Hadislerle İslâm.. "Vesvese: Şeytanın Telkini" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Vesvese: Şeytanın Telkini
Hamd, içimizden geçenleri bilen ve kendisine sığınan kullarını işiten Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, gönlüne istemediği düşünceler gelen müminlere ümit veren Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim! İnsan bazen istemediği bir düşüncenin zihnine gelmesinden dolayı korkar. “Bunu düşündüğüme göre ben kötü biri miyim?” diye kendisini sorgular. Bir kuşkuya cevap ararken kuşku büyüyebilir; abdestini, namazını veya imanını durmadan kontrol etmeye başlayabilir. Böyle bir sıkıntıyla yorulan kardeşimizi suçlamak yerine Resûlullah’ın rahmetli rehberliğine kulak verelim.
Vesvese dinî hayatımızda tanıdığımız bir kavramdır; fakat her ruhsal sıkıntıyı tek bir sebeple açıklamak doğru değildir. İnsan hem güvenilir dinî rehberliğe hem gerektiğinde sağlık desteğine ihtiyaç duyabilir. Bugün istemeden gelen düşünceyle benimsenen niyeti ayıralım. Gönlümüze gelen her yabancı düşünceyi kendi kimliğimiz gibi taşımayalım.
İstemediğimiz düşünce bizi bütünüyle anlatmaz
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: جَاءَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) فَسَأَلُوهُ: إِنَّا نَجِدُ فِى أَنْفُسِنَا مَا يَتَعَاظَمُ أَحَدُنَا أَنْ يَتَكَلَّمَ بِهِ، قَالَ: “أَوَقَدْ وَجَدْتُمُوهُ؟” قَالُوا: نَعَمْ. قَالَ: “ذَاكَ صَرِيحُ الْإِيمَانِ.”
Ebû Hüreyre anlatıyor: “Hz. Peygamber’in (sav) ashâbından bazıları gelerek, ‘İçimizden bazen söylemeyi bile büyük (bir günah) saydığımız şeyler (vesveseler) geçiyor.’ dediler. Hz. Peygamber, ‘Hepiniz aynı şeyleri hissediyor musunuz?’ buyurdu. Onlar da cevaben, ‘Evet.’ dediler. Bunun üzerine Hz. Peygamber (sav), ‘İşte bu apaçık imandır.’ buyurdu. (M340 Müslim, Îmân, 209)
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ لِأُمَّتِى مَا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا مَا لَمْ يَتَكَلَّمُوا –أَوْ يَعْمَلُوا بِهِ–.”
Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Allah, dilleri ile söylemedikçe —yahut fiiliyata dökmedikçe— ümmetimi, gönüllerinden geçirdikleri şeylerden dolayı hoşgörür (hesaba çekmez).” (M331 Müslim, Îmân, 201)
Peygamberimizin (sav) itikâfta olduğu gecelerden birinde, hanımlarından Safiyye validemiz yanına gelir. Efendimiz ile bir müddet konuştuktan sonra geri dönmek üzere kalkar. Peygamberimiz (sav) de onu uğurlamak için kapıya çıkar. Tam bu esnada yanlarından Medineli iki sahâbî geçer. Efendimizi görünce hızlı bir şekilde yürümeye başlarlar. Peygamberimiz (sav), onları çağırır ve “Bu kadın, Safiyye bnt. Huyey’dir.” buyurarak yanındaki kişinin hanımı olduğunu bildirir. Sahâbîler, Efendimizin bu davranışı karşısında, “Sübhânallâh” diyerek şaşkınlıklarını ifade ederler. Bunun üzerine Peygamberimiz (sav), “Şeytan, insanoğlunun içinde kanın dolaştığı gibi dolaşır. Doğrusu, şeytanın kalplerinize yanlış düşünceler getirmesinden endişe ettim.” (B3281 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 11; B7171 Buhârî, Ahkâm, 21; M5678 Müslim, Selâm, 23.) buyurarak şeytanın daima insanın yanında bulunduğuna ve ona vesvese verdiğine işaret eder.
