Uhud: Kazanırken Kaybetmek

Hamd, hatasını fark eden kuluna dönüş kapısı açan Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, Uhud’un acısı içinde de ümmetine rahmetle rehberlik eden Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, hayatımızda bazen iyi başlayan bir iş yanlış bir tercihle sarsılır. Sonra insan hem kaybın acısını hem kendi payını taşır. Uhud’u dinlerken yalnızca geçmişteki bir ihmali konuşmayalım; başarıya yaklaşınca ölçüyü koruyup korumadığımızı da düşünelim.

Bu hatıra bize kusuru başkasının üzerine yıkmayı öğretmez. Sorumluluğu görmek, acıyı paylaşmak ve yeniden doğruya yönelmek gerekir. Peygamberimizin yaralandığı o günden alacağımız ders, hem verilen emanetin ciddiyeti hem de hatadan sonra merhametle ayağa kalkabilmektir.

Sonuç görünürken emaneti bırakmamak

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ قَالَ:سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) يُحَدِّثُ قَالَ: جَعَلَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ –وَكَانُوا خَمْسِينَ رَجُلاً– عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ: “إِنْ رَأَيْتُمُونَا تَخْطَفُنَا الطَّيْرُ، فَلاَ تَبْرَحُوا مَكَانَكُمْ هَذَا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا هَزَمْنَا الْقَوْمَ وَأَوْطَأْنَاهُمْ فَلاَ تَبْرَحُوا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ.”

Ebû İshâk’ın işittiğine göre, Berâ’ b. Âzib (ra) şöyle demiştir: Uhud günü Peygamber (sav), (Ayneyn geçidindeki) okçulara —ki onlar elli kişiydiler— Abdullah b. Cübeyr’i kumandan tayin etti ve şöyle buyurdu: “Bizi kuşların kaptığını görseniz bile ben size haber gönderinceye kadar sakın şu yerinizden ayrılmayın! Bizim onları hezimete uğrattığımızı görseniz bile ben size haber gönderinceye kadar asla (yerinizden) ayrılmayın!” (B3039 Buhârî, Cihâd, 164)

Hicretin üçüncü yılıydı. (HS3/328 İbn Hişâm, Sîret, III, 328.) Bedir Savaşı’nın üzerinden çok değil henüz bir sene geçmişti. Müslümanlar Medine’ye hicretten sonra Mekkeli müşriklere karşı giriştikleri ilk muharebe olan Bedir Savaşı sonrası büyük bir zafer kazanmışlardı. Mekke döneminde çekilen sıkıntılardan sonra elde edilen bu zafer ise Peygamberimiz ve arkadaşları için büyük bir güven sağlamıştı.

Ne var ki Mekkeli müşrikler için durum çok da parlak sayılmazdı. Gittikçe büyüyen bir sıkıntı içlerini kemirmeye devam ediyordu. Bedir’de topladıkları güçlü orduya rağmen Müslümanlara karşı mağlup düşmeyi bir türlü hazmedemiyorlardı. Üstelik içlerinde Ebû Cehil gibi önemli bir liderin de bulunduğu yetmiş kişiyi böyle bir savaşta kaybetmiş olmalarını akılları almıyordu. Daha düne kadar kendi yanlarında çalıştırdıkları köleler bile eski efendilerine meydan okuyorlardı. Bütün bu olanlar, tahammül edilir gibi değildi.

