Selâmlaşma: Aranızda Selâmı Yayın

Hamd, selâmetin kaynağı olan, gönülleri barış ve güvenle buluşturan Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, selâmı yayarak kardeşliği büyüten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, aynı kapıdan giren iki insan bazen tek kelime konuşmadan birbirinin yanından geçiyor. Oysa samimi bir selâm, aradaki yabancılığı hafifletebilir. Karşımızdakine onu fark ettiğimizi, iyiliğini istediğimizi ve bize güvenebileceğini hissettirebilir. Küçük görünen bir söz, bir günün içindeki yalnızlığı azaltabilir.

Selâm verirken yalnızca bir alışkanlığı yerine getirmiyoruz; esenlik diliyoruz. Bu dileğin davranışımızla da doğru çıkması gerekir. Dilimizde selâm bulunup elimizden zarar geliyorsa sözümüzle hayatımız arasında bir eksiklik vardır. Bugün selâmın anlamını kendi evimizden ve çevremizden başlayarak yaşamaya niyet edelim.

Sevginin kapısını açan söz

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “لاَ تَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا، وَلاَ تُؤْمِنُوا حَتَّى تَحَابُّوا، أَوَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى شَيْءٍ إِذَا فَعَلْتُمُوهُ تَحَابَبْتُمْ؟ أَفْشُوا السَّلاَمَ بَيْنَكُمْ.”

Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “İman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size, yaptığınız takdirde birbirinizi seveceğiniz bir iş göstereyim mi? Aranızda selâmı yayın.” (M194 Müslim, Îmân, 93)

Evs ve Hazrec kabileleri arasında uzun yıllar süren savaşların son halkası Buâs Harbi olmuştu. Her iki tarafın da büyük kayıplar verdiği bu savaş, hicretten beş yıl kadar önce sona ermişti. (ST4/383 İbn Sa’d, Tabakât, Iv, 383.) Ama bu kardeş Arap kabilelerinin arasındaki husumet hâlâ devam ediyordu. Onları birbirine düşüren Yahudiler ise fırsattan istifade, şehirde hâkimiyet kurmaya çalışıyorlardı. Düşmanlık, kin ve nefretin kol gezdiği, taşına toprağına güvensizliğin sindiği Yesrib şehri, kötülükle dolmuştu. İşte bu karmaşada, bazılarının gönlünde gelecek için bir ümit yeşermeye başlamıştı. Bunlar, Akabe’de Resûl-i Ekrem’e bağlılık yemini ederek onu himaye edeceklerine dair söz veren Müslümanlardı. (HS2/290 İbn Hişâm, Sîret, II, 290-291.) Bu samimi müminler, Allah Resûlü’nün gelişini dört gözle bekliyorlardı. Onlarla birlikte durumdan haberdar olan halk da merakla beklemeye başlamıştı. Allah Resûlü’nü görmek için kimileri evlerin damlarına çıkarken kimileri de yollara dökülmüş bekliyor, her biri bu kutlu misafiri ağırlamak için can atıyordu. (M7522 Müslim, Zühd ve rekaik, 75.) Herkesin merak dolu bakışları arasında şehre giren Allah Resûlü’nün, kendisini bekleyen bu heyecanlı kalabalığa ilk sözlerinden biri şöyleydi: “Ey insanlar! Selâmı aranızda yaygınlaştırın, yemek yedirin, insanlar uykuda iken namaz kılın ki selâmetle cennete giresiniz.” (T2485 Tirmizî, Sıfatü’l- kıyâme, 42; İM3251 İbn Mâce, Et’ıme, 1.) Başlangıçta inanan inanmayan herkes için güzel bir tavsiye niteliğindeki bu sözlerin, aslında medenî bir toplumun temeli, barış ve güvenin anahtarı olduğunu, insanlar yaşayarak anlayacaklardı.

