Hadislerle İslâm.. "Şiddet: Birliğe ve Dirliğe Yönelen Tehdit" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Şiddet: Birliğe ve Dirliğe Yönelen Tehdit
Hamd, zulmü haram kılan, yumuşaklığı ve adaleti seven Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, gücünü incitmek için değil korumak için kullanan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim, bir insanın korkuyla sustuğu yerde her zaman huzur var sanılabilir. Oysa bazen sessizliğin içinde ağır bir incinme vardır. Şiddet, yalnızca görünen bir yara bırakmaz; güveni, düşünceyi ve kendini ifade etme cesaretini de zedeler. Bu yüzden onu sıradan bir öfke veya kişilik özelliği gibi geçiştiremeyiz.
Şiddeti kınarken yalnızca uzaktaki örneklere bakmayalım. Evde, okulda, işte ve dijital ortamda kullandığımız gücü düşünelim. Sözümüzü kime karşı sertleştiriyoruz, kim bizden çekindiği için hakkını söyleyemiyor? Peygamberimizin rıfkını öğrenmek, kendi davranışımızın hesabını da görmeyi gerektirir.
Rıfkın bereketini tanımak
عن عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) ؛ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “يَا عَائِشَةُ! إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ، وَيُعْطِى عَلَى الرِّفْقِ مَا لاَ يُعْطِى عَلَى الْعُنْفِ، وَمَا لاَ يُعْطِى عَلَى مَا سِوَاهُ.”
Hz. Peygamber’in (sav) eşi Hz. Âişe’den rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Ey Âişe! Allah, rıfk (nezaket ve yumuşaklık) sahibidir ve rıfktan hoşlanır. Sertlik, kabalık ve nezaket dışı diğer davranışlara vermediği ecri rıfk sayesinde verir.” (M6601 Müslim, Birr, 77)
Ensardan Ebû Mes’ûd el-Bedrî, bir gün kölesini elindeki kırbacıyla hiddetle dövüyordu. O sırada arkasından birisi, “Bilmiş ol ey Ebû Mes’ûd!” diye kendisine seslendi. Ebû Mes’ûd o kadar öfkeliydi ki sesin kime ait olduğunun farkına bile varmadı ve kölesine vurmaya devam etti. Fakat arkasındaki kişi kendisine doğru yaklaşıyor, bir yandan da, “Bilmiş ol ey Ebû Mes’ûd!” diyerek uyarmaya devam ediyordu. Ebû Mes’ûd arkasına dönüp baktığında kendisine seslenenin Allah Resûlü olduğunu fark etti. Elindeki kırbacı hemen bırakıverdi. Bunun üzerine Resûlullah, “Bilmiş ol ey Ebû Mes’ûd! Allah’ın senin üzerindeki gücü, senin kölenin üzerindeki gücünden daha fazladır.” buyurdu. Ebû Mes’ûd, bu durum karşısında kendini mahcup hissetti. Bundan böyle hiçbir köleyi dövmeyeceğine dair söz verdi ve “Ey Allah’ın Resûlü! Allah rızası için bu köle artık hürdür.” dedi. (M4306 Müslim, Eymân, 34; D5159 Ebû Dâvûd, Edeb, 123-124.)
Merhamet ve Hoşgörü Peygamberi’nin getirdiği din ile şereflenme imkânına kavuşan kimselerden biri olmasına rağmen Ebû Mes’ûd’un kölesine yaptığı bu muamele yani şiddet, aslında insanlığın başlangıcından itibaren var olan bir olgudur. Nitekim bunun ilk ve en çarpıcı örneğini, Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Âdem’in oğulları Hâbil ve Kâbil’le ilgili zikredilen hikâye teşkil etmektedir. (Mâide, 5/27-31.) Kur’an, geçmiş peygamberler ve milletlerle ilgili başka şiddet örneklerine de temas etmektedir. Hz. İbrâhim’in ateşe atılarak yakılmak istenmesi, (Enbiyâ, 21/68-70.) İsrâiloğulları’nın erkek çocuklarının Firavun tarafından öldürülüp kız çocuklarının sağ bırakılması (Bakara, 2/49; A’râf, 7/141.) ve Ashâbü’l-Uhdûd diye tabir edilen kimselerin, inanan insanları dinlerinden vazgeçmeleri için ateş dolu hendekler içerisinde diri diri yakmalarına (Bürûc, 85/4-10.) dair anlatılanların her biri, insanoğlunun şiddeti hangi boyutlara kadar vardırabileceğini ibretle gözler önüne sermektedir. Bütün bunlar, Allah Teâlâ yeryüzünün halifesi olarak insanı yaratacağını bildirdiği zaman meleklerinin, “Orada bozgunculuk yapacak, kan dökecek birini mi yaratacaksın?” (Bakara, 2/30.) diye endişelenmelerini âdeta haklı çıkaran olaylardır.