Peygamberimiz bu uyarısıyla, gecenin karanlığında kimliği anlaşılamayan bir kadın hakkında karşısındakileri bilgilendirerek zihinlerinde oluşabilecek birtakım kötü düşüncelerin önünü almak istemişti. Gerek yaşanan bu hadise, gerekse Peygamberimizin uyarısı, şeytanın vesvesesinin ne kadar etkili olduğunu göstermektedir. Nitekim şeytan insana öyle bir vesvese verir ki karşındaki kimse hakkında, peygamber dahi olsa, kişi şüphe duymaktan kendisini alamaz. İnsanın bu zaafını çok iyi bilen Peygamber Efendimiz de yanlış anlamalara mahal vermemek için hemen olaya müdahale etmiş ve şeytanı insanın vücudunda akıp duran kana benzeterek Müslümanları onun vesvesesine karşı uyarmıştır.
Vesvese; aslı ve temeli olmayan, gerçekle hiçbir alâkası bulunmayan evham, kuşku, kuruntu, tereddüt ve ihtimallerdir. Zihinde irade dışı belirmekte, kişiyi kötü ya da faydasız bir düşünce veya davranışa sevk etmektedir. Vesvese, genel olarak insanı din dışı davranışlara yönelten bir iç itilme olarak hissedilir. Bu anlamdaki vesvesenin kaynağı şeytandır. Şeytan, insanların zaaflarını kullanarak onlara hüzün, korku ve sıkıntı vermeye, aralarını açmaya, dinî meseleler hakkında kuşkuya düşürmeye çalışır. İnanan insanların Allah’ı inkâr etmelerini, kulluklarını yerine getirmemelerini ve kendisi gibi Allah’a isyankâr olmalarını ister. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de, İblis’in, “Ey Rabbim! Madem ki sen beni rahmetinden uzaklaştırdın, ben de yeryüzünde kötülükleri kullarına güzel gösterip hepsini azdıracağım.” dediği bildirilmekte, (Hicr, 15/39-40.) verdiği vesvesenin ilk neticesi olarak da Hz. Âdem’in yasak meyveden yiyip dünyaya gönderildiği anlatılıyor. (Tâ-Hâ, 20/120-123.)
Nefis, şeytanın vesveselerini kalp de meleğin ilhamını alıcı hassas birer merkezdir. Kalp daima iyi, güzel ve ebedî şeyleri istemektedir. Nefis ise şeytanın telkinlerine açık olarak kötü ve geçici şeylere meftundur. İnsanın asıl vazifesi nefis ve şeytan ile mücadele edip kalp ve ruhunun isteği doğrultusunda hareket ederek Allah’ın rızasını kazanmak ve ebedî hayatı elde etmektir.
vesvesenin zararlı hâle gelmesi, akıldan geçen düşüncelerin zarar verdiğini düşünerek kalben ıstıraba düşmekle olur. Kişi, şeytanın işi olan vesvesenin kalpten geldiği kuşkusuna kapılır ve itikadına zarar verdiğini düşünür. Oysa şeytanın hilesi zayıftır (Nisâ, 4/76.) ve inananlar üzerinde bir yaptırım gücü de yoktur. vesvesenin mahiyetini bilmeyen bir insan kuşkulanır, ne yapacağını bilemeyip telaşlanır, kalbinin ve imanının bozulduğu fikrine kapılır. Hâlbuki gerçek bunun tam tersidir. Şeytan çeşitli şekillerde insana vesvese vererek saptırmaya çalışsa da aslında verdiği bu vesveseler karşısında müminin direnç gösterip şeytana teslim olmaması, imanının kuvvetli olduğunun bir göstergesidir. Nitekim bazı sahâbîler Peygamberimize gelerek, “İçimizden bazen söylemeyi bile büyük (bir günah) saydığımız şeyler geçiyor.” demişlerdi. Peygamberimiz, “Hepiniz de aynı şeyleri hissediyor musunuz?” diye sormuştu. Onlar da cevaben, “Evet.” demişlerdi. Bunun üzerine Peygamberimiz (sav), “İşte bu imanın ta kendisidir.” buyurmuştu. (M340 Müslim, Îmân, 209; D5111 Ebû Dâvûd, Edeb, 109; HM9692 İbn Hanbel, II, 326, 441.)