İşte bu ve benzeri düşünceler Mekkelileri yiyip bitiriyordu. Neredeyse tamamı, kendileri açısından aşağılık hissini perçinleyen ve tahammülü zor olan bu durumdan bir an önce kurtulmaları gerektiğini düşünüyorlardı. Bu işi daha fazla uzatmanın bir anlamı yoktu; derhâl Bedir’in intikamı alınmalıydı. İşte bu ruh hâliyle bir araya gelen Ebû Süfyân, Abdullah b. Ebû Rebîa, İkrime b. Ebû Cehil ve Safvân b. Ümeyye gibi ileri gelen Mekkeli liderlerin toplantısından beklenen karar çıkmıştı. Müşrikler, Bedir’den kaçırılan kervandaki mallarla bir ordu hazırlayacaklardı. Böylece öldürülen babalarının ve oğullarının intikamını almış olacaklardı. Karar çok geçmeden Mekke sokaklarında dalga dalga yayılmaya başladı. Bedir’de yakınlarını kaybedenler başta olmak üzere herkes yeni bir saldırı için var gücüyle çalışmaya koyuldu. (HS4/5 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 5-6.) Halbuki ne yaparlarsa yapsınlar en sonunda kaybeden yine onlar olacaktı. Zira Allah Teâlâ haklarında şöyle buyurmuştu: “Şüphesiz ki inkâr edenler mallarını, (insanları) Allah yolundan alıkoymak için harcıyorlar. Daha da harcayacaklar. Ama sonunda bu, onlara yürek acısı olacak ve en sonunda mağlup olacaklardır. Kâfirlikte ısrar edenler cehenneme toplanacaklardır.” (Enfâl, 8/36.)

Kısa sürede yaklaşık yedi yüzü zırhlı olmak üzere üç bin kişilik bir ordu hazırlandı. Ayrıca orduya aralarında Ebû Süfyân’ın karısı Hind bnt.

Utbe’nin de bulunduğu on beş kadın katılmıştı. Üç bin develeri, iki yüz atları vardı. Hazırlıkların tamamlanmasının ardından müşrikler, Medine’ye doğru yola çıktılar. Bunun üzerine Peygamberimizin Mekke’de oturan amcası Abbâs, olanları hemen bir mektupla kendisine bildirdi.

Okçulara verilen açık talimat, görev ile anlık beklenti arasındaki farkı gösteriyor. Başkalarının hareketine bakarak kendi sorumluluğumuzu bırakırsak güven zedelenebilir. Bir işin sonuna yaklaşmak, onun ölçüsünü terk etme hakkı vermez.

İşimizde denetim bitti sanıp dikkati azaltıyor muyuz? Bir aile meselesi düzelmeye başlayınca verdiğimiz sözü unutuyor muyuz? Emniyet gerektiren bir görevde küçük gördüğümüz ihmal başkasının hayatını etkileyebilir. Kendi payımızı ciddiye alalım. Kazanmak kadar, kazanırken emanete sadık kalmak da önemlidir.

Acıyı inkâr etmeden imanla taşımak

عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) كُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ يَوْمَ أُحُدٍ، وَشُجَّ فِى رَأْسِهِ، فَجَعَلَ يَسْلُتُ الدَّمَ عَنْهُ وَيَقُولُ: “كَيْفَ يُفْلِحُ قَوْمٌ شَجُّوا نَبِيَّهُمْ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) وَكَسَرُوا رَبَاعِيَتَهُ وَهُوَ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ؟”

Enes’ten nakledildiğine göre, Uhud günü Resûlullah’ın (sav) alt çenesinin sağ ön tarafındaki dişi kırılmış, başı yarılmıştı. Sonra yüzündeki kanı silmeye başlamış ve şöyle demişti: “Kendilerini Allah’a davet ediyor olduğu hâlde, Peygamberi’nin başını yaran, dişini kıran bir kavim nasıl felâh bulur!” (M4645 Müslim, Cihâd ve siyer, 104)

Müşriklerin savaş için yola çıktıkları haberi kısa sürede Müslümanlar arasında yayıldı. Allah Resûlü, önce Enes ve Mu’nis adlı iki kardeşi, daha sonra da Hubâb b. Münzir’i müşrik ordusu hakkında haber getirmek üzere gözcü olarak gönderdi. (ST2/37 İbn Sa’d, Tabakât, II, 37-38.) Getirdikleri bilgiler, düşman birliklerinin çoktan Medine’ye hareket ettiğini gösteriyordu. Durumun ciddiyetini fark eden Peygamberimiz, derhâl görüşüne saygı duyduğu ileri gelen Müslümanları teyakkuza geçirdi ve toplantıya çağırdı. Durum değerlendirmesi yapılarak nasıl bir savaş stratejisi belirleneceği hususu üzerinde tartışıldı.