Kelime anlamı itibariyle şiddet, “sertlik, katılık, kuvvet” anlamlarına gelir. Terim olarak ise kısaca herhangi bir kişiye, zor ve baskı uygulayarak kaba ve sert davranış sergileyerek veya beden gücünü kötüye kullanarak yıkıcı ve aşırı davranışlarda bulunmak diye tarif edilebilir. Buna göre gerek vurma ve dövme gibi fizikî/bedensel; gerek hakaret etmek, küçümsemek, tehdit etmek, kişinin onurunu kırmak, sükûnetini bozmak ve huzurunu kaçırmak gibi psikolojik/duygusal; gerek tecavüz ve ırza geçmek gibi cinsel; gerekse temel ihtiyaçlarının karşılanmasına engel olmak gibi kişiyi ekonomik olarak olumsuz etkileyen ve zarar görmesine sebep olan eylemlerin bütünü şiddet kavramının içerisinde yer alır. İnsanın kendini korumak ve varlığını sürdürmeye çalışmak amacıyla yaratılışından getirdiği tabiî bir özellik olan şiddet; kin, öfke, kıskançlık, hırs gibi duyguların etkisiyle veya otorite kurma, saygınlık elde etme ve ekonomik kaygı gibi gerekçelerle olumsuz yönde kullanılabilmektedir. Hâlbuki en güzel bir biçimde yaratılan (Tîn, 95/4.) ve yaratılmışların en şereflisi kılınan (İsrâ, 17/70.) insanoğlu, her türlü saygı ve hürmeti hak etmektedir. Rahmet yönü, gazabının önüne geçmiş olan Yüce Allah, (B7404 Buhârî, Tevhîd, 15; M6971 Müslim, Tevbe, 16.) şefkat ve merhametinin bir göstergesi olarak kullarına gönderdiği (Enbiyâ, 21/107.) Sevgili Elçisi’nden, insanlara karşı güzel muamelede bulunmasını istemiştir. (Nahl, 16/125.) Zira O, insanın doğasında var olan ve daha ilk insanların birbirleriyle olan ilişkilerinde kendini gösteren şiddetin hayata hâkim olmasını murad etmemiştir. Peygamberimiz de insanlara iyi davranmak suretiyle gönülleri fethetmiş ve onların kardeşçe, huzur içerisinde yaşadıkları bir toplum oluşturmuştur. Toplumu bir arada tutan şeyin bu davranış biçimi olduğu Kur’ân-ı Kerîm’de açıkça şöyle ifade edilmiştir: “Allah’ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi...” (Âl-i İmrân, 3/159.)