Sahabilerin söylemekten bile çekindikleri düşünceleri anlatabilmeleri ve Peygamberimizin cevabı bize bir ferahlık verir. Bu düşüncelerden rahatsız olmaları, onları benimsedikleri anlamına gelmiyordu. Biz de istemeden gelen bir düşünceyi, bilerek seçtiğimiz bir inanç veya davranışla aynı saymayalım.
Bir yakınımız bu sıkıntısını anlattığında şaşırıp onu korkutmayalım. Dinleyelim, güvenilir rehberliğe ulaşmasına yardımcı olalım. Her düşüncenin ardından yeniden tövbe, yeniden ibadet veya sonsuz açıklama zorunluluğu üretmek kaygıyı artırabilir. Bilgiyi ehil kişiden öğrenelim; dinimizde olmayan yükleri kendi korkumuzla çoğaltmayalım.
Sığınalım, faydasız tartışmayı büyütmeyelim
قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “يَأْتِى الشَّيْطَانُ أَحَدَكُمْ فَيَقُولُ: مَنْ خَلَقَ كَذَا؟ مَنْ خَلَقَ كَذَا؟ حَتَّى يَقُولَ: مَنْ خَلَقَ رَبَّكَ؟ فَإِذَا بَلَغَهُ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ وَلْيَنْتَهِ.”
Ebû Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Sizden herhangi birinize şeytan gelir ve ‘Şunu böyle kim yarattı? (Şunu) böyle kim yarattı?’ en sonunda, ‘Rabbini kim yarattı?’ diye sorar(ak sürekli vesvese verir). İşbu raddeye gelince o kişi derhâl (şeytandan) Allah’a sığınsın ve (vesvesesine) hemen son versin!” (B3276 Buhârî, Bed’ü’l-halk, 11)
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ مَلِكِ ٱلنَّاسِ إِلَٰهِ ٱلنَّاسِ مِن شَرِّ ٱلْوَسْوَاسِ ٱلْخَنَّاسِ ٱلَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ ٱلنَّاسِ مِنَ ٱلْجِنَّةِ وَٱلنَّاسِ
De ki: "Cinlerden ve insanlardan; insanların kalplerine vesvese veren sinsi vesvesecinin kötülüğünden, insanların Rabbine, insanların Melik'ine, insanların İlah'ına sığınırım." (Nâs 114/1–6)
Efendimiz, vesveseler karşısında telaşlanılmaması gerektiğini öğütlemiş, bu durumun imana bir zarar vermeyeceğini, bilakis bunun halis ve kuvvetli imanın bir belirtisi olduğunu vurgulamıştı. Diğer bir rivayette ise aynı soruya, “Şeytanın hilesini vesveseye çeviren Allah’a hamdolsun.” şeklinde karşılık vermişti. (D5112 Ebû Dâvûd, Edeb, 108.) Çünkü şeytan, saptırmaktan ümidini kestiği, âciz kaldığı kişiyi vesvese ile meşgul etmekten başka bir çare bulamamaktaydı. vesveseye maruz kalan kişi, Allah’a olan sağlam imanı ve iradesi ile şeytanın tuzağına düşüp günah işlemekten kurtulmuş, böylece şeytana, vesvese vermekten başka bir silah bırakmamıştır.