Resûlullah (sav) Bedir Harbi’nde büyük bir zafer kazanmış olmakla birlikte, bu defa şehirde kalarak savunma savaşı yapmalarının daha uygun olduğu yönündeki görüşünü net bir şekilde ifade etti. Onun bu düşüncesi özellikle yaşça daha olgun kişilerce benimsendi. Münafıkların lideri olarak bilinen Abdullah b. Übey b. Selûl de Resûlullah’ın bu fikrine destek verdi ve savunma savaşı istedi. Ancak Bedir Savaşı’na iştirak edemeyen gençler, düşmana karşı savunmada kalmayı bir korkaklık alâmeti olarak algıladılar ve Medine dışında savaşılmasını teklif ettiler. Tartışmalar giderek alevlendi. Kanı kaynayan gençlerin heyecan dolu ifadeleri gerçekten ihtiyarları bile ayağa kaldıracak güçteydi. Onların bu heyecanına karşı çıkmak, savaş azmini kırabilirdi. Konuşmaları baştan sona dikkatle takip eden Resûlullah, gençlerin görüşünün daha ağır bastığını idrak etti. Hiç istememesine rağmen onların talebine saygı duydu. Sonuçta savunma savaşı yapılması yerine şehrin dışında düşmanla çarpışmaya karar verildi. (vM1/209 vâkıdî, Meğâzî, I, 210-11.) Bu durum münafıkların liderinin hiç hoşuna gitmemişti. Fakat o, bu karara hemen teslim olmayacağını ve hamlelerinin bitmediğini çok geçmeden savaş yolunda gösterecekti.

Kısa sürede yaklaşık bin kişiden oluşan İslâm ordusu hazır hâle geldi. (HS4/9 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 9.) Bu sayı, düşman ordusunun üçte biri kadardı. Resûlullah da savaşa hazırdı. Üzerine giymiş olduğu iki zırh (D2590 Ebû Dâvûd, Cihâd, 68.) onun savaşa nasıl hazır olduğunu açıkça gösteriyordu. Komutanlara yaraşır bir kararlılıkla silahlanıp kuşanan Peygamberimiz, sabah erkenden müminleri mevzilerine yerleştirmek üzere evinden ayrıldı. (Âl-i İmrân, 3/121.) Bu sırada Sa’d b. Muâz ve Üseyd b. Hudayr’ın uyarısıyla yaptıklarından pişman olan Müslümanlar, Resûlullah’a geldiler ve hata ettiklerini, dolayısıyla istediğini yapmasını söylediler. Buna göre artık şehrin dışına çıkmaya gerek kalmayabilirdi. Ancak Peygamberimiz bu konuda kararlı olduğunu şöyle ifade etti: “Hiçbir peygambere, üzerine giydiği zırhı Allah’ın hükmü gerçekleşinceye kadar çıkarmak yaraşmaz!” (ST2/37 İbn Sa’d, Tabakât, II, 38; Buhârî, İ’tisâm, 28 —bâb başlığı—.)

Onun gözü pek bir savaşçıya yakışan bu tutumu, diğer askerler üzerinde çok önemli bir tesir bırakmış ve onların da savaş ortamına iyiden iyiye girmelerine yardımcı olmuştu. Artık herkes düşmanla karşılaşmaya hazırdı ve hiç kimsede korku belirtisi yoktu. Hatta henüz on üç on dört yaşlarında olduğu hâlde savaşa iştirak etmek için neferlerin arasına sızan çocukların cesareti, bütün orduyu daha bir heyecanlandırıyordu. Uhud’a doğru giderken yolda yapılan denetimler sırasında bu çocukları fark eden Peygamberimiz, cesaretlerini takdir etmekle birlikte, durumun ciddiyetini onlara anlattı ve savaşa katılmalarına müsaade etmedi. Abdullah b. Ömer, Ebû Saîd el-Hudrî, Üsâme b. Zeyd, Zeyd b. Sâbit, Berâ’ b. Âzib, Zeyd b. Erkam, Semüre b. Cündeb ve Râfi’ b. Hadîc bu şekilde geri çevrilen çocuklardandı. Ancak daha sonra Râfi’ iyi ok attığı, Semüre de güçlü kuvvetli olduğu için izin verilenler arasına katıldı. (HS4/12 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 12; BS18307 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, IX, 39.)