Sosyal bir problem olarak şiddet, fiziksel, psikolojik, cinsel ve ekonomik olmak üzere farklı boyutlarıyla bütün toplumlarda görülen bir olgudur. İstenilen amaca ulaşmak için insanlara işkence ve baskı yaparak, onların özgürlüklerini sınırlamak suretiyle uygulanan bu haksız eylem, kime, neye karşı ve hangi şekilde yapılırsa yapılsın İslâm’ın kabul etmediği bir davranış biçimidir. Nitekim İslâmiyet’in ilk yıllarında Allah Resûlü ve ona iman eden insanlar, inançlarından vazgeçmeleri için Mekkeli müşrikler tarafından her türlü eziyet ve işkenceye maruz bırakılmışlardı. (B4815 Buhârî, Tefsîr, (Mü’min) 1; ST3/248 İbn Sa’d, Tabakât, 3/248.) Elbette, daha çok, zayıf, kimsesiz ve fakir aileler, köle ve cariyeler işkence görmekte ve ezilmekteydi. Bu gariban Müslümanlar, demir zırhlar giydirilerek kızgın kumlara yatırıldılar. Bu yüzden müşrikler (Bilâl’den istediklerini koparamayınca) onu tutup çoluk çocuklara (ayak takımına) teslim ettiler. Bu (serseri) takım onu Mekke sokaklarında ve çevresindeki dağ yollarında süründürdüler. (İM150 İbn Mâce, Sünnet, 11.) Yâsir ailesine türlü türlü eziyetler yapıldı. Bu aileyi kızgın kumlara yatırıp, günlerce aç susuz bıraktılar. Bedenlerini korlarla dağlayıp, sopalarla dövdüler. Peygamberimiz bir defasında onlara işkence yapılırken gördü ve “İmrân Ailesi’ne ve Yâsir Ailesi’ne müjdeler olsun! Sizin kavuşacağınız yer cennettir.” (NM5666 Hâkim, Müstedrek, vI, 2075 (3/389).) buyurdu. Sümeyye, Ebû Cehil tarafından hunharca katledildi. (ST3/233 İbn Sa’d, Tabakât, 3/233.) Kocası Yâsir aynı şekilde işkencelerle can verdi. Oğulları Ammâr b. Yâsir ise işkence altında bitkin düşmüşken müşriklerin zor kullanması sonucu onların taptığı ilâhlar hakkında olumlu sözler söyleyerek kurtulabildi. Daha sonra Peygamber Efendimize durumu anlatınca o, “Tekrar ederlerse sen yine böyle söyle!” diyerek Ammâr’ı teskin etti. (ST3/248 İbn Sa’d, Tabakât, III, 249.) Nitekim Resûl-i Ekrem, “Ammâr iliklerine kadar iman ile doludur.” diyerek onu övmüştü. (İM147 İbn Mâce, Sünnet, 11; N5010 Nesâî, Îmânû, 17.)
Peygamberimizin sözü, yumuşaklığın etkisiz bir davranış olmadığını öğretiyor. Nezaketle konuşmak, karşımızdaki insanın anlamasına ve güven duymasına yardımcı olur. Bağırarak elde ettiğimiz sessizliği gerçek bir ikna saymayalım. İnsan korktuğu için susabilir; fakat kalbi doğruya yaklaşmayabilir.
Bir yanlış gördüğümüzde onu düzeltmek için önce nasıl konuşacağımızı düşünelim. Davranışı eleştirebilir, sınır koyabilir ve hakkımızı koruyabiliriz. Bunları yaparken hakaret etmek zorunda değiliz. Nezaket, hakkın değerini azaltmaz; hakkı söyleyen insanın ahlâkını güzelleştirir.
Zararın hesabı unutulmaz
عَنْ أَبِى صِرْمَةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) أَنَّهُ قَالَ: “مَنْ ضَارَّ أَضَرَّ اللَّهُ بِهِ، وَمَنْ شَاقَّ شَاقَّ اللَّهُ عَلَيْهِ.”