Şeytanın başta iman esasları olmak üzere temizlik, ibadet, helâl şeylerden kaçınılması, haramların işlenmesi gibi konularda birçok telkini vardır. Bütün gayreti, inanan kimseleri günaha düşürmek ve neticede imandan çıkartmaktır. Şeytanın tüm tuzaklarının asıl gayesi ve hedefi, bütün gayretinin odaklandığı nokta, insana Allah’ı inkâr ettirmek ve onun Allah’a ve Resûlü’ne isyan etmesini sağlamaktır. Bu bakımdan şeytanın müminlere en çok vesvese verdiği nokta da yine iman ile ilgili hususlardaki telkinleridir. Nitekim şeytanın insana telkin ettiği vesveselerden bazıları, Allah’ın zâtı ve sıfatları hakkında düşünülmesi ve söylenilmesi iyi olmayan hatta insanı şirke götürebilecek düşüncelerdir. Mücerret hakikatleri ve metafizik gerçekleri tam mânâsıyla kavrayamayan ve idrak edemeyen birçok insan, çoğu zaman şeytanın bu tür vesveselerine maruz kalmaktadır. Meselâ, şeytan, “Allah’ı kim yarattı?” sorusunu insanın zihnine telkin ederek insanları Allah’ın varlığı konusunda birtakım tereddütlere sevk etmektedir. (HM8358 İbn Hanbel, II, 331.) İşte burada Peygamber Efendimiz, “Sizden herhangi birinize şeytan gelir ve ‘Şunu böyle kim yarattı? (Şunu) böyle kim yarattı?’ en sonunda, ‘Rabbini kim yarattı?’ diye sorar(ak sürekli vesvese verir). İşbu raddeye gelince o kişi derhâl (şeytandan) Allah’a sığınsın ve (vesvesesine) hemen son versin!” buyurmuştur. (B3276 Buhârî, Bed’ü’l- halk, 11.)
Her türlü kötülük ve çirkinliğin kaynağı olan şeytandan korunmak, ancak Allah’a sığınmakla, O’nun koruması ve gözetimi altına girmekle mümkün olabilir. Yüce Rabbimiz, “Eğer şeytandan gelen kötü bir düşünce seni ayartmaya çalışırsa hemen Allah’a sığın. Çünkü O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.” (Fussilet, 41/36.) buyurarak şeytanın çeşitli vesveselerine karşı kendisine sığınılmasını tavsiye etmekte ve bunun vesveseyi gidereceğini ifade etmektedir: “Eğer şeytandan bir kışkırtma seni dürterse hemen Allah’a sığın. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir. Şüphe yok ki Allah’a karşı gelmekten sakınanlar, kendilerine şeytandan bir vesvese dokunduğu zaman iyice düşünürler (derhâl Allah’ı hatırlarlar da) sonra hemen gözlerini açarlar.” (A’râf, 7/200-201.)
Yüce Rabbimiz kullarına şeytana karşı kendisine nasıl sığınmaları gerektiğini de öğretmektedir: “De ki: Rabbim! Şeytanların vesveselerinden sana sığınırım. Rabbim! Onların benim yanımda bulunmalarından da sana sığınırım.” (Mü’minûn, 23/97-98.) Hatta bu konuda “Muavvizeteyn” olarak bilinen Felâk ve Nâs sûrelerini de göndermiştir:
“De ki: Yarattığı şeylerin kötülüğünden, karanlığı çöktüğü zaman gecenin kötülüğünden, düğümlere üfleyenlerin kötülüğünden, haset ettiği zaman hasetçinin kötülüğünden, sabah aydınlığının Rabbine sığınırım.” (Felâk, 113/1-5.)
Peygamberimizin sığınma ve vesveseyi bırakma öğüdü, her zihinsel soruyu hiç konuşmamak değildir. Gerçek bir öğrenme ihtiyacı varsa güvenilir bilgiyle cevap aranır. Fakat aynı kaygıyı çözmek için durmadan aynı soruyu çevirmek bazen yeni bir bilgi sağlamaz. Bu ayrımı kendi başımıza yapamıyorsak yardım isteyebiliriz.