Allah Teâlâ, yaratmış olduğu ilk insan Hz. Âdem’e, meleklere gidip selâm vermesini emretmiş ve şöyle demiştir: “Sana ne cevap vereceklerini dinle, çünkü bu senin ve neslinin selâmı olacaktır.” Bu emir doğrultusunda “es-Selâmü aleyküm”, yani, “Esenlik üzerinize olsun.” diye selâm veren Hz. Âdem’e melekler, “es-Selâmü aleyke ve rahmetullâh” (Esenlik ve Allah’ın rahmeti senin üzerine olsun.) sözleriyle karşılık vermişlerdir. (B6227 Buhârî, İsti’zân, 1; M7163 Müslim, Cennet, 28.) Böylelikle insana öğretilen selâmlaşma, iletişimin vazgeçilmez bir unsuru olarak nesiller boyu süregelen bir âdet olmuştur. Toplumdan topluma, kültürden kültüre birtakım farklılıklar gösterse de selâmlaşmada asıl olan, karşıdakine iyi temennilerde bulunmaktır.

İslâm öncesi Arap toplumunda selâmlaşmada, “Allah sana uzun ömürler versin.”, (FM10/167 Râzî, Tefsîr, X, 167.) “Allah size göz aydınlığı versin.” ve “Sabahınız güzel, hoş olsun.” gibi selâmlaşma ifadeleri kullanılmaktaydı. (D5227 Ebû Dâvûd, Edeb, 150-151.) Halk arasında selâmlaşma yaygın olmakla birlikte, köleler ve onlarla birlikte toplumun alt tabakasını oluşturan insanlar, diğerlerine birtakım kurallar doğrultusunda selâm vermeye mecbur tutulmuşlardı. (Kur’an Yolu, II, 107.)

Peygamberimiz selâmı sevgiyle ve imanla birlikte anıyor. Demek ki kardeşliğin gelişmesi için birbirimize yönelmemiz, iyi niyetimizi görünür kılmamız gerekiyor. Selâmı yalnızca işimiz düştüğü zaman kullandığımız bir söze çevirmeyelim. Camide, sokakta ve işte karşılaştığımız insanın varlığını önemseyelim.

İlk selâmı vermek için başkasından işaret beklemeyelim. Bir tanışıklığın başlamasına vesile olabiliriz. Fakat karşılık alamadığımızda hemen kötü niyet aramayalım; insan duymamış, dalgın veya sıkıntılı olabilir. İyiliği bir üstünlük yarışına çevirmeden sürdürmek kalbimizi de güzelleştirir.

Kardeşliğin hakkını hatırlamak

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ.” قِيلَ: مَا هُنَّ؟ يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: “إِذَا لَقِيتَهُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ، وَإِذَا دَعَاكَ فَأَجِبْهُ، وَإِذَا اسْتَنْصَحَكَ فَانْصَحْ لَهُ، وَإِذَا عَطَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ فَسَمِّتْهُ، وَإِذَا مَرِضَ فَعُدْهُ، وَإِذَا مَاتَ فَاتَّبِعْهُ.”

Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Müslüman’ın Müslüman üzerindeki hakkı altıdır.” “Onlar nedir ey Allah’ın Resûlü?” diye sorulunca şöyle demiştir: “Onunla karşılaştığın zaman selâm ver, seni davet ettiğinde ona icabet et, senden nasihat istediğinde nasihat et, aksırıp Allah’a hamd ettiğinde ona duayla karşılık ver, hastalandığında onu ziyaret et ve öldüğünde cenazesine katıl.” (M5651 Müslim, Selâm, 5)