Peygamberimizin yaralanması, iman eden insanın dünya hayatında hiç acı yaşamayacağı düşüncesini düzeltir. En sevdiğimiz elçi de incindi ve üzüldü. Acı çekmek, Allah’ın sevgisinden mahrum olduğumuzun işareti değildir.

Bir kayıp yaşayan kardeşimize hemen hazır cümleler söylemeyelim. Önce dinleyelim, yanında olalım, gerçek ihtiyacını görelim. Kendi yanlışımız varsa dürüstçe kabul edelim. Allah’a yönelirken tedaviyi, yardımı ve telafiyi de ihmal etmeyelim. Uhud’u anlamak, hem gözyaşına yer açmak hem o gözyaşının içinde doğruyu aramaktır.

Yaranın yanında duran eller

عَنْ أَنَسٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ… وَلَقَدْ رَأَيْتُ عَائِشَةَ بِنْتَ أَبِى بَكْرٍ وَأُمَّ سُلَيْمٍ وَإِنَّهُمَا لَمُشَمِّرَتَانِ، أَرَى خَدَمَ سُوقِهِمَا، تُنْقِزَانِ الْقِرَبَ عَلَى مُتُونِهِمَا، تُفْرِغَانِهِ فِى أَفْوَاهِ الْقَوْمِ، ثُمَّ تَرْجِعَانِ فَتَمْلآنِهَا، ثُمَّ تَجِيآنِ فَتُفْرِغَانِهِ فِى أَفْوَاهِ الْقَوْمِ…

Enes (ra) anlatıyor: “... Ben Uhud günü Ebû Bekir’in kızı Âişe ile Ümmü Süleym’i gördüm. Eteklerini toplamış (koşturuyor)lardı. Bileklerindeki halhalları görüyordum. Sırtlarında su kırbaları taşıyorlar ve yaralıların ağızlarına su döküyorlardı. Sonra tekrar geri dönüp kırbaları dolduruyorlar, gelip yaralıların ağızlarına döküyorlardı...” (B3811 Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr, 18)

Müslümanlar tam da Uhud’a ulaşmak üzereydi ki münafıkların reîsi olan Abdullah b. Übey b. Selûl son hamlesini yaptı. Savaşın kaçınılmaz olduğunu anlayınca üç yüz kişilik taraftarıyla ordudan ayrıldı ve Müslümanlar yedi yüz kişi kaldılar. (ST2/39 İbn Sa’d, Tabakât, II, 39; BS18360 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, IX, 54.) Böylece yaklaşık üçte birini daha savaş başlamadan kaybeden Müslüman ordusu, büyük bir darbe almış oldu. Her şeye rağmen kuvve-i mânevîlerinin bozulmasına müsaade edilmeyecekti. Zira Kur’an’da buyrulduğu üzere gerçek müminler ve münafıklar kendilerini belli etmişlerdi: “İki topluluğun (ordunun) karşılaştığı günde başınıza gelen musibet Allah’ın izniyledir. Bu da müminleri ortaya çıkarması ve münafıklık yapanları belli etmesi içindi. Onlara (münafıklara), ‘Gelin, Allah yolunda savaşın veya savunmaya geçin.’ denildi de onlar, ‘Eğer savaşmayı bilseydik, arkanızdan gelirdik!’ dediler. Onlar o gün, imandan çok küfre yakın idiler. Ağızlarıyla kalplerinde olmayanı söylüyorlardı. Oysa Allah, içlerinde gizledikleri şeyi çok iyi bilmektedir.” (Âl-i İmrân, 3/166-167.)

