Hadislerle İslâm.. "Teravih Namazı: Ramazan Gecelerinin İhyası" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Teravih Namazı: Ramazan Gecelerinin İhyası
Hamd, Ramazan’ı kullarına rahmet ve mağfiret mevsimi kılan, oruçla nefislerimizi terbiye eden ve gecelerini namazla güzelleştirmemize imkân veren Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, ümmetine inanarak ve sevabını Allah’tan umarak ibadet etmeyi öğreten, namazındaki özenle ve insanlara merhametiyle bize örnek olan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolunu izleyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim, Ramazan’da iftar sofrasından kalkıp camiye doğru yürürken gönlümüzde nasıl bir niyet bulunuyor? Günün yorgunluğunu, dünyaya dair kaygımızı ve kendimizle ilgili pişmanlıklarımızı da yanımızda taşıyoruz. Ezanı işitip aynı safta buluştuğumuzda Rabbimizin huzurunda yeni bir başlangıç arzuluyor muyuz? Bu geceyi yalnız geçirmiş olmakla yetinmeyip ondan hayatımıza bir güzellik götürmeye hazır mıyız?
Teravih, Ramazan gecelerinde kıldığımız gönüllü namazdır; ümmetimizin asırlardır yaşattığı kıymetli bir sünnettir. Çocuğumuzun camiye ilk gelişi, yıllardır görmediğimiz komşuyla karşılaşmamız, Kur’an’ın sesini birlikte dinlememiz bu namazın etrafında güzel hatıralar oluşturabilir. Bugün o hatıraların içine ibadetin özünü yerleştirelim. Niyetimizi, namazımızdaki özeni ve birbirimize karşı davranışımızı Peygamberimizin öğrettiği ölçülerle gözden geçirelim.
Ramazan gecesinde niyetimizi yeniden hatırlayalım
Ebû Hüreyre’nin naklettiği şu nebevî müjde, gecenin ibadetine nasıl bir kalple katılacağımızı öğretiyor:
مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
“Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre Allah Resûlü şöyle buyurmuştur: Kim Ramazan gecelerini inanarak ve sevabını Allah’tan umarak ibadetle geçirirse geçmiş günahları bağışlanır.” (Buhârî, Îmân, 27; hadis no. 37.)
İnanarak ve sevabını Allah’tan umarak… Bu iki ifade, teravihin başlangıcında da sonunda da gönlümüzde bulunsun. Allah’ın çağrısına güvenerek duruyor, bağışlanmayı ve kabulü O’ndan diliyoruz. İnsanların bizi görmesi, güzel bir hatıra biriktirmemiz veya çevremizdeki programa katılmamız ibadetin asıl niyetinin önüne geçmesin. Her gece hazırlığımızı yaparken kendi kendimize bunu hatırlatalım: Rabbim, huzuruna rızanı aramak için geliyorum.
Bağışlanma müjdesi, pişmanlığını içinde taşıyan kardeşimize umut verir. Geçmişteki hatalarını düşündüğü için camiye girmeye çekinen insan, tevbe ile Rabbine yönelsin. Bir günahı bırakmak için kararını tazelesin; birinin hakkını çiğnemişse telâfiye çalışsın. İbadetin ardından aynı yanlışı ısrarla sürdürmekle yetinmeyelim. Allah’ın rahmetini umarken yanlış davranışımızın düzelmesi için gerekli adımı da atalım. Gecenin bereketi, ertesi günki tercihlerimize ulaşsın.
İftardan sonra hazırlığımızı çok geciktirdiğimizde camiye aceleyle gidiyoruz; bazen namazın bir an önce bitmesini de istiyoruz. Soframızı ölçülü tutmak, abdestimizi zamanında almak ve namazdan önce kısa bir sakinlik bulmak bize yardımcı olabilir. Sağlığımızın veya işimizin gerektirdiği şartları da düşünelim. İbadete hazırlanmak, niyetin davranışa dönüşmesidir. Gün boyu oruçla korumaya çalıştığımız sabır, akşam namaza yetişirken de bize eşlik etsin.