Allah Teâlâ, Kitabı’nda Resûlü’ne şöyle emretmiştir: “Âyetlerimize iman edenler sana geldikleri zaman, de ki: ‘Selâm olsun size! Rabbiniz kendi üzerine rahmeti (merhameti) yazdı. Şöyle ki: Sizden kim cahillikle bir kabahat işler de sonra peşinden tevbe eder, kendini düzeltirse (bilmiş olun ki) o, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” (En’âm, 6/54.) Yüce Allah’ın, Elçisi’ne öğrettiği bu selâm, kadın erkek, genç yaşlı, zengin fakir, hür köle bütün Müslümanların ortak selâmı olmuştur. “es-Selâm” kelimesi, tıpkı “İslâm” gibi, “kurtuluşa erme, teslim olma, barış yapma” mânâsındaki s-l-m kökünden gelmekte olup, “gizli ve açık her türlü kötülüklerden ve eksikliklerden uzak olma, selâmet bulma” anlamını ifade etmektedir. Kur’ân-ı Kerîm’de pek çok yerde geçen bu kelime, “tahiyye” yani selâmlaşma, (Nûr, 24/61; Yûnus, 10/10.) selâmet, huzur ve esenlik (Enbiyâ, 21/69; Hûd, 11/48.) mânâlarında kullanılmış, bazen de dua anlamında yer almıştır. (Ahzâb, 33/56.) Ayrıca cennet için “dâru’s-selâm” adı kullanılmış (En’âm, 6/127; Yûnus, 10/25.) ve “es-Selâm”, “her türlü eksikliklerden, kusurlardan, değişikliklerden ve yok olmaktan uzak olan, selâmetin kaynağı” mânâsında Allah’ın isimlerinden biri olarak anılmıştır. (Haşr, 59/23.) Nitekim “Selâm”ın Allah’ın isimlerinden biri olduğunu söyleyen (T3507 Tirmizî, Deavât, 82; M897 Müslim, Salât, 55.) Allah Resûlü, namazlarının sonunda, “Allah’ım, Selâm sensin; selâmet de ancak sendendir.” diyerek dua etmiştir. (M1334 Müslim, Mesâcid, 135.) Selâmlaşmayı ifade etmek üzere bazı âyetlerde “tahiyye” kelimesinin kullanıldığı da görüyoruz. (Nisâ, 4/86; Mücâdele, 58/8.)

İslâm’ın “selâm”ı kuru bir iletişimin ötesinde, insanlar arasında yaygın çeşitli selâmlama sözlerinde ifade edilen bütün iyi dilekleri içine alan, oldukça kapsamlı bir kavramdır. Bu nedenle Allah Resûlü, kimi zaman, kızı Hz. Fâtıma’ya ve amcasının kızı Ümmü Hânî’ye, “Merhaba!” diyerek selâm vermişse de (B6176 Buhârî, Edeb, 98.) “es-Selâmü aleyküm” sözünü söylemenin daha hayırlı olduğunu ifade etmiştir. (HS2/214 İbn Hişâm, Sîret, III, 214.) Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’ın peygamberlere (Sâffât, 37/79.) ve mümin kullarına, (Yâsîn, 36/58.) meleklerin de peygamberlere (Hicr, 15/52.) ve cennetteki müminlere (Ra’d, 13/24.) “selâm” lafzıyla selâm verdiği ve bunun cennet ehlinin selâmlaşması olduğu bildirilmiştir. (İbrâhîm, 14/23.) Ayrıca Allah ve meleklerinin Resûlullah’a selâm ettikleri ifade edilerek müminlerin de bu Sevgili Elçi’ye selâm etmeleri, en güzel makamlarda olması için ona hayır duada bulunmaları istenmiştir. (Ahzâb, 33/56.) Nitekim bir rivayete göre Allah Resûlü, Mi’rac ile Rabbine kavuştuğunda O’nu, “et-Tahiyyâtü lillâhi ve’s-salavâtü ve’t-tayyibât.” (Her türlü selâmlama, ibadet ve güzel övgü Yüce Allah’a aittir.) diyerek selâmlayınca Cenâb-ı Hak da kendisine, “es-Selâmü aleyke eyyühe’n-Nebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtüh.” (Ey Peygamber Allah’ın selâmı, rahmeti ve bereketi senin üzerine olsun.) sözleriyle karşılık vermişti. Bu güzel ve anlamlı duaya ümmetini de dâhil eden Rahmet Peygamberi’nin, “es-Selâmü aleynâ ve alâ ibâdillâhi’ssâlihîn.” (Selâm, hem bizim üzerimize hem de Allah’ın salih kullarına da olsun.) diye eklemişti. Meleklerin şehâdetiyle tamamlanan bu diyalog (KC3/425 Kurtubî, Tefsîr, III, 425.) “Tahiyyât Duası” diye meşhur olmuş, Resûlullah’ın, ashâbına Kur’an’dan bir sûre öğretir gibi titizlikle öğrettiği bu dua, (B6265 Buhârî, İsti’zân, 28.) asırlardır ümmetin Rabbine selâmı, Peygamberi’ne ve din kardeşlerine duası olmuştur.