Hz. Peygamber’in (sav) sahâbîsi Ebû Sırma’dan rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Kim zarar verirse Allah da ona zarar verir. Kim (insanlara) güçlük çıkarırsa, Allah da ona güçlük çıkarır.” (D3635 Ebû Dâvûd, Kadâ’ (Akdiye), 31)
Habbâb b. Eret’in ticarî hayatına yönelik saldırılar yapıldı. Müşrikler ona olan borçlarını ödemediler. Hatta alacağını istemek için gelen Habbâb’a, Âs b. Vâil, tekrar dirilip mal sahibi olunca borcunu ödeyeceğini ifade ederek onu ve İslâm’ı alaya aldı. (B4734 Buhârî, Tefsîr, (Meryem) 5.) Müslümanları zorluklarla dolu boykot yıllarını yaşamaya maruz bıraktılar. Toplumdan tecrit ettiler. Ayrımcılık yaptılar. Aç ve susuz bıraktılar. Diğer insanlarla görüşmelerine, ilişki kurmalarına, evlenmelerine engel oldular. Alışveriş yapmalarına izin vermediler. Hicrete ve göçe mecbur bıraktılar. Tehdit ettiler. Hakaret ettiler. Acımasızca katlettiler. Fakat on üç yıllık Mekke döneminde, her türlü zulüm ve işkence altında inleyen Müslümanlara Peygamberimiz, şiddete şiddetle karşılık vermelerini değil, şiddete büyük bir sabır ve metanet göstermelerini tavsiye etti. Mekke’de inen âyetler, hep sabra vurgu yapmaktaydı. Bu nedenledir ki Son Nebî zalimlere uymadı, hakaretleri duymadı. Mazlumların âhını işittikçe onları teselli ve teskin etti. Onları tahrik etmek yerine yatıştırdı. Onları zayi etmek yerine güzelce yetiştirdi. Önceki kavimlerden iman edenlerin bedenlerinin testere ile ikiye bölünmesi, demir taraklarla etlerinin kemiklerine kadar taranarak sıyrılmasının dinlerinden döndürmediğini ifade etti. Hatta o, San’a’dan kalkan birinin Hadramevt’e kadar hiçbir şeyden endişe etmeksizin ve korkmaksızın gidebileceği bir şekilde dinin yayılıp kemale ereceğini bildirerek, Müslümanlara ümit bahşetti. (B3852 Buhârî, Menâkıbü’l- ensâr, 29; B6943 Buhârî, İkrâh, 1.) Böylece onlara aceleci olmamaları gerektiğini bildirdi. Yine Peygamberimizden müşriklere beddua etmesi istendiğinde, “Ben lânetçi olarak gönderilmedim.” (M6613 Müslim, Birr, 87.) buyurdu. Peygamberimiz, hicretin ardından Medine’de, hem dinî hem de siyasî bakımdan lider konumuna geldiğinde, bu sefer otoritesini insanlara karşı şiddetle muamele etmek üzerine değil inancına ve kabilesine bakmaksızın bir arada barış, huzur ve kardeşlik ortamında yaşayabilme üzerine kurdu.
En azılı düşmanlarına karşı dahi şiddete başvurmayan Rahmet Peygamberi, Müslümanların da hiçbir şekilde şiddete başvurmalarına müsaade etmedi. Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in, Allah Resûlü’nün eşleri olan kızlarına karşı, onu üzdükleri düşüncesiyle zaman zaman takındıkları sert tutuma engel olan Allah Resûlü, kendisinden birtakım dünya malları talep eden ve bir süreliğine krize neden olan eşlerine kendisinin zorba ve zorluk çıkarıcı değil, öğretici ve kolaylaştırıcı olarak gönderildiğini belirtmişti. (M3690 Müslim, Talâk, 29; HM14569 İbn Hanbel, III, 328.) Yine huzuruna gelen Yahudi heyetinin Peygamberimize, “Ölüm üzerinize olsun!” demelerine, Hz. Âişe, “Ölüm ve Allah’ın lâneti sizin üzerinize olsun!” diye karşılık vermişti. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem, Hz. Âişe’den sakin olmasını isteyerek, “Yüce Allah her işte rıfkı (yumuşak huyluluğu) sever.” (B6024 Buhârî, Edeb, 35; M5656 Müslim, Selâm, 10.) buyurdu. Bu rivayetler, Müslüman’ın bütün hâl ve hareketlerinde kibar ve nazik olması gerektiğini hatırlatmaktadır. Zira asıl olan, her şeyde yumuşak huylulukla hareket etmektir. Bu konuda Hz. Âişe annemiz, Resûlullah’ın kendisine şöyle buyurduğunu nakletmiştir: “Ey Âişe! Şüphesiz Allah Refîktir, rıfkı (yumuşak huyluluğu) sever. Yumuşaklıkla yapılan işlere, sertliğe ve diğer şeylere vermediği ecri verir.” (M6601 Müslim, Birr, 77.) Yine bu bağlamda Hz. Peygmber, “Kim zarar verirse Allah da ona zarar verir. Kim (insanlara) güçlük çıkarırsa Allah da ona güçlük çıkarır.” (D3635 Ebû Dâvûd, Kadâ’ (Akdiye), 31.) buyurmuştur.