Farz olan yatsı namazının yerini ihmal etmeyelim. Teravihin heyecanı, beş vaktin korunmasına güç versin. Sırf teravih için hazırlanıp diğer namazları erteleyen bir düzende eksiklik vardır. Rabbimizin farz kıldığı ibadetler hayatımızın temelidir. Teravih, o temelin üzerine yerleşen güzel bir yakınlıktır. Ramazan gecesini ihya etmeye çalışan mümin, gündüzünün namazlarını ve davranışlarını da aynı kulluk şuuruyla korumaya gayret eder.
Bir gencimiz camiye gelmişse onun niyetini küçümsemeyelim. Yanımızda ilk kez saf tutan kardeşimizin okuduğu sureler veya hareketleri eksik olabilir. Doğruyu öğrenmesine yardımcı olalım, fakat onu başkalarının önünde mahcup etmeyelim. Hepimiz öğrenerek ilerliyoruz. İbadete yönelen bir insanın ilk adımına saygı göstermek, Ramazan’ın merhametini birlikte yaşamamızın bir yoludur. Cemaatin içindeki güven, evladımızın camiyle kurduğu bağı da güçlendirir.
Teravihin affa çağıran müjdesini kendi ilişkilerimizle birlikte düşünelim. Bir kardeşimizden yıllardır özür bekliyor olabiliriz; kendimizin de birinin gönlünü kırdığı hâlde sustuğumuz zamanlar vardır. Bu gece dua ederken o kişiyi hatırladıysak uygun bir zamanda ona ulaşmaya niyet edelim. Haklı olduğumuz bir konuda bile sözümüzü adaletle ve nezaketle söyleyebiliriz. Allah’tan bağışlanma isteyen insanın gönlünde, kendi yanlışını kabul edecek cesaret de büyüsün.
Peygamberimizin ümmetine gösterdiği merhameti yaşayalım
Allah Resûlü bazı Ramazan gecelerinde mescitte namaz kılmış, ashâbı da ona uymuştur. Cemaate sürekli kıldırmamasının sebebi, ümmetine duyduğu merhamettir. Zeyd b. Sâbit’in naklettiği sözlerini dinleyelim:
عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) … فقَالَ: “مَا زَالَ بِكُمُ الَّذِى رَأَيْتُ مِنْ صَنِيعِكُمْ، حَتَّى خَشِيتُ أَنْ يُكْتَبَ عَلَيْكُمْ، وَلَوْ كُتِبَ عَلَيْكُمْ مَا قُمْتُمْ بِهِ، فَصَلُّوا أَيُّهَا النَّاسُ فِى بُيُوتِكُمْ، فَإِنَّ أَفْضَلَ صَلاَةِ الْمَرْءِ فِى بَيْتِهِ، إِلاَّ ﴿الصَّلاَةَ﴾ الْمَكْتُوبَةَ.”
“Zeyd b. Sâbit’ten rivayet edildiğine göre Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: Ey insanlar! Sizin bu namaz konusundaki ısrarlı tutumunuzu gördüm ve onun size farz kılınmasından endişe duydum. Şayet farz kılınsa onu yerine getirmekte zorlanacaktınız. Bu namazı evlerinizde kılın. Çünkü kişinin farz namaz dışında kıldığı en faziletli namaz, evinde kıldığı namazdır.” (Buhârî, İ’tisâm, 3; hadis no. 7290. Rivayetin ilgili bölümü.)
Kardeşlerim, bu sözlerde ümmetinin yükünü düşünen bir Peygamber görüyoruz. İnsanların ibadete arzu duymasına sevinirken onların güçlüğünü de gözetiyor. Gönüllü namazın farz hâline gelmesinden ve insanların bunu yerine getirmekte zorlanmasından endişe ediyor. O gün vahiy inmeye devam etmektedir. Daha sonra bu endişenin ortadan kalkmasıyla cemaat düzeni yerleşmiştir. Bu tarihî bağlam, sünneti doğru anlamamıza yardımcı olur.
Teravihi cemaatle kılmanın güzelliği, onu evinde kılan kardeşimizi küçümsememize sebep olmasın. Sağlığı, bakım sorumluluğu veya başka bir mazereti bulunan insan evinde de ibadet edebilir. Kimi zaman annesiyle ilgilenen bir evlat, küçük bebeğine bakan bir anne veya gece çalışan bir kardeşimiz camiye gelemez. Onların hâlini dışarıdan görerek ölçemeyiz. İbadetin içindeki samimiyeti Rabbimiz bilir. Kendi gayretimizi korurken başkasına merhamet gösterelim.