Müslümanlar bir araya geldiklerinde söze ilk önce selâmla başlarlar. Bu âdâb, İslâm kültüründe, “es-Selâm, kable’l-kelâm.” (Selâm, kelâmdan öncedir.) şeklinde ifade edilmiştir. (T2699 Tirmizî, İsti’zân, 11.) Karşılaştığı kimseye “es-Selâmü aleyke” diyen kişi, ona kendisiyle dost olduğunu bildirmekte, kendisinden ona bir zarar gelmeyeceğini beyan etmektedir. Dolayısıyla Resûlullah’ın, “elinden ve dilinden başkalarının güvende olduğu kimse” olarak tanımladığı (M162 Müslim, Îmân, 65.) “Müslüman”ın konuşmaya “selâm” vererek başlaması oldukça manidardır. Selâm, Müslümanların parolasıdır. Allah’ın selâmıyla selâm veren kişi Müslümanlığını beyan etmiş demektir. Nitekim Süleymoğulları’ndan yanında koyunu olan bir kişi Resûlullah’ın ashâbından bir gruba rastlamıştı. Onlara selâm vermiş ancak onlar düşman olduğunu düşündükleri bu adamın verdiği selâmı, kurtulmak için söylediğini zannederek onu öldürmüşlerdi. Bunun üzerine Allah Teâlâ Kur’ân-ı Kerîm’de selâm veren kimselere, “Sen mümin değilsin.” denilmemesi gerektiğini bildirmiş; (M7548 Müslim, Tefsîr, 22; T3030 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 4; Nisâ, 4/94.) Allah Resûlü de, kimsenin kalbinden geçenin bilinemeyeceğini, dolayısıyla kendisinin Müslüman olduğunu ifade eden bir kimsenin böyle kabul edilmesi gerektiğini bildirmiştir. (M277 Müslim, Îmân, 158.)

Hadis selâmı diğer yakınlık haklarıyla birlikte öğretiyor. Çünkü selâmla başlayan bağ, hastalıkta ve ihtiyaçta devam etmelidir. Her gün selâmlaştığımız komşumuzun uzun zamandır görünmediğini fark ettiğimizde hâlini soralım. Bir iş arkadaşımızın sıkıntısı varsa yanında durabilecek bir yol arayalım.

Selâmımızın içine kibir karışmasın. Çalışana, çocuğa ve yaşlıya karşı aynı insanca yakınlığı koruyalım. İnsanın makamına göre sesimizin ve yüzümüzün değişmesini gözden geçirelim. Rabbimizin huzurunda değerimizi belirleyen şey unvanımız değil, kulluğumuz ve ahlâkımızdır.

Tanıdığımıza da tanımadığımıza da

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) : أَنَّ رَجُلاً سَأَلَ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : أَيُّ الإِسْلاَمِ خَيْرٌ؟ فَقَالَ: “تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ.”

Abdullah b. Amr’dan (ra) rivayet edildiğine göre, bir adam Resûlullah’a, “İslâm’da hangi davranış daha hayırlıdır?” diye sorunca Hz. Peygamber şöyle cevap vermiştir: “(Başkalarına) yemek yedirmen, tanıdığına ve tanımadığına selâm vermen.” (B12 Buhârî, Îmân, 6)