Emir bi’l-ma’rûf ve nehiy ani’l-münker yapmakla ün kazanmış olan sahâbî Hişâm b. Hakîm b. Hizâm, Hz. Ömer’in halifeliği döneminde Şam bölgesinde bazı çiftçilerin başlarına zeytinyağı dökülmüş bir şekilde güneşte tutulduklarını görmüştü. Hişâm bu insanlara uygulanan şiddetin sebebini sorunca onların, vergilerini ödemedikleri için böyle bir cezaya tâbi tutuldukları cevabını aldı. Bunun üzerine şöyle dedi: “Haberiniz olsun! Ben Allah Resûlü’nü şöyle derken işittim: ‘Bu dünyada insanlara işkence edenlere şüphesiz Allah da azap edecektir.’” (M6657 Müslim, Birr, 117; D3045 Ebû Dâvûd, İmâre, 30-32.) Bu olayın ardından Hişâm, dönemin Filistin valisi Umeyr b. Sa’d’a gidip gördüklerini anlattı. valinin emriyle çiftçiler derhâl serbest bırakıldılar. (M6659 Müslim, Birr, 118.)
Şiddet, genellikle hak ve adaletten uzaklaşmış idareciler tarafından bir yöntem olarak kullanılageldiği için Hz. Ömer de bu hususta valilerini uyarma ihtiyacı hissetmişti. O, şiddet ve baskının Müslüman idarecilerin tavrı olamayacağını belirttiği bir konuşmasında insanlara şöyle seslenmişti: “...Allah’a yemin ederim ki memurlarımı (valilerimi) sizi dövsünler, mallarınızı haksız yere alsınlar diye göndermiyorum. Bilakis size dininizi ve dininizi nasıl yaşayacağınızı öğretsinler diye gönderiyorum. Bunlardan farklı bir muameleye tâbi tutulanınız olursa derhâl bana bildirsin. Canım elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki, böyle bir şey yapan memuruma kısas uygulayacağım (yaptığının aynısıyla cezalandıracağım).” Bunun üzerine Amr b. Âs atılarak, “Ey müminlerin emîri! Müslüman bir yönetici, sorumluluğu altındaki insanlardan bazılarını yola getirmek için döverse onu da cezalandıracak mısın?” diye sordu. Hz. Ömer, “Evet! Ömer’in canını elinde bulunduran Allah’a yemin ederim ki onu da cezalandıracağım. Zira ben Resûlullah’ın kendine bile kısas uyguladığını gördüm.” dedi ve sözüne şöyle devam etti: “Sakın Müslümanları dövüp zillete düşürmeyin! Onları (askerlerinizi) kışlalarda uzun süre tutarak fitneye düşmelerine de sebebiyet vermeyin! Onların haklarını engelleyerek küfre düşmelerine de sebep olmayın...” (HM286 İbn Hanbel, I, 42.)
Hadisin ikazı, gücü olanın her davranışının yanına kalmayacağını hatırlatır. İnsanlara zorluk çıkarmak, imkânlarını engellemek, korkutarak yönetmek ağır bir sorumluluktur. “Benim elimde” dediğimiz yetki, aslında hesabını vereceğimiz bir emanettir.
İş yerinde çalışanı, evde çocuğu, hizmette bize başvuranı çaresizliğe sıkıştırmayalım. Bir insanın ihtiyacını kendi öfkemizin veya menfaatimizin aracı yapmayalım. Geçmişte zarar verdiğimiz bir davranış varsa önce onu durduralım; ardından telafi ve değişim için somut adım atalım. Özür, sorumluluktan kaçmanın yeni biçimi olmamalıdır.