Müslümanlar bir müddet yürüyüşün ardından Uhud dağı eteklerine kadar geldiler. Dağı arkalarına almak suretiyle karargâhlarını kurdular. (ST2/39 İbn Sa’d, Tabakât, II, 39.) Uhud dağına yaslanan ordunun güvenliği açısından kuşkusuz en önemli nokta Ayneyn geçidi idi. Buraya hâkim olan, savaşa hükmedebilirdi. Bu nedenle geçit için mutlaka bir önlem alınması gerekiyordu. Peygamberimiz, oraya keskin nişancılardan elli okçu yerleştirilmesinin taktiksel bir önem arz ettiğine karar verdi. Okçuları kumanda etmek üzere ise Abdullah b. Cübeyr’i görevlendirdi ve konunun ehemmiyetini ona şöyle anlattı: “Bizi kuşların kaptığını görseniz bile ben size haber gönderinceye kadar sakın şu yerinizden ayrılmayın! Bizim onları hezimete uğrattığımızı görseniz bile ben size haber gönderinceye kadar asla (yerinizden) ayrılmayın!” (B3039 Buhârî, Cihâd, 164; D2662 Ebû Dâvûd, Cihâd, 106.) Abdullah da verilen vazifenin şuurunda olarak adamlarıyla birlikte görev yerine yerleşti. Oysa savaşın kaderinin buradaki askerler eliyle değişeceğinin farkında bile değildi.

Müslümanlar ve müşrikler karşılıklı yerlerini almıştı. Bu sırada Ebû Süfyân’ın karısı Hind bnt. Utbe ve beraberindeki diğer müşrik kadınları, ellerindeki deflerle söyledikleri tahkir dolu şiirlerle erkekleri kışkırtıyorlardı. (HS4/14 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 14.) Savaş her iki taraftan tecrübeli savaşçıların vuruşmalarıyla başladı. Müslümanlar baştan itibaren büyük bir direniş göstererek müşrikleri kısa sürede bozguna uğratmayı başardılar. Özellikle Hz. Hamza, Hz. Ali, (ST2/40 İbn Sa’d, Tabakât, II, 40-41.) Ebû Dücâne (HS4/15 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 15-16.) ve Mus’ab b. Umeyr (vM1/239 vâkıdî, Meğâzî, I, 239-240.) büyük kahramanlık sergilediler. Zorlu mücadeleler sonucunda artık müşrikler dağılma noktasına gelmişlerdi. Fazla direnç gösteremedikleri gibi bir yandan da başlarının çaresine bakmanın telaşında idiler. (HS4/25 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 25-26.) Meydandan kaçışan düşman askerlerini, etraflarında bulunan kadınların iğneleyici sözleri bile geri çevirememişti.

Aslında müşriklerin dağılıp kaçışmaları savaşın düğümünün çözüldüğü anlardan biriydi. Çünkü onları bu zor durumda gören Ayneyn geçidindeki okçulardan büyük bir kısmı artık savaşın kazanıldığı, bundan böyle orada beklemelerinin anlamsız olduğu düşüncesine kapıldılar. Meydanda bulunan Müslüman askerlerin ganimet topladıklarını gördüklerinde ise savaşın kazanıldığından iyice emin oldular. Çok geçmeden başlarında bulunan komutanları Abdullah b. Cübeyr ve birkaç kişi dışında herkes yerlerinden ayrılarak meydana doğru koşmaya başladı. Âdeta birbirleriyle yarışıyorlardı. Ne yazık ki Peygamberimizin kesin talimatı çok çabuk unutulmuştu. Abdullah’ın bütün gücüyle onlara engel olmaya çalışması da hiçbir işe yaramadı. (B3039 Buhârî, Cihâd, 164.)

İşte tam da bu anın gelmesini bekleyen müşriklerin dâhi komutanlarından Hâlid b. Velîd arkadan dolaşarak geçitte kalan okçulara saldırdı. Abdullah b. Cübeyr ve yanındaki okçular şehit edildiler. (ST2/40 İbn Sa’d, Tabakât, II, 41.) Bu hamleyle birlikte Müslümanlar bir anda şaşkına döndüler. Peygamberlerinin sıkı sıkıya tembihlediği hususun neden bu derece önemli olduğunu anlamakta gecikmediler. Ama artık her şey için çok geçti. Daha önceden savaşı kaybettiklerini düşünerek kaçışan müşriklerin de geri dönmesiyle Müslümanlar iki ateş arasında kaldı. Büyük bir felâketle yüz yüze gelmeleri an meselesiydi. Savaş son derece kritik bir safhaya gelmişti. Öyle ki, İslâm ordusu dağılmaya başlamıştı.