Allah’a sığınmak gönlümüze güven verirken gündelik sorumluluğumuza dönmeye de yardımcı olsun. Bir düşünceyi kovmak için kendimizle sonsuz mücadeleye girmek yerine dikkatimiz dağılmış olsa da doğru işimize yeniden yönelebiliriz. Her gelişini bir felaket saymamaya çalışalım. Rabbimiz irademizi ve istemediğimiz hâli bilir.
İbadeti bitmeyen bir kontrol döngüsüne çevirmeyelim
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: إِذَا هَمَّ عَبْدِى بِسَيِّئَةٍ فَلاَ تَكْتُبُوهَا عَلَيْهِ، فَإِنْ عَمِلَهَا فَاكْتُبُوهَا سَيِّئَةً، وَإِذَا هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا فَاكْتُبُوهَا حَسَنَةً، فَإِنْ عَمِلَهَا فَاكْتُبُوهَا عَشْرًا.”
Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Yüce Allah şöyle buyurur: ‘Kulum bir kötülük yapmayı gönlünden geçirirse onu hemen aleyhine yazmayın! Eğer o kötülüğü yaparsa o zaman onu bir günah olarak yazın. Ama bir iyilik yapmayı gönlünden geçirir de yapamazsa onu bir sevap olarak yazın. Şayet o iyiliği yaparsa bunu on kat yazın!’” (M334 Müslim, Îmân, 203)
“De ki: Cinlerden ve insanlardan, insanların kalplerine vesvese veren sinsi vesvesecinin kötülüğünden, insanların Rabbine, insanların melikine, insanların ilâhına sığınırım.” (Nâs, 114/1-6.)
Peygamber Efendimiz bu iki sûreyi her gün düzenli olarak yatmadan önce okuyarak Allah’a sığınmayı prensip edinmişti. (T3402 Tirmizî, Deavât, 21.) Ayrıca bu iki sûre hakkında, “İnsanlar bu iki duadan daha faziletli başka bir dua ile Allah’a sığınmış olmazlar.” (N5431, N5443 Nesâî, İstiâze, 1.) buyurmuş ve her namazdan sonra okunmasını tavsiye etmişti. (T2903 Tirmizî, Fedâilü’l- Kur’ân, 12.)
Şeytanın vesveselerine karşı Rabbine sığınan kişi, “Ben Allah’a ve O’nun peygamberlerine iman ettim.” diyerek şeytanın oyunlarına karşı kendini savunmalıdır. (HM8358 İbn Hanbel, II, 331.) Nitekim Peygamberimiz (sav) vesveselere karşı, “De ki: O, Allah birdir. Allah Samed’dir. O, doğurmamış ve doğmamıştır. Hiçbir şey O’na denk ve benzer değildir.” mealindeki İhlâs sûresinin okunmasını tavsiye etmiştir. (D4721, D4722 Ebû Dâvûd, Sünnet, 18.) İhlâs sûresi, şeytanın insanın zihnini bulandıracak yanlış tanrı tasavvurlarına karşı Allah’ın zâtı ve sıfatları ile ilgili doğru bilgiye sahip olmak açısından önemlidir.
Şeytanın vesveseleri tâbiînden Kûfeli Hanefî Ebû Zümeyl’in de zihnini meşgul etmiş, vesveseye maruz kaldığı bir zamanda Abdullah b. Abbâs’a gidip zihnini kurcalayan düşünceleri sormuştu. Abdullah b. Abbâs, “Ne hissediyorsun?” dediğinde Ebû Zümeyl, “vallahi onları (çok kötü düşünceler olmasından dolayı) söyleyemem.” diye cevap vermişti. Bunun üzerine Abdullah b. Abbâs (ra), “Şüphe nevinden bir şey mi?” demiş, gülümsemiş ve ardından, “Bu vesveselerden kimse kurtulamaz.” diyerek şu âyeti okumuştu: “Eğer sana indirdiğimiz hakkında bir şüphen varsa, senden evvel kitabı okuyanlara sor. Andolsun ki sana Rabbinden hak gelmiştir, sakın şüphe edenlerden olma.” (Yûnus, 10/94.) Sonra da, “Eğer içine bu konularda bir şüphe gelirse, ‘Allah hem Evvel’dir, hem Âhir’dir. Hem Zâhir’dir, hem Bâtın’dır. O her şeyi bilendir, de.” diye eklemişti. (D5110 Ebû Dâvûd, Edeb, 109.) Dolayısıyla her ne şekilde olursa olsun şeytanın vesvesesine maruz kalan kimse hemen Allah’ı anmalıdır. Çünkü Allah’ın anıldığı yerde şeytan barınamayacaktır. (YM4301 Ebû Ya’lâ, Müsned, 7/ 278; M856 Müslim, Salât, 16.)