Bu hadis bize evlerimizde de namazın yaşamasını hatırlatır. Evladımız yalnız camide gördüğü bir ibadetin evimizdeki karşılığını da tanısın. Temiz bir yerde seccademizi açalım, vakti geldiğinde hazırlanalım. Ailecek yaptığımız bir dua, okuduğumuz bir Kur’an bölümü ve dinlediğimiz kısa bir açıklama Ramazan’ın anlamını evin içine taşır. Gösterişli bir düzen gerekmiyor; korunmuş bir zaman ve gönülden bir yöneliş, güzel bir başlangıç için yeterlidir.
Peygamberimizin merhametini cemaat düzeninde de gözetelim. Yaşlı veya hasta bir kardeşimiz yorulabilir; bir çocuk heyecanlanabilir; yeni öğrenen kişi ne yapacağını anlamakta güçlük çekebilir. İmamımızın namazı sünnetin özeniyle, cemaatin hâlini dikkate alarak kıldırması önemlidir. Biz de birbirimizi rahatsız eden hareketlerden sakınalım. Namazın hakkını korurken insanların ihtiyacını görmezden gelmeyelim. Özen ve merhamet, aynı ibadetin içinde birlikte yaşanabilir.
Bir yakınımız bütün rekâtları ayakta kılmakta zorlanıyorsa uygun kolaylıkları güvenilir bir hocadan öğrenmesine yardımcı olalım. Kendi gücümüzü herkes için ölçü yapmayalım. Ramazan’da ibadete gelen insan, kendisini başkalarının gözünde başarılı göstermek zorunda hissetmesin. Gücü ölçüsünde samimiyetle yönelsin, doğru bilgiyi öğrensin ve Rabbinden kabul dilesin. Dinimizin kolaylıklarıyla tanışmak, bazı kardeşlerimizin yıllardır çekindiği ibadete güvenle dönmesini sağlayabilir.
Rekâtlarımızın içinde namazın güzelliğini koruyalım
Teravih konuşulurken sıkça rekât sayıları gündeme gelir. Hz. Âişe validemizin anlattığı gece namazında ise sayının yanında özellikle güzellik ve uzunluk dikkatimizi çeker:
عَنْ أَبِى سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) فِى رَمَضَانَ؟ قَالَت: مَا كَانَ يَزِيدُ فِى رَمَضَانَ، وَلاَ فِى غَيْرِه عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُصَلِّى أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّى أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّى ثَلاَثًا…”
“Ebû Seleme b. Abdurrahman, Hz. Âişe’ye Allah Resûlü’nün Ramazan’daki namazlarını sordu. O şöyle cevap verdi: Ramazan’da da Ramazan dışındaki gecelerde de on bir rekâttan fazla kılmazdı. Önce dört rekât kılardı; onların güzelliğini ve uzunluğunu sorma! Sonra dört rekât daha kılardı; onların da güzelliğini ve uzunluğunu sorma! Sonra üç rekât kılardı…” (Buhârî, Salâtü’t-terâvîh, 1; hadis no. 2013. Rivayetin ilgili bölümü; son üç rekât vitirdir.)
Hz. Âişe’nin bu anlatımı, Peygamberimizin gece namazındaki özeni gözümüzün önüne getiriyor. İslam âlimleri, bu rivayetle birlikte diğer nakilleri değerlendirmiş ve teravih hakkında farklı uygulamalar benimsemiştir. Ülkemizde yaygın olan yirmi rekâtlık uygulamanın da sahâbe dönemine uzanan bir geçmişi vardır. Bu konuda muteber görüşlere dayanan farklılıkları öğrenebiliriz. Ancak bir namazın içinde bizi Allah’a yaklaştırması beklenen yöneliş, kardeşimizi inciten bir tartışmada kaybolmasın.