İşkenceye karşı açık bir vicdan
عَنْ هِشَامِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ: مَرَّ بِالشَّامِ عَلَى أُنَاسٍ، وَقَدْ أُقِيمُوا فِى الشَّمْسِ، وَصُبَّ عَلَى رُءُوسِهِمُ الزَّيْتُ، فَقَالَ مَا هَذَا؟ قِيلَ: يُعَذَّبُونَ فِى الْخَرَاجِ، فَقَالَ: أَمَا إِنِّى سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: “إِنَّ اللَّهَ يُعَذِّبُ الَّذِينَ يُعَذِّبُونَ النَّاسَ فِى الدُّنْيَا.”
Hişâm b. Hakîm b. Hizâm’dan rivayet edildiğine göre o, Şam bölgesinde bazı insanlara rastladı. Onların güneşe karşı dikilmiş ve başlarına zeytinyağı dökülmüş olduğunu görünce, “Bu nedir?” diye sordu. Kendisine, “vergi (vermedikleri) için cezalandırılıyorlar.” denildi. Bunun üzerine dedi ki, “Haberiniz olsun! Ben Allah Resûlü’nü şöyle derken işittim: ‘Bu dünyada insanlara işkence edenlere şüphesiz Allah da azap edecektir.’” (M6657 Müslim, Birr, 117)
Hz. Ömer’in sözlerinden de anlaşılacağı üzere insana hizmet etmek için var olan idarecilerin halkı terbiye etmek ve kendilerine itaatkâr hâle getirmek için şiddet içeren uygulamalarda bulunması Peygamberimizin getirdiği dinin ruhuyla bağdaşmamaktadır.
Toplumda huzuru sağlamak ve insanları barış içerisinde bir arada yaşatmak İslâm’ın temel hedefidir. Bunun sağlanabilmesi için bütün insanlara eşit davranmak, temel hak ve özgürlüklere saygı göstermek gerekir. Allah Resûlü, insanlara şiddet uygulamak bir yana, inanç, renk, ırk, makam, cinsiyet ve yaş ayırt etmeden herkese karşı şefkatli ve merhametli davranmıştı. Nitekim sevgili eşi Hz. Âişe, “Resûlullah (sav), Allah yolunda cihad hâriç eliyle hiç kimseye vurmadı. Ne bir kadına ne de bir hizmetçiye!..” (M6050 Müslim, Fedâil, 79.) diyerek buna dikkat çekmişti.
Her yönüyle mükemmel bir eğitimci olan Peygamberimiz, eğitimde şiddeti hiçbir zaman çözüm olarak görmemiştir. O, mescitte küçük abdestini bozan bir bedevîye son derece öfkelenen ashâbını sakinleştirmiş, onlara nazik ve kolaylaştırıcı olmalarını öğütlemiştir. (T147 Tirmizî, Tahâret, 112; D380 Ebû Dâvûd, Tahâret, 136.) Yine cemaatle namaz kılınırken aksıran birine karşılık vererek konuşan Muâviye b. Hâkem es-Sülemî’ye ashâb-ı kirâm tepki göstermiş, Peygamber Efendimiz ise sadece onu nazikçe uyarmakla yetinmişti. Resûlullah’ın bu anlayış ve nezaketinden etkilenen Muâviye şöyle demişti: “Anam babam ona feda olsun. Ne ondan önce ne de sonra daha güzel öğreten birini gördüm. Vallahi Resûlullah beni ne azarladı ne bana vurdu ne de hakaret etti. Sadece, ‘Bu namazda insan kelâmı konuşulmaz. Namaz ancak tesbih, tekbir ve Kur’an okumaktır.’ dedi.” (M1199 Müslim, Mesâcid, 33.)