Rabbine sığınıp onun sıfatlarını hatırladıktan sonra kişinin yapacağı son iş ise bu vesvesenin şeytanın bir oyunu olduğunu bilip onunla meşgul olmayı bırakması, bu düşüncelere bir son vermesidir. (M344-M345 Müslim, Îmân, 213, 214.)
Dinin öğrettiği ölçüyü öğrenmek insana kolaylık verir. Sırf bir kuşku geldi diye kesin olanı her defasında yok saymak insanı yorabilir. Abdest ve namaz gibi meselelerde kendi tahminimizle yeni kurallar üretmek yerine ehil dinî rehberlik alalım. Bir kez öğrendiğimiz güvenilir ölçüyü uygulamaya çalışalım.
Tekrarlayan düşünceler ve kontroller günlük hayatımızı belirgin biçimde zorluyorsa uzman desteğine başvurmak ayıp değildir. Bu, Allah’a güvenmekten vazgeçmek anlamına gelmez. Aile olarak da kişiyi küçümsemeyelim veya sıkıntısını eğlenceye çevirmeyelim. Ona uygun desteği ararken sabır ve merhametle yanında olalım.
Gönlümüzü ümitsizliğe bırakmayalım
ٱلشَّيْطَٰنُ يَعِدُكُمُ ٱلْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِٱلْفَحْشَآءِ وَٱللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ
Şeytan sizi fakirlikle korkutur ve size, çirkinliği ve hayasızlığı emreder. Allah ise size kendi katından mağfiret ve bol nimet vadediyor. Şüphesiz Allah, lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir. (Bakara 2/268)
Şeytan, iman ile ilgili konularda insana vesvese verdiği gibi, başta temizlik ve ibadetler olmak üzere birçok konuda insanı vesvese ile meşgul ederek yapılan amelin bazen tamamen ifsat olmasına, bazen de eksik olduğu kanısını uyandırarak aynı fiilin tekrar tekrar yapılmasına sebebiyet verir. Nitekim vesvese, insanı tereddüt, bocalama ve kararsızlık hâline götürür. Bir anda şüpheye düşen kişi yaptığı bir şeyi yapmadığını zanneder yahut eksik yaptığını düşünerek tereddüt içerisine girer. Söz gelimi abdestinin olup olmadığı, namazı tam kılıp kılmadığı, gusülde tüm bedeninin yıkanıp yıkanmadığı gibi konularda hep kararsız kalır. Böylece tekrar tekrar aynı işi yapar ve sonuçta maddeten ve mânen zarara uğrar.
Şeytanın vesvese verdiği konulardan birisi de temizliktir. Peygamberimiz (sav), abdest alırken insana vesvese veren “velehân” isimli özel bir şeytanın bulunduğunu haber vermektedir. (T57 Tirmizî, Tahâret, 43; İM421 İbn Mâce, Tahâret, 48.) Bu şeytan, çeşitli şekillerde, abdestin tamam olup olmadığı konusunda insana vesvese aşılar. Bu vesveselerden kurtulmanın yolu Efendimizin abdest almayı tarif ettiği hadisinde açıkça görüyoruz. O, abdestin nasıl alınacağı kendisine sorulduğunda, azaların üçer kere yıkanması gerektiğini göstermiş ve “İşte abdest budur; kim üçten fazla yıkarsa kötü etmiş, haddi aşmış veya zulmetmiş olur.” buyurmuştur. (İM422 İbn Mâce, Tahâret, 48; N140 Nesâî, Tahâret, 105.)
