin malına yaklaşmayın; yalnız ergenlik çağına erişinceye kadar (onun malına) en güzel biçimde yaklaşabilirsiniz.” (En’âm, 6/152.) âyeti ile “Yetimlerin mallarını haksız yere yiyenler, ancak ve ancak karınlarını doldurasıya ateş yemiş olurlar ve zaten onlar çılgın bir ateşe (cehenneme) gireceklerdir.” (Nisâ, 4/10.) âyeti inince yanında yetim bulunanlar hemen Peygamberimizin meclisinden ayrılıp o yetimin yemeğini kendi yemeklerinden, içeceğini de kendi içeceklerinden ayırmışlardı. Bu sefer de yetimin sofrasındaki yemeğinden bir miktar artmaya başladı. Yetimin malını haksız yere yemeyelim diye onlar kalan yemeği de saklıyorlardı. Ama bu yemek beklediği için bozuluyordu. Bu durum ashâba zor gelmeye başladı. Olanı biteni Allah Resûlü’ne anlattılar. Çok geçmedi ki, “Sana yetimler hakkında soruyorlar. De ki: Onları iyi yetiştirmek (yüz üstü bırakmaktan) daha hayırlıdır. Eğer onlarla birlikte yaşarsanız, (unutmayın ki) onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah, işleri bozanla düzelteni bilir. Eğer Allah dileseydi, sizi de zahmet ve meşakkate sokardı. Çünkü Allah güçlüdür, hüküm ve hikmet sahibidir.” (Bakara, 2/220.) âyet-i kerimesi indi. Bunun üzerine sahâbe-i kirâm yetimlerin yiyeceklerini kendi yiyecekleriyle, içeceklerini de kendi içecekleriyle karıştırdılar. (D2871 Ebû Dâvûd, vesâyâ, 7.)
Sahâbenin bu hassasiyeti, Peygamber Efendimizin cennette kendisine komşu olacağını müjdelediği (B5304 Buhârî, Talâk, 25.) “kâfilü’l-yetîm” yani yetime kol kanat geren kimse olmak içindi. Sözlüklerde “kâfil” kelimesi kefalete bağlanıyor ve her ikisi de “kifl”e dayanıyor. “Kifl” ise eyer, elbise, kat, pay ve savaşta firar etmek için arkada kalanlar demektir. (LA43/3905 İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, XXXXIII, 3905.) Aslında bu hâliyle hadiste kullanılması son derece manidar bu kelimenin... Yetime kol kanat geren, yemeyip yediren, giymeyip giydiren demektir kâfilü’l-yetîm...
Rabbimizin emri bizi yalnızca büyük zulümlerden değil, küçük görünen incitmelerden de uzaklaştırır. Çocuğa yapılan yardımı yüzüne vurmak, kendi evlâtlarımızla arasında sevgi farkı oluşturmak, her davranışını minnetle değerlendirmek gönlünü kırar. Bir sofrada yer vermek kadar o sofrada rahat hissettirmek de önemlidir.
Kaybını konuşmak istediğinde dinleyelim, konuşmak istemediğinde zorlamayalım. Her çocuğun yas süreci aynı değildir. Gerektiğinde uygun uzman desteğine ulaşmasını sağlayalım. Onun adına sürekli karar vermek yerine yaşına uygun biçimde fikrini soralım. Merhamet, çocuğun kendi sesini de korur.
Geleceğini güvenle hazırlamak
وَٱبْتَلُوا۟ ٱلْيَتَٰمَىٰ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغُوا۟ ٱلنِّكَاحَ فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَٱدْفَعُوٓا۟ إِلَيْهِمْ أَمْوَٰلَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَآ إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَن يَكْبَرُوا۟ وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِٱلْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَٰلَهُمْ فَأَشْهِدُوا۟ عَلَيْهِمْ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ حَسِيبًا
Yetimleri deneyin. Evlenme çağına (büluğa) erdiklerinde, eğer reşid olduklarını görürseniz, mallarını kendilerine verin. Büyüyecekler (ve mallarını geri alacaklar) diye israf ederek ve aceleye getirerek mallarını yemeyin. (Velilerden) kim zengin ise (yetim malından yemeğe) tenezzül etmesin. Kim de fakir ise, aklın ve dinin gereklerine uygun bir biçimde (hizmetinin karşılığı kadar) yesin. Mallarını kendilerine geri verdiğiniz zaman da yanlarında şahit bulundurun. Hesap görücü olarak Allah yeter. (Nisâ 4/6)
Yetim babası, yetimi kendi çocuklarından ayırmadan kol kanat geren anne, yetim yavrunun hayattaki nasibine tutunması için vesile olur. Onu soğuk kış gecelerinde sevgi ve şefkat yumuşaklığıyla sarmalayan elbise olur ... Karşılıksız değildir bu. Zira yetime arka çıkan kişi, “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve Peygamberi’ne iman edin ki, size rahmetinden iki kat pay versin, size kendisiyle yürüyeceğiniz bir nur versin ve sizi bağışlasın. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.” (Hadîd, 57/28.) âyetinde geçen ve “kifleyn” diye ifade edilen “iki kat pay”ın talibidir artık...