Allah Resûlü, aile içi ilişkilerde de şiddete yer verilmemesi gerektiğini hem kendi yaşantısıyla hem de ashâbına yaptığı uyarılarla sürekli vurgulamıştı. Zira İslâm’la aydınlanan zihinlerde hâlâ câhiliyeden kalma birtakım yanlış fikir ve kabullerin barındığı ortadaydı. Peygamberimiz hanımlarına bir fiske dahi vurmadığı hâlde Hz. Ebû Bekir gibi olgun ve sakin mizaçlı bir insan bile Resûlullah’a karşı sesini yükselttiği için kızı Hz. Âişe’ye tokat atmak istemiş, Peygamberimiz hemen ona engel olmuştu. (D4999 Ebû Dâvûd, Edeb, 84.) Kadınların “Allah’ın emaneti” olduğunu erkeklere hatırlatan Resûl-i Ekrem (M2950 Müslim, Hac, 147.) bir erkeğin, eşine şiddet uygulamasına anlam veremeyerek bir hutbesinde, “Sizden biri nasıl olur da hanımını köle döver gibi döver? Sonra bir de günün sonunda onunla aynı yatağı paylaşır!” (B4942 Buhârî, Tefsîr, (Şems) 1.) buyurmuştu. Karısını döverek onun kolunu kıran Sâbit b. Kays b. Şemmâs’ı huzuruna çağırtarak, ona hanımını boşamasını emretmişti. (N3527 Nesâî, Talâk, 53.) Peygamberimiz, çoğu zaman yapıldığı gibi, “Aile içinde olur böyle şeyler!” veya “Kol kırılır, yen içinde kalır!” dememiş, mağdur olan kadını acımasız bir kocanın elinden derhâl kurtarmıştı.
Peygamberimizin işkenceye ilişkin uyarısı, insanın onurunun korunması gerektiğini açıkça gösteriyor. Bir kişiden şüphe edilmesi veya onu sevmememiz, acı çektirmeyi meşru kılmaz. Cezalandırma adına keyfî güç kullanılamaz. Adaletin usulü ve sınırı vardır.
Bir şiddet haberini izlerken onu eğlenceye veya öfke gösterisine çevirmeyelim. Mağdurun görüntüsünü yayarak yeni bir incinmeye sebep olmayalım. Tanık olduğumuz tehlikede güvenli biçimde yetkili yardımı arayalım. Kendi başımıza cezalandırmaya kalkışmak, yeni bir zararın kapısını açabilir.
Peygamberimizin örneğini yakınlarımıza taşıyalım
عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: مَا ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) شَيْئًا قَطُّ بِيَدِهِ، وَلاَ امْرَأَةً، وَلاَ خَادِمًا، إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ...
Hz. Âişe şöyle demiştir: “Resûlullah (sav), Allah yolunda cihad hâriç eliyle hiç kimseye vurmadı. Ne bir kadına, ne de bir hizmetçiye!..” (M6050 Müslim, Fedâil, 79)
Peygamberimiz zamanında kadınlar gibi çocuk, köle ve hizmetçilerden oluşan toplumun zayıf kesimine de şiddetle muamele edilmesi söz konusuydu. Câhiliye döneminde görülen kız çocuklarının diri diri gömülmesi gibi zalimce bir şiddet uygulaması İslâm’ın gelişiyle ortadan kalkmakla birlikte, cinsiyet ayrımcılığı devam ediyordu. Köleleri ve hizmetçileri dövmek, aşağılamak hâlâ normal karşılanabiliyordu. Allah Resûlü bu yanlış anlayışı değiştirmek üzere ashâbını sık sık uyarmıştı. O, “Biriniz hizmetçisine vurur da o da Allah’ı hatırlatırsa derhâl elini çeksin!” (T1950 Tirmizî, Birr, 32.) buyururken insanın kendisinden daha kudretli bir Yaratıcı’nın varlığının bilincinde olmasını ve ona göre hareket etmesini öngörüyordu.