Hz. Ömer’in Ramazan’da mescide gelerek dağınık hâlde namaz kılan insanları görmesi ve onları Übey b. Kâ’b’ın arkasında toplaması bize birlik içinde ibadetin kıymetini gösterir. Bu uygulama, Allah Resûlü’nün cemaatle namaz kıldırmasının devamı içinde değerlendirilmiştir. O dönemde artık farz kılınma endişesi yoktur. Kaynakların anlattığı bu düzeni, cemaatin gönlünü birleştiren yönüyle düşünelim. Aynı tekbire uyan insanların arasında saygı da korunsun. (Buhârî, Salâtü’t-terâvîh, 1; hadis no. 2010.)
Namazın rekâtları sayılırken rükûu ve secdeyi hakkıyla yapıp yapmadığımızı da soralım. Bir hareketi tamamlamadan diğerine geçmek, okunan ayetleri ve duaları aceleyle tüketmek, namazın özenini zedeler. Teravihin uzunluğu hakkında cemaatin imkânlarını gözetmek mümkündür; bunu namazın rükünlerini ihmal ederek yapamayız. İbadetimizi doğru öğrenelim. Sükûnet içinde rükûa varalım, secdeye yerleşelim ve Allah’ın huzurunda durduğumuzu hatırlayalım.
Hatimle kılınan bir teravihe katılıyorsak dinlediğimiz Kur’an’ın anlamıyla da bağ kurmaya çalışalım. Gündüzden okunacak bölümün mealine bakabilir veya namazdan sonra bir ayetin mesajını düşünebiliriz. Her ayeti ayrıntısıyla öğrenemediğimiz için vazgeçmeyelim. Bir öğüt, bir uyarı veya bir dua gönlümüzde yer edebilir. Kur’an’ı dinlerken öğrendiğimiz merhamet, ertesi gün insanlara yaklaşımımızda görünür olduğunda Ramazan’ın bereketi hayatımıza taşınır.
İmamın okuyuşu hakkında değerlendirirken de dilimizi koruyalım. Bir eksikliği fark edersek uygun zamanda ve saygıyla söyleyebiliriz. Cemaatin arasında alay etmek, videolar paylaşarak insanları küçük düşürmek veya her namazdan sonra kusur aramak, ibadetin çevresinde huzursuzluk oluşturur. Doğruyu gözetmekle saygılı davranmak birlikte mümkündür. Hepimizin ihtiyacı, Kur’an’ı ve namazı daha güzel öğrenmektir. İkazımız bu amaca hizmet etsin.
Ramazan’ın Kur’an’ı evimize ve davranışımıza ulaşsın
Teravihte dinlediğimiz ayetler, Ramazan’ın neden bu kadar kıymetli olduğunu da hatırlatır. Rabbimiz şöyle buyurur:
شَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٍ مِّنَ ٱلْهُدَىٰ وَٱلْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ ٱللَّهُ بِكُمُ ٱلْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ ٱلْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا۟ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
“(O sayılı günler), insanlar için bir hidayet rehberi, doğru yolun ve hak ile batılı birbirinden ayırmanın apaçık delilleri olarak Kur'an'ın kendisinde indirildiği Ramazan ayıdır. Öyle ise içinizden kim bu aya ulaşırsa onu oruçla geçirsin. Kim de hasta veya yolcu olursa tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun. Allah size kolaylık diler, zorluk dilemez. Bu da sayıyı tamamlamanız ve hidayete ulaştırmasına karşılık Allah'ı yüceltmeniz ve şükretmeniz içindir.” (Bakara 2/185. Diyanet İşleri Başkanlığı meali.)
Ramazan, Kur’an’ın indirildiği aydır. Gecelerimizi ihya ederken Kur’an’ın bize rehber olmasını da dileyeceğiz. Kitabımızı dinlemek, okumak ve anlamaya çalışmak birbirini besler. Bir gün namazda dinlediğimiz merhamet ayetlerini, diğer gün ticaretimize ilişkin bir öğüdü düşünebiliriz. Gönlümüzde kalan mesajı kendi hayatımıza taşıyalım. Oruç ve namazla yetişen kulluk şuuru, karar verirken Allah’ın rehberliğine başvurmamızı da sağlasın.