Selâm veren kişi, karşısındaki için Allah’ın selâmetini istemekte, her türlü kötülükten uzak olması için ona dua etmektedir. Bu duanın karşılıklı olmasını isteyen Allah Teâlâ, “Bir mümin tarafından bir selâmla selâmlandığınız zaman siz ondan daha güzel bir karşılık verin veya aynı ile mukabele edin.” (Nisâ, 4/86.) buyurarak verilen selâma en güzel şekilde karşılık vermeyi emretmiştir. Peygamberimiz de selâma güzel lafızlar eklemenin ecri artırdığına dikkat çekmiş, “es-Selâmü aleyküm” sözüne, “ve rahmetullâh ve berekâtüh ve mağfiretüh.” (Allah’ın rahmeti, bereketi ve bağışlaması) gibi sözcükler eklemek suretiyle kendisine selâm veren kişilerden her birinin söylediği fazladan sözler için ayrıca sevap kazanacağını bildirmiştir. (D5195 Ebû Dâvûd, Edeb, 131-132.) Bir araya geldiklerinde birbirlerini bu hoş sözler ve anlamlı dualarla karşılayan müminlerin arasında sevgi ve muhabbete dayalı bir gönül bağı oluşur. Allah Resûlü bunu şöyle dile getirmiştir: “İman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size, yaptığınız takdirde birbirinizi seveceğiniz bir iş göstereyim mi? Aranızda selâmı yayın.” (M194 Müslim, Îmân, 93.) Başka bir hadisinde de kin ve hasedin geçmiş ümmetlerin helâkine neden olduğu uyarısında bulunduktan sonra insanlar arasındaki sevgiyi pekiştirmek üzere selâmı tavsiye etmiştir. (T2510 Tirmizî, Sıfatü’l- kıyâme, 56; HM1412 İbn Hanbel, I, 164.) Bu nedenle Peygamber Efendimiz selâm vermeyi Müslümanların birbirlerine karşı başlıca görevleri arasında sayarken, (M5651 Müslim, Selâm, 5; B1240 Buhârî, Cenâiz, 2.) kişinin tanımadığı kimselere de selâm vermesi gerektiğini özellikle vurgulamıştır. Nitekim kendisine İslâm’da hangi davranışın daha hayırlı olduğunu soran bir zâta Allah Resûlü, “(Başkalarına) yemek yedirmen, tanıdığına ve tanımadığına selâm vermen.” diye cevap vermiş, (B12 Buhârî, Îmân, 6; M160 Müslim, Îmân, 63.) kişinin yalnızca tanıdığı kimselere selâm vermesini kıyamet alâmeti olarak nitelendirmiştir. (HM3848 İbn Hanbel, I, 405.) Böylece Müslümanlar arasında selâmı yaygınlaştırarak, İslâm’ın hedeflediği sevgi ve kardeşliğe dayalı bir toplum oluşturma gayreti içerisinde olmuştur. İşte bu nedenle hicret ettiği yeni beldenin insanlarına selâmı yaygınlaştırmayı öğütleyerek (T2485 Tirmizî, Sıfatü’l- kıyâme, 42; İM3251 İbn Mâce, Et’ıme, 1.) kısa zamanda halkın birbirine kaynaşmasını sağlamış ve nesiller boyu inananlara örneklik edecek olan Medine toplumunun temellerini atmıştır. Allah Resûlü, selâmlaşma üzerinde önemle durmuş, (M5388 Müslim, Libâs ve zînet, 3; B6222 Buhârî, Edeb, 124; B1240 Buhârî, Cenâiz, 2.) karşılaşan iki kişiden, önce selâm verenin Allah katında daha hayırlı olduğunu müjdelemiştir. (D5197 Ebû Dâvûd, Edeb, 132-133.) Ayrıca birbirine dargın olup karşılaştıklarında konuşmayan iki müminden önce selâm verenin daha hayırlı olduğunu bildirerek (B6077 Buhârî, Edeb, 62.) selâmın, barışın anahtarı olduğuna dikkat çekmiştir.

Selâm vermeyi “sadaka” olarak nitelendiren (D1285 Ebû Dâvûd, Tatavvu’, 12.) Resûl-i Ekrem, kendi sağlığında selâmlaşmaya büyük önem vermiş, erkek kadın, genç yaşlı kimseyi selâmından mahrum bırakmamıştır. Özellikle kadınlara (D5204 Ebû Dâvûd, Edeb, 136-137; T2697 Tirmizî, İsti’zân, 9.) ve çocuklara (M5663 Müslim, Selâm, 14.) selâm vererek ashâbına örneklik etmiştir. Selâm verirken uyuyan kimseleri uyandırmamaya özen göstermiş, (M5362 Müslim, Eşribe, 174.) bununla birlikte duyulduğundan emin olmak için olsa gerek selâmını bazen üç kere tekrarlamıştır. (B95 Buhârî, İlim, 30.) Kendisine gönderilen selâmı alarak selâmın sahibine de onu iletene de dua etmiştir. (D5231 Ebû Dâvûd, Edeb, 153-154.) Ayrıca zaman zaman Medine’nin kabristanı Bakî’e gidip, “Selâm size ey müminler diyarı! Size yarın verileceği vaad olunan şey verilmiştir. Sizler bekletilmedesiniz, inşallah biz de size katılacağız. Allah’ım Bakî’de yatanlara mağfiret et.” diyen Allah Resûlü, âhirete göçen müminlere de selâm vermeyi Müslümanlar arasında bir âdet hâline getirmiştir. (M2255 Müslim, Cenâiz, 102.)