“Kim bir zimmîye (anlaşmalı gayri müslim vatandaşa) zulmedip onun hakkını vermezse, ona gücünün yetmediği bir yük yüklerse veya rızası olmaksızın ondan bir şey alırsa kıyamet günü ben onun hasmı olacağım.” (D3052 Ebû Dâvûd, İmâre, 31-33; BS19243 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, IX, 342.) buyuran Peygamberimiz, gayri müslim bile olsa insanların haksızlığa ve şiddete maruz bırakılamayacaklarını belirtmişti. Nitekim bir defasında Medine çarşısında malını pazarlarken, “Musa’yı bütün âlemlere üstün kılan Allah’a yemin ederim.” diyen bir Yahudi ile onun bu yemininden hoşlanmayan bir Müslüman arasında çıkan tartışmada, ensardan bir tokat yiyen Yahudi, devletin güvencesi altında olduğu için durumu hemen Allah Resûlü’ne iletmiş, insanlığın Peygamberi ise Medineli sahâbînin bu yaptığına çok öfkelenmişti. (M6151 Müslim, Fedâil, 159; B2411 Buhârî, Husûmât, 1.) Yine bir keresinde ganimet develerini çalanların peşine düşüp onları geri getiren Seleme b. Ekvâ’ın, develeri çalanların üzerine askeri birlik gönderilmesini istemesi üzerine, “Ey Ekvâ oğlu! Sen alacağını aldın, onları affet, şiddete başvurma!” buyuran Peygamberimiz, kime karşı olursa olsun şiddete başvurmayı yasaklamıştır. (B3041 Buhârî, Cihâd, 166; M4677 Müslim, Cihâd ve siyer, 131.)
Peygamber Efendimiz, barış dönemlerinde toplumun huzurunu zedeleyen ve insanların onurunu rencide eden şiddete izin vermediği gibi savaş meydanlarında da Müslümanların şiddete başvurmalarına izin vermemiştir. Düşmanla karşılaşıldığında önce onlarla anlaşma yollarının aranmasını isteyen Peygamberimiz, anlaşma sağlanamayıp savaş çıktığında ise savaşan askerlerin dışında kalan kadın, çocuk (B3014 Buhârî, Cihâd, 147; M4547 Müslim, Cihâd ve siyer, 24.) ve din adamları (HM2728 İbn Hanbel, I, 301.) gibi sivillere müdahale edilmemesini emretmiştir. Allah Resûlü, kendisi zaten bir şiddet olan savaşı mümkün olan en dar alanda tutmayı hedeflemiş, o dönemde savaşlarda yaygın olan müsle uygulamasını, yani öldürülenlerin organlarının kesilmesini de yasaklamıştır. (D2613 Ebû Dâvûd, Cihâd, 82; T1617 Tirmizî, Siyer, 48.)
Hz. Âişe’nin şahitliği bize aile ve hizmet ilişkilerinde nasıl bir örnek bulunduğunu gösteriyor. El kaldırmayı terbiye diye adlandıran anlayışımız varsa bu şahitliğin önünde yeniden düşünelim. Çocuk korkuyla sustuğunda öğrenmiş sayılmaz; eş tehditten vazgeçtiğinde razı olmuş sayılmaz.
Bugün bir öfke alışkanlığımızı değiştirmek için yardım alalım. Şiddet yaşayan bir yakınımızın güvenliğini destekleyelim. Evdeki ve işteki insanlara söz hakkı verelim. Çocuklarımız gücün incitmek için kullanıldığını değil, hakkı korumak için sınırlandırıldığını görsün. Rıfk, hayatımızda bir nezaket sözü olarak kalmasın; insanların bizden emin olduğu bir davranışa dönüşsün.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, bizi zulümden ve insanlara zarar veren bütün davranışlardan koru. Öfkemize hâkim olacak irade, hakkı gözeten vicdan ve dilimizi güzelleştiren merhamet ver. Hatasını kabul edip değişmeye çalışanlara hayırlı destekler nasip eyle.
Rabbimiz, şiddet ve işkence yaşayan bütün insanlara yardım et. Çocukları, kadınları, yaşlıları ve savunmasız kalanları güvene çıkar. Bize mağduru suçlamadan dinlemeyi, hakkını koruyacak yolları desteklemeyi öğret. Evlerimizi ve toplumumuzu korkuyla değil adalet ve şefkatle ayakta tutmayı nasip eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 445–458. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir.