Ayette Allah’ın bizim için kolaylık istediği bildiriliyor. Oruçla ilgili meşru kolaylıkları doğru öğrenelim; hastalığı veya yolculuğu bulunan kardeşlerimizin durumunu dışarıdan değerlendirmeyelim. Namazda da gücünü zorlayan insanı merhametle dinleyelim. Kendimizi ve yakınlarımızı tanıyarak, dinimizin koyduğu ölçüleri öğrenerek hareket edelim. Bir ibadetin güzelliğini korumak için bazen doğru bilgiye ve küçük bir hazırlığa ihtiyacımız vardır. Soru sormaktan utanmayalım.
Çocuklarımızın teravih hatıralarını da özenle oluşturalım. Yanımıza almadan önce camide nasıl davranacağını yaşına uygun bir dille anlatalım. Bütün namaz boyunca aynı dikkatle durmasını bekleyemeyeceğimiz küçük bir çocuğu, ihtiyaçlarını düşünmeden getirmeyelim. Acıktığında, yorulduğunda veya korktuğunda ilgilenelim. Başkalarının ibadetini korurken kendi çocuğumuza merhamet göstermemiz mümkündür. İkazı bağırmadan yapalım; korkuyla öğrenilen bir hatıra bırakmayalım.
Cemaat olarak da yeni gelen çocuğu yalnız bir gürültü ihtimali gibi görmeyelim. Yanlış davranışını düzeltirken ailesiyle saygıyla konuşabilir, uygun bir çözüm arayabiliriz. O çocuk, bugün caminin içindeki sözümüzü ve tavrımızı hatırlayacaktır. Bir büyüğümüzün sabırlı yaklaşımı ona güven verir. Namaz bittikten sonra ettiği selâmın karşılık bulması, küçük bir sorusunun dinlenmesi ve camide kendisine yer açılması güzel bir bağlılık oluşturabilir.
Gençlerimiz teravih sonrasında arkadaşlarıyla buluşuyorsa bu birlikteliğin ahlâkını da konuşalım. Camiden çıktıktan sonra çevreyi rahatsız edecek gürültü yapmak, komşunun dinlenmesine engel olmak veya sosyal medyada birini incitmek ibadetin öğrettiği saygıyla uyuşmaz. Allah’ın huzurunda duran insan, dışarıda da hakka riayet eder. Gencimizin camiye gelişini desteklerken geceyi nasıl sürdürdüğünü anlamaya çalışalım; onu dinleyerek rehberlik edelim.
İftar davetlerinin hazırlığıyla yorulan aile ferdimizi fark edelim. Sofranın kurulmasını ve toparlanmasını paylaşabiliriz. Her işi bir kişinin üzerine bıraktığımızda onun ibadete ayıracağı vakti ve dinlenmesini azaltmış oluruz. Birbirimize fırsat verelim. Bir baba çocukla ilgilenirken anne namazını kılabilir; ailece kısa bir Kur’an okumasına katılabiliriz. Ramazan’ın huzuru, evimizin içindeki görevlerin adaletle paylaşılmasıyla da güçlenir.
Camiye gelemeyen bir büyüğümüzü teravihten sonra aramak da gönülleri yakınlaştırabilir. Ona yalnız bir program anlatmakla yetinmeyelim; ihtiyaçlarını ve sağlığını soralım. Evinde namaz kılabilmesi için bildiğimiz doğru bilgiyi paylaşabilir, gerekli malzemeyi temin etmesine yardımcı olabiliriz. Ramazan’ın topluluk içinde yaşanan sevincinden uzak kalan insanın yalnızlığını fark etmek değerlidir. Aynı Rabbimize yönelirken birbirimizin hâlini de gözetelim.
Namazda dinlediğimiz bir ayeti evladımızla konuşurken onun yaşını ve sorusunu dikkate alalım. Her ayrıntıyı bir anda anlatmaya çalışmak yerine güvenilir, kısa ve anlaşılır bir açıklama seçebiliriz. Gencimiz bir kelimenin anlamını sorarsa araştırmak için birlikte zaman ayıralım. Bilmediğimizi kabul etmek değerimizi azaltmaz; doğru öğrenmeye verdiğimiz önemi gösterir. Evimizin içinde Kur’an hakkında güvenle soru sorulabilmesi, teravihteki dinleyişin öğrenmeye dönüşmesi için güzel bir imkândır.