Allah Resûlü, küçüğün büyüğe, bir vasıta üzerinde gidenin yürüyene, yürüyenin veya ayakta olanın oturana, sayı bakımından az olan topluluğun çok olana (B6231 Buhârî, İsti’zân, 4; M5646 Müslim, Selâm, 1.) selâm vermesinin uygun olacağını bildirerek ashâbına selâmlaşma âdâbını öğretmiştir. Topluluk içerisinden bir kişinin selâm vermesini ya da verilen selâmı bir kişinin almasını yeterli görmüş, (D5210 Ebû Dâvûd, Edeb, 140-141.) bir topluluktan ayrılırken de selâmla ayrılmanın güzel olduğunu ifade etmiştir. (D5208 Ebû Dâvûd, Edeb, 138-139; T2706 Tirmizî, İsti’zân, 15.) Tuvalet ihtiyacını gidermekte olan veya bunun gibi uygunsuz durumlardaki kişilere selâm vermeyi yasaklamış, (İM352 İbn Mâce, Tahâret, 27.) böyle bir vaziyette Allah’ın adını anmayı hoş görmediğinden hacetini giderirken kendisine selâm verenlerin selâmını almamıştır. (M823 Müslim, Hayız, 115; D330 Ebû Dâvûd, Tahâret, 122.) Ayrıca Allah Resûlü, ilk dönemlerde namaz kılarken selâma karşılık vermekteyken, sonraları namaz kılan kimsenin selâma karşılık vermesini uygun bulmamıştır. (M1201 Müslim, Mesâcid, 34.) Bu nedenle ezan okumak, kâmet getirmek veya hutbe vermek gibi bir meşguliyet içerisinde bulunanlara selâm vermek uygun görülmemiştir.

Peygamberimizin bu cevabı, iyiliğin kapısını kendi çevremizin dışına açıyor. Selâmı yalnızca bize yakın olanlara ayırırsak aynı yerde bulunan insanlar arasında görünmez duvarlar oluşturabiliriz. Yeni gelenin, farklı memleketten olanın veya sessizce duran gencin de fark edildiğini hissetmesine imkân verelim.

Eve dönerken de yakınlığı esirgemeyelim. Kapıyı açıp doğrudan ekrana yönelmek yerine evdekilerin yüzüne bakalım. Çocuklarımız selâmı yalnızca bir ders olarak değil, kendilerine gösterilen ilgi olarak tanısın. Ailede sıcak bir karşılamanın bereketi, uzun bir günün yorgunluğunu hafifletebilir.

Verdiğimiz esenlik dileğini yaşayalım

وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا۟ بِأَحْسَنَ مِنْهَآ أَوْ رُدُّوهَآ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ حَسِيبًا

Size bir selâm verildiği zaman, ondan daha güzeliyle veya aynı selamla karşılık verin. Şüphesiz Allah her şeyin hesabını gereği gibi yapandır. (Nisâ 4/86)

İslâm’da “selâm”, barışın ve güvenin sembolü, iyi niyetin göstergesidir. Müslümanlar, bu güzel ve anlamlı sözcükle birbirlerine selâmetin kaynağı olan Allah Teâlâ’nın korumasını dileyerek en güzel duayı yapmakta, bu duadan âhirete göçen kardeşlerini de mahrum bırakmamaktadırlar. Aynı şekilde hiç göremedikleri Rahmet Elçisi ile salât ve selâm yoluyla gönül bağı kurmakta, kendilerine çok düşkün olduğunu bildikleri (Tevbe, 9/128.) o Sevgili Elçi’ye muhabbetlerini ve iyi dileklerini arz etmektedirler. Onun öğrettiği Tahiyyât Duası’yla da bütün müminler için selâmet dileyerek sevgi ve kardeşliğe dayalı örnek İslâm toplumuna yaraşır şekilde hareket etmekte, namazlarını da nûrânî dostları olan meleklere selâm vererek ve Rablerinin “selâmetin kaynağı” olduğunu ikrar ederek bitirmektedirler. (D618 Ebû Dâvûd, Salât, 73.)