İnsan, abdest alırken birtakım vesveselerle karşılaştığı gibi abdestini muhafaza ederken de şeytanın vesveselerine maruz kalır. Bazen abdestli kişinin bağırsaklarında bir hareketlenme meydana gelir ve “Acaba yellenme mi oldu?” diye tereddüt eder, abdesti konusunda şüpheye düşer; namaz kılmakta ise çoğu zaman namazını bırakır gider. Peygamber (sav) böyle bir hareketlenmeyi şeytanın vesvesesi olarak nitelendirmiştir. Nitekim namazda iken abdesti bozulmuş gibi hisseden bir kimseden bahsedilince Resûlullah (sav), böyle bir insanın bir ses işitip koku duymadıkça namazı terk etmemesini söylemiştir. (B137 Buhârî, vudû’, 4; D177 Ebû Dâvûd, Tahâret, 67; T75 Tirmizî, Tahâret, 56.)
Hadislerde, abdestli iken, namaz esnasında veya mescide girince abdestin bozulduğuna dair vesveseye düşüldüğünde takip edilecek yol gösterilmekte ve karşılaşılan bu durumun şeytandan kaynaklanan bir vesvese olduğu bildirilmektedir. Kesin olarak bozulduğu bilinmedikçe abdestin varlığı devam ediyor demektir. Nitekim büyük muhaddis ve fakih
Abdullah b. Mübârek de, “Kişi abdest konusunda şüpheye düşse de bozulduğuna dair yemin edebilecek kesin bir kanaate sahip değilse abdest alması gerekmez.” der. (T75 Tirmizî, Tahâret, 56.) Her ne kadar kişinin abdesti olsa da Peygamber Efendimizin tavsiyesi üzere her namaz için yeniden abdest alması (D62 Ebû Dâvûd, Tahâret, 32.) birçok vesvesenin önüne geçecektir.
Hayra yönelen tarafımızı besleyelim. Kendimizi yalnız zihnimize gelen istemsiz düşüncelerle değerlendirmek yerine seçtiğimiz doğru davranışları da görelim. Bir insana yardım etmek, dürüst çalışmak ve ibadetimizi ölçüsü içinde sürdürmek gerçek hayatımızın parçalarıdır. Bunların kıymetini kaygının sesi yüzünden unutmayalım.
Bugün kendi kendimize yeni bir yük eklememeye niyet edelim. Bilmediğimiz bir ölçüyü güvenilir kişiden öğrenelim; ciddi sıkıntımızı da uygun destekle paylaşalım. Yakınımız zorlanıyorsa onu dinleyelim. Rabbimizin rahmeti, bizim korkumuzun dar çerçevesine sığmaz. Gönlümüz yorulsa da O’nun kapısından uzaklaşmayalım.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım! Gönlümüzdeki korkuyu ve yorgunluğu Sana arz ediyoruz. İstemediğimiz düşüncelerle kendimizi mahkûm etmekten, kuşkuyla dinimizde olmayan yükler üretmekten ve rahmetinden ümit kesmekten bizi koru.
Rabbimiz! Vesveseyle ve yoğun kaygıyla yorulan kardeşlerimize sükûnet, doğru bilgi ve uygun destek nasip et. Ailelerine sabır ve anlayış ver. Onları suçlayan, küçümseyen ve korkularını çoğaltan bir dile düşmekten Sana sığınırız.
Ya Rabbi! İbadetimizi ölçüsü içinde sürdürelim, gündelik sorumluluklarımıza güvenle dönelim. Bizi bilerek seçtiğimiz iyiliklerde güçlendir, yanlışlarımızdan tövbeyle arındır. İçimizi en iyi Sen bilirsin; kalplerimizi rahmetinle ferahlat ve yolunda sabit tut. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 3. cilt, 489–502. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