Gece namazından sonra dışarıda uzun süre kalırken ertesi sabahı da düşünelim. Sohbetimizin ve sevincimizin ölçüsünü koruyalım; sabah namazına uyanmamızı zorlaştıracak bir düzen kurmayalım. Ramazan gecesi için gösterdiğimiz gayret, ertesi günkü farzımızı da desteklesin. Gencimizle bu konuyu yasaklar sıralamadan, vaktin ve dinlenmenin ilişkisini anlatarak konuşabiliriz. Ramazan’ın geceye verdiği güzellik, sabahımızda da yaşasın. Birbirimize nazikçe hatırlatıp ibadetin devamlılığını birlikte koruyalım.
Son gecelerde gayretimizi tazeleyelim
Ramazan’ın ilk günlerinde kalabalık olan safların zamanla azalabildiğini görüyoruz. Yorgunluk, alışkanlık veya hazırlıklar gönlümüzü dağıtabilir. Oysa ayın sonuna yaklaşırken önümüzde büyük bir ihya fırsatı vardır. Ebû Hüreyre’nin naklettiği şu müjdeyi yeniden hatırlayalım:
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ.”
“Ebû Hüreyre’nin rivayetine göre Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: Kim Ramazan orucunu inanarak ve sevabını Allah’tan umarak tutarsa geçmiş günahları bağışlanır. Kim Kadir gecesini inanarak ve sevabını Allah’tan umarak ibadetle geçirirse geçmiş günahları bağışlanır.” (Buhârî, Fadlü leyleti’l-kadr, 1; hadis no. 2014.)
Kadir gecesini aramak, yalnız hangi tarihe denk geldiğini konuşmakla tamamlanmaz. Peygamberimizin öğrettiği üzere Ramazan’ın son on gecesine, özellikle tek gecelere özen gösterelim. Bilinen bir geceyi değerlendirmek güzeldir; diğer geceleri tümüyle ihmal etmeyelim. Namaz, Kur’an, dua ve tevbe için zaman ayıralım. Gecenin kıymeti, gözüne olağanüstü bir işaret görünmesini bekleyen insandan önce Rabbine samimiyetle yönelen kulun hayatına dokunur. (Buhârî, Fadlü leyleti’l-kadr, 3; hadis no. 2017.)
Bir gecenin ibadetini hesap yaparak kendimize garanti saymayalım. Bağışlanmayı Allah’tan ümit eder, büyük günahlarımızdan tevbe eder ve üzerimizdeki kul haklarını gözetiriz. Yıllardır görüşmediğimiz bir yakınımızla arayı düzeltmek, haksız bir kazancı iade etmek veya kırdığımız gönülden helâllik istemek için bu fırsatı kullanabiliriz. Namazdan sonra yalnız geçmişimizi düşünmeyelim; yanlışın tekrarını önleyecek somut kararımızı da belirleyelim.
Son gecelerdeki gayretimizi artırırken ertesi günün sorumluluklarını ve sağlık şartlarını da dikkate alalım. Uykusuz kaldığı için işinde güvenliği tehlikeye atan kardeşimiz, ibadetini ölçülü düzenlemelidir. Hasta bir yakının ihtiyacını görmezden gelerek daha fazla namaz kılmaya çalışmak da doğru bir tercih olmaz. İyiliği bir bütün olarak düşünelim. Rabbimize yönelişimiz, O’nun üzerimize yüklediği görevleri daha dikkatli yerine getirmemize yardımcı olsun.
Ramazan boyunca camide tanıştığımız insanlarla kurduğumuz yakınlığı bayramdan sonra da sürdürebiliriz. Birbirimize yalnız teravihte değil, vakit namazlarında da rastlayalım. Bir gençle birlikte Kur’an öğrenmeye devam edelim; yalnız bir büyüğümüzü ziyaret etmeyi unutmayalım. Bir ayda edindiğimiz güzel alışkanlıklar kalıcı bir yönelişe dönüşebilir. Bütün ibadet düzenimizi aynı ölçüde sürdüremesek bile farzlarımızı, doğru sözümüzü ve paylaşma gayretimizi koruyalım.