Allah Resûlü, “Allah’ım, ben iki zayıfın, yetim ve kadının hakları konusunda (insanları) şiddetle uyarıyorum, onların haklarına el uzatılmasını (özellikle) yasaklıyorum.” (İM3678 İbn Mâce, Edeb, 6; HM9664 İbn Hanbel, II, 440.) buyurmuştur. Yetime her yönden baba olmak, analık etmek gerekir. Kefalet, malî, mânevî, sosyal pek çok yönü olan bir görevler zinciridir. Bu kapsamda yetimin malı korunmalıdır. Yetimin malına, doğrudan zarar vermek bir yana, zarar verebilme ihtimali olan durumlara karşı bile uyanık olmak gerekir. Nitekim Allah Resûlü’nün malî konularda yeterli görmediği Ebû Zerr’i, yetimin malına velî olmaması için uyardığı nakledilmektedir. (M4720 Müslim, İmâret, 17; D2868 Ebû Dâvûd, vesâyâ, 4.)
Allah Resûlü yetimin malının, ona bakan kişi tarafından yetimin geleceği için işletilmesini, eriyip gitmesine ve tükenmesine izin verilmeksizin nemalandırılmasını istemiştir. Efendimiz, “Dikkat edin! Kim malı olan bir yetimin velîsi olursa, o malı ticarette değerlendirsin ve onu (çoğalmadığı için) zekâtın yiyip tüketmesine terk etmesin.” (T641 Tirmizî, Zekât, 15.) buyurur. Sahâbe-i kirâm da bu tavsiyeye kulak vermişler, bunu bir ilke olarak benimsemişlerdir. Meselâ Hz. Ömer, eriyip gitmemesi için yetim malının çalıştırılması üzerinde ısrarla durmuştur. (MU592 Muvatta’, Zekât, 6.) Hz. Âişe’nin de, kendi uhdesindeki yetim mallarının işletilmesi doğrultusunda hareket ettiği bilinmektedir. (MU594 Muvatta’, Zekât, 6.)
Peygamberimizin, “Ergenlik çağına geldikten sonra yetimlik yoktur.” (D2873 Ebû Dâvûd, vesâyâ, 9.) ifadesi, yetimliğin ne zaman bittiğine dair sınırı belirlemektedir. Ancak buradaki “ergenlik çağına ulaşmak” ifadesinden maksat, hakikî anlamda çocuğun ergenliğe adım atması mıdır? Yoksa bunun başka bir izahı var mıdır?
İbn Abbâs’a, “Yetimlik ne zaman biter?” diye sorulduğunda, “Ömrüme yemin ederim ki, adam vardır, sakalı çıkar da hâlâ kendi hakkını almaktan âciz, kendi namına bir şey vermekten âcizdir. İşte kişi kendi hakkını alacağında başkalarının alışverişi gibi doğru ve yeterli davranabiliyorsa, artık o zaman yetimlik durumu sona ermiş demektir.” diye cevap verir. (M4684 Müslim, Cihâd ve siyer, 137.)
Kur’an da evlilik çağına gelinceye kadar yetimlerin gözlemlenip kendi ayakları üzerinde durup duramayacaklarının iyice anlaşılması, nihayet hayata atılabilecek bir hâle geldiklerinde mallarının kendilerine teslim edilmesi istenir. (Nisâ, 4/6.)
Elinden tutulup hayata hazırlanmayı bekleyen yetim bir yavru, duygusal, bedensel ve zihinsel yönden korunup kollanmaya muhtaç bir emanettir. Bu yüzden Allah ve Resûlü, tıpkı kadınlar ve köleler gibi toplumun en hassas ve kırılgan kesimlerinden biri olan yetimler hakkında da son derece dikkatli davranılmasını istemişlerdir. İnsanoğlu en büyük mutluluğun servet, makam ve kudret gibi değişken ve aldatıcı şeylerde olmadığının farkına vardığında, bir çocuğun gözlerindeki ışıltının her şeyden daha kıymetli olduğunu hissedecektir. İşte o vakit, “Eğer onlarla birlikte yaşarsanız, (unutmayın ki) onlar sizin kardeşlerinizdir.” (Bakara, 2/220.) âyeti, hayatımızda hak ettiği yeri almış olacaktır.
Ayet, yetimin malının ve geleceğinin dikkatle gözetilmesini istiyor. Koruma sorumluluğunun amacı çocuğu bize sürekli bağımlı tutmak değildir. Zamanı geldikçe kendi kararlarını verebilecek, hakkını koruyabilecek ve hayatını yürütebilecek güç kazanmasına destek olmaktır.
Bugün sürekli bir destek planı yapalım. Bir çocuğun eğitim takibini, bir bakım verenin dinlenmesini, bir mal hesabının doğruluğunu güvenilir biçimde üstlenebiliriz. Çocuğun ihtiyacını sorarken mahremiyetini koruyalım. Büyüdüğünde de bir anda yalnız bırakmayalım; imkânımız ölçüsünde hayata geçişinde yanında olalım. Peygamberimizin müjdesine talip olmak, yetimin bugününü ve yarınını birlikte gözetmeyi ister.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, yetimlere ve ailesinden ayrı düşmüş bütün çocuklara rahmetinle yardım et. Kaybettiklerinin ardından gönüllerine güven, yollarına hayırlı insanlar çıkar. Onları istismardan, ihmalden ve hakkını çiğneyen ellerden koru.
Rabbimiz, yetime bakan ailelere güç ve bereket ver. Bizi yardımı başa kakmaktan, acıyı teşhir etmekten ve mal emanetine ihanet etmekten muhafaza eyle. Çocukların eğitimini, güvenliğini ve geleceğini koruyacak bir sorumluluk nasip et. Peygamberimizin yetime gösterdiği şefkati hayatımıza taşıyalım; merhametimiz sözde kalmasın. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 287–296. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