Âişe validemizle Ümmü Süleym’in taşıdığı su, zor günde iyiliğin nasıl somutlaştığını gösteriyor. Herkes aynı işi yapmaz; fakat yapılan doğru hizmet hayatı ayakta tutar. Görünür kahramanlığın yanında sessiz bakım emeği de vardır.

Hasta bakana, evin yükünü taşıyana veya bir felakette gönüllü olana destek verelim. Yardım edenin de dinlenmeye ihtiyacı olabilir. Çocuklarımıza iyiliğin yalnızca büyük sözlerden oluşmadığını gösterelim. Bir bardak su, bir nöbeti paylaşmak, bir ihtiyacı fark etmek bazen insanın yükünü hafifletir. Merhametimiz yapılabilir işe dönüşsün.

Hatanın ardından kapıyı kapatmamak

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ ٱللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ ٱلْقَلْبِ لَٱنفَضُّوا۟ مِنْ حَوْلِكَ فَٱعْفُ عَنْهُمْ وَٱسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى ٱلْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَوَكِّلِينَ

Allah'ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi. Artık sen onları affet. Onlar için Allah'tan bağışlama dile. İş konusunda onlarla müşavere et. Bir kere de karar verip azmettin mi, artık Allah'a tevekkül et, (ona dayanıp güven). Şüphesiz Allah, tevekkül edenleri sever. (Âl-i İmrân 3/159)

Tam bu sırada Allah’ın Sevgili Peygamberi de nereden geldiğini anlayamadığı birkaç darbeyle sarsıldı. Utbe b. Ebû Vakkâs’ın fırlattığı bir taş mübarek yüzünü yaraladı. Yanağındaki yaranın ve alt çenesinin sağ ön tarafındaki kırılan birkaç dişinin dayanılmaz sızısını bütün vücudunda hissediyordu ki bu defa Abdullah b. Şihâb’ın attığı taşın alnına isabet etmesiyle başındaki miğfer parçalandı. İbn Kamie’nin kılıç darbeleri de üzerindeki zırhta yankılandı. (HS4/28 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 28-29.)

Gerçek bir şok hâli yaşanıyordu. Rahmet Peygamberi’nin böyle bir muameleye maruz kalması reva mıydı? Yüzündeki kanı silen Resûlullah, “Kendilerini Allah’a davet ediyor olduğu hâlde, Peygamberi’nin başını yaran, dişini kıran bir kavim nasıl felâh bulur!” diye sitem etmekten kendini alamadı. Bunun üzerine Allah Teâlâ, “Bu işte senin yapacağın bir şey yoktur. Allah ya tevbelerini kabul edip onları affeder ya da zalim olduklarından dolayı onlara azap eder.” (Al-i İmran, 3/128.) âyetini indirdi. (M4645 Müslim, Cihâd ve siyer, 104.) Yüzünden akan kanı elleriyle silmeye çalışıyor fakat durduramıyordu. Savaş sonuna kadar da bu yara kanamaya devam etmiş ve miğferin yanağını sıkıştırması sonucu batan demir parçalarını çıkarmaya bir türlü fırsat bulamamıştı. Peygamberimizin tedavisi ancak savaş sonunda yapılabildi. Sevgili babasının durumunu merak eden Hz. Fâtıma, onu görünce hemen boynuna sarıldı. (İF7/373 İbn Hacer, Fethu’l- bârî, 7/373.) Sonra yaralarını suyla yıkamaya başladı fakat bu daha çok kan akmasına neden oldu. En sonunda bir hasır parçasını yakarak külünü bastırdı ve kanı durdurdu. (B2903 Buhârî, Cihâd, 80; M4642 Müslim, Cihâd ve siyer, 101.) Hiç kuşku yok ki Resûlullah’ın bu son yaşadıkları, hayatı boyunca unutamayacağı şeylerdi. Zira Hz. Âişe de böyle düşünmüş olacak ki daha sonraları Allah Resûlü’ne şu soruyu sormuştu: “Yâ Resûlallah! Başına Uhud gününden daha şiddetli bir gün geldi mi?” (B3231 Buhârî, Bed’ü’l- halk, 7; M4653 Müslim, Cihâd ve siyer, 111.)