Bir kardeşimiz teravihi birkaç gece aksattığı için artık camiye gelmekten çekinmesin. Kalan geceyi değerlendirmek de önemlidir. Kendisini dışlayan bir söz söylemeyelim. Her dönüş, yeni bir niyetin başlangıcı olabilir. Hatayı fark eden insana yardımcı olmak, cemaatimizin merhametini güçlendirir. Gecenin kıymetini kendimiz için düşündüğümüz kadar, yeniden ibadete yönelen kardeşimiz için de düşünelim. Namazın birleştirdiği gönüllere özen gösterelim.
Ramazan’ın sevincini paylaşırken ihtiyaç sahibinin durumunu da unutmayalım. İftarlarımız, sadakalarımız ve bayram hazırlığımız onun hakkını gözeten bir ölçü taşısın. Teravih için camiye giderken gördüğümüz bir ihtiyaç, ertesi gün yapacağımız yardıma vesile olabilir. İbadette duyduğumuz huzurun bizi yalnız kendi hayatımızla meşgul bırakmasına izin vermeyelim. Rabbimizden kabul dilerken, bize verilen imkânın başkasının duasına nasıl ulaşacağını da düşünelim.
Bugün teravih hakkında kendimize üç açık niyet bırakabiliriz. Namaza Allah’ın rızasını arayarak hazırlanmak, rükû ve secdelerimizi özenle yapmak, camide ve evimizde insanların hakkını korumak. Bunlara Ramazan sonrasında sürdürebileceğimiz küçük bir Kur’an ve ibadet düzeni ekleyelim. Sayılar üzerinden birbirimizi incitmeden, sünnetin güzelliğini ve cemaatin huzurunu birlikte yaşayalım. Teravihin her selâmı bizi daha merhametli bir hayatın sorumluluğuna hazırlasın.
Kıymetli kardeşlerim, yeni bir Ramazan’a ulaşıp ulaşamayacağımızı bilmiyoruz. Önümüzde bulunan geceyi ve bizi iyiliğe çağıran bu fırsatı değerlendirelim. Gönlümüzde bir pişmanlık varsa tevbe edelim, elimizde bir imkân varsa paylaşalım, öğrenmemiz gereken bir husus varsa öğrenelim. Rabbimizin huzurunda yan yana durduğumuz gibi, birbirimizin hakkını gözetirken de birlikte olalım. Şimdi bu samimi niyetlerle dua edelim.
Dua
Allah’ım, Ramazan gecelerini imanla, ihlâsla ve Senin rızanı arayarak ihya etmeyi bize nasip eyle. Namazlarımızı aceleden, kalplerimizi gösterişten, dilimizi kardeşimizi inciten sözlerden koru. Farzlarımızı vakitlerinde kılmayı, sünnetini sevgiyle yaşamayı ve Kur’an’ını anlayarak hayatımıza taşımayı bize kolaylaştır. Geçmiş günahlarımızı bağışla; üzerimizdeki hakları telâfi etmeye bizi muvaffak eyle.
Rabbimiz, evlerimizi huzurla, camilerimizi samimi kulların yönelişiyle bereketlendir. Çocuklarımıza namazı sevdirecek sabır ve güzel örneklik ver. Gençlerimizi hayırlı arkadaşlıklarla destekle, büyüklerimize ve hastalarımıza afiyet ihsan eyle. İbadete gelemeyen kardeşlerimize güçleri ölçüsünde yöneliş nasip et. Ailelerimizi adaletle, anlayışla ve merhametle birbirine yaklaştır; kimsenin emeğini ve ihtiyacını görmezden gelmeyelim.
Allah’ım, Kadir gecesinin bereketinden bizi mahrum bırakma. Tevbelerimizi kabul, dualarımızı hayırlı karşılıklarla mükâfatlandır. Ümmet-i Muhammed’in dertlerine ferahlık, yoksullarına rızık, mazlumlarına yardım lütfet. Ramazan’da edindiğimiz güzellikleri yıl boyunca korumayı nasip eyle. Ömrümüzü hayırlı ibadetle, son nefesimizi imanla tamamlamayı bize ihsan eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 2. cilt, 255–264. sayfalar. Arapça Kur’an metni: Tanzil Quran Text (Uthmani 1.1), CC BY 3.0. Ayet mealleri: Diyanet İşleri Başkanlığı, Halil Altuntaş–Muzaffer Şahin.