Müslüman hayatında oldukça geniş yeri olan ve pek çok mânâyı içine alan “selâm”ın günümüzde bu değerini kaybetmeye başladığı görüyoruz. Bireyselliğin ön plana çıkıp insanî ilişkilerin ve paylaşımların giderek azalmasıyla selâmlaşma âdeti de toplumsal hayatta işlevsiz hâle getirilmiştir. Mahallelerin tek bir ev sıcaklığını yaşadığı günler geride kalmış, artık insanlar bırakın tanımadığı kimselere selâm vermeyi tanıdıklarını bile görmezden gelmeye başlamıştır. Böylece birbirlerine giderek yabancılaşan insanların ilişkilerine de samimiyetsizlik ve güvensizlik hâkim olmuştur. Hâlbuki sevgi, saygı, kardeşlik temeline dayalı, refah ve medenî bir toplumun oluşturulması, bireyler arasındaki güvene ve samimi iletişime bağlıdır. Bunun için de iletişimin ilk basamağı olan selâmlaşmanın, ister birtakım güzel sözlerle olsun ister bedensel hareketlerle olsun, mutlaka yaygınlaştırılması gerekir. Kişinin tanıdığı insanları hoş sözlerle karşılaması, iki tarafın da birbiri için iyi temennilerde bulunması aralarındaki muhabbeti artırır. Bütün iyi dilekleri içine alan ve dua vesilesi olan “selâm” lafzının kullanılması ise ilişkilere ayrı bir rahmet ve bereket kazandırır. Tanımadığı kimselere selâm veren kişi de, karşı tarafa güven vermiş ve samimiyetini ifade etmiş olur ve böylelikle sağlıklı ve dostane ilişkilerin temeli atılır. Sokağa çıktığında kendisini iyi dileklerle karşılayan, gülümseyen birilerini görmek bireye rahatlık ve huzur verir, onu yalnızlıktan kurtararak kendisiyle barışık olmasına katkıda bulunur. Böyle bireylerden oluşan toplumun da ilerlemeye ve gelişime açık, sağlıklı bir toplum olması kolaylaşır.

Rabbimizin selama güzel bir karşılık vermeyi öğretmesi, yakınlığı tek taraflı bırakmamamızı istiyor. Gönülden bir sözü aceleyle geçiştirmeden karşılayalım. Kırgın olduğumuz insanla selâmlaşmak bazen barışın ilk adımı olabilir; hakkı çözecek konuşmanın önünü açabilir.

Bugün selâmımızı bilinçle verelim. Birini dışarıda bırakan suskunluğumuzu değiştirelim, eve daha sıcak girelim, yolda karşılaştığımız insana tebessüm edelim. Selâm verip ardından dedikodu taşımayalım; esenlik dilediğimiz kişinin hakkını da koruyalım. Güzel sözümüz güvenilir davranışımızla birleştiğinde kardeşlik derinleşir.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, kalplerimize selâmet, dilimize güzel söz, ilişkilerimize güven ver. Bizi selâmı esirgeyen kibirden ve iyi niyetini davranışıyla bozan yanlışlardan koru. Evlerimizde ve cemaatimizde yakınlığı çoğalt.

Rabbimiz, yalnız hissedenlere dostluk, kırgın gönüllere adaletli barış yolları nasip et. Çocuklarımızı insana değer veren, küçüğe ve büyüğe nezaketle yaklaşan kullarından eyle. Selâmımızı hayatımızla doğrulamayı, esenlik dilediğimiz insanların hakkını korumayı bize öğret. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 355–364. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.