Savaş meydanında yaşanan bu hengâmede Peygamberimizin öldürüldüğü yönünde çeşitli söylentiler yayılmaya başladı ve Müslüman ordusu arasında büyük bir kargaşa meydana geldi. Öyle ki bu dehşet dolu anlarda Müslümanlar bilinçsizce birbirleriyle çatışmaya başladı. (ST2/40 İbn Sa’d, Tabakât, II, 41.) Bu durum karşısında bazıları Allah Resûlü öldükten sonra artık savaşmanın bir anlamı olmadığını düşünüyordu. Bazıları ise Resûlullah’tan sonra yaşamanın kendilerine yakışmayacağını, bu nedenle ölümüne çarpışmaya devam edilmesi gerektiğini söylüyordu. Fakat bir müddet sonra Resûlullah’ın hayatını kaybetmediği anlaşıldı ve sahâbe rahat bir nefes aldı. (HS4/31 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 31-32.) Yaşanan bu sarsıntı, Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle zikredilmiştir: “Muhammed ancak bir peygamberdir. Ondan önce de peygamberler gelip geçmiştir. Şimdi o ölür ya da öldürülürse siz gerisin geriye (eski dininize) mi döneceksiniz? Kim geri dönerse Allah’a hiçbir şekilde zarar vermiş olmayacaktır. Allah şükredenleri mükâfatlandıracaktır.” (Âl-i İmrân, 3/144.)

Kargaşa sırasında insanı hüzne boğan olaylardan biri de ashâbdan Huzeyfe b. Yemân’ın babasının Müslümanlarca öldürülmesiydi. Huzeyfe yanlışlıkla meydana gelen bu olaya, “(Durun! Yapmayın!) O benim babam!” diyerek engel olmaya çalıştıysa da olanlar olmuştu. Hayatı boyunca bu hadiseyi hatırından çıkaramayan büyük sahâbî, olaya sebep olanlara yalnızca, “Allah sizi affetsin!” diyebilmiş, içindeki burukluk ise ömür boyu devam etmişti. (B6668 Buhârî, Eymân ve nüzûr, 15.)

Ayet, Uhud’un ardından yumuşaklığı, bağışlamayı ve istişareyi hatırlatıyor. Bir hata yaşandı diye insanı bütünüyle değersiz saymak doğru değildir. Sorumluluk konuşulur, zarar telafi edilir; fakat yeniden öğrenme ve güveni onarma imkânı da korunur.

Ailemizde bir yanlış olduğunda hakaretle değil, açık ve adaletli sözle konuşalım. Kendi hatamızda da mazerete sığınmayalım. Bu hafta ihmal ettiğimiz bir emaneti düzeltelim. Peygamberimizin merhameti, bizi hem ciddiyete hem umuda çağırsın. Kaybımızdan ibret alıp doğruya yeniden yürüyebilelim.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, hatalarımızı bize göster, onları kabul edecek tevazu ve düzeltecek irade ver. Emaneti kolayca terk eden, başarı yaklaşınca ölçüsünü unutan kullardan olmaktan Sana sığınırız.

Rabbimiz, acı yaşayanlara sabır ve destek, hastalara şifa, bakım verenlere güç ihsan et. Ailelerimizde hatayı konuşurken insanın onurunu koruyalım. Çocuklarımız yanıldıklarında doğruya dönebilecekleri güveni bulsun. Peygamberinin Uhud’da taşıdığı sabırdan, merhametten ve kararlılıktan bize pay ver. Kaybın içinde ümidimizi, rahatlıkta sorumluluğumuzu koru. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 7. cilt, 61–72. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.