Hadislerle İslâm.. "Şehitlik: Allah İçin Ölümsüzleşmek" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Şehitlik: Allah İçin Ölümsüzleşmek
Hamd, hayatı ve ölümü yaratan, kendi yolunda samimiyetle gayret edenleri rahmetiyle kuşatan Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, ümmetine ihlâsı, cesareti ve merhameti öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Muhterem kardeşlerim, bir canın kaybı hiçbir zaman sadece bir sayı değildir. Bir anne, bir baba, bir eş ve bir çocuk için bütün bir hayatın eksilişidir. Şehitliği konuşurken müjdenin yanında bu emanetleri de hatırlayacağız. Rahmete dua ederken geride kalanların yalnızlığını kendi hâline bırakmayacağız.
Allah katındaki yüksek bir mertebeyi istemek, hayatı değersiz saymak değildir. Hayat bize emanettir; onu hayırla yaşamak, masumu korumak ve haksızlıktan uzak durmak görevimizdir. Şehitlik adına keyfî şiddet veya kişinin kendi canına zarar vermesi savunulamaz. Samimiyet, Allah’ın rızasını ararken O’nun sınırlarını da korumayı gerektirir.
Samimiyetin Rabbimiz katındaki değeri
أَنَّ سَهْلَ بْنَ أَبِى أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ؛ أَنَّ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ بِصِدْقٍ، بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ، وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ.”
Sehl b. Ebû Ümâme b. Sehl b. Huneyf’in, babası aracılığıyla dedesinden rivayet ettiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Kim içtenlikle Allah’tan şehit olmayı dilerse yatağında bile ölse Allah onu şehitlerin makamlarına ulaştırır.” (M4930 Müslim, İmâre, 157)
Bir gün bedevînin biri Peygamberimize geldi. Kelime-i şehâdet getirerek Müslüman oldu. Sonra yurdunu terk edip Medine’ye yerleşti ve çobanlık yaparak geçimini kazanmaya başladı. Resûlullah (sav), ashâbından birini bu kişiyle ilgilenmesi için görevlendirdi. O günlerde bir savaş olmuştu ve Peygamberimiz düşmandan alınan ganimetleri taksim ediyordu. O kimseye de hissesini gönderdi. Ashâb kendisine hissesine düşen ganimeti verince onlara bunun ne olduğunu sordu. Onlar da, “Peygamber’in (sav) sana ayırdığı hissedir.” dediler. O, hissesine düşen ganimeti Peygamber’e (sav) getirdi ve bunun ne olduğunu ona da sordu. O esnada orada bulunan sahâbîler de Efendimizle bu kişinin arasında geçen konuşmayı dinliyorlardı. Resûlullah (sav), “Bunu senin için ayırdım.” buyurdu. Adam, “Ben sana ganimet elde etmek için değil —eliyle boğazını göstererek— şuramdan ok ile vurulup ölmek ve cennete girmek için uydum.” dedi. Resûlullah (sav), “Eğer gerçekten doğru söylüyorsan ve Allah’a verdiğin sözü tutarsan Allah da sana istediğini verecektir.” buyurdu. Bu kişi, yapılan bir savaşta tam da işaret ettiği yerden okla vurularak şehit oldu. Sahâbîler onu bu hâlde Resûlullah’a (sav) getirdiler. Allah Resûlü, “Bu, o adam mı?” diye sordu. “Evet.” dediler. Resûlullah (sav), “O, Allah’a verdiği sözü tutmuş, Allah da ona dilediğini vermiş.” buyurdu. Sonra onu kendi cübbesi ile kefenledi ve önüne koyarak namazını kıldı. Ardından ona şöyle dua etti: “Allah’ım! Bu kulun senin yolunda hicret ederek şehit oldu. Ben de buna şahidim.” (N1955 Nesâî, Cenâiz, 61.)
Şehit, “şahit olan, hazır bulunan” demektir. Ölüp yok olan, kaybolup giden (gâib) değil berhayat olan, tabiri caizse ölümsüzleşendir. Bunun içindir ki şehit diridir, ölmez, ona “ölü” denmez. (Bakara, 2/154.) Yeri ve zamanı geldiğinde canından daha mukaddes bildiği dini, milli ve mânevî değerler uğruna dünyadan ve dünyadaki her şeyden vazgeçip canını ortaya koyan kimsedir. Hz. Ömer’in veciz tarifiyle, “Şehit, kendisini Allah’a adayan kimsedir.” (MU996 Muvatta’, Cihâd, 15.)
Allah yolunda hiç çekinmeden canını veren kimse, Peygamberimiz de buna hem dünyada hem de âhirette şahitlik etmektedir. (B1347 Buhârî, Cenâiz, 75.) Çünkü Allah yolunda cihad edenler, iki güzellikten birine erişmekten başka bir arzu beslemezler. (Tevbe, 9/52.) Yani ya zaferi yaşayan gazilerden ya da şehitlerden biri olmayı dilerler.
Şehidin ve şehitliğin Allah nezdindeki fazileti ve mükâfatı, ilk Müslüman neslin gönlünde öylesine yer etmişti ki, baba ile oğul, ağabey ile kardeş savaşa katılıp şehâdet şerbetini içme konusunda birbirleriyle yarışır hâle gelmişlerdi. Şehit veya gazi olma şerefine ulaşarak ebedî hayatlarını kazanacaklarına olan inançları onların gözünde ölümü öylesine küçültmüştü ki ölümle âdeta alay ediyorlardı.
Medine’ye göç eden Müslümanlara aman vermeyen ve onları her bakımdan zorda bırakmak için çaba gösterenlerin başında yer alan Ebû Süfyân’ın idaresindeki kervan Bedir’e doğru ilerliyordu. Peygamber Efendimiz kervanı gözetlemek üzere bir gözcü göndermişti. Ashâbından da onlarla karşılaşmak üzere hazırlık yapmalarını istemiş ve ardından yola revan olmuşlardı. Müşriklerden önce Bedir’e vardıklarında Resûlullah, “Ben başınızda olmadıkça sakın hiç kimse bir işe kalkışmasın!” buyurdu. Derken müşrikler kendilerine yaklaşmaya başladılar. Onları fark eden Peygamberimiz, “Haydi, kalkın! Genişliği göklerle yer kadar olan cennete!” buyurdu. Umeyr b. Hümâm el-Ensârî, “Yâ Resûlallah! Genişliği göklerle yer kadar olan cennet mi?” dedi. Allah Resûlü, “Evet!” cevabını verdi. Bunun üzerine Umeyr, “vay be!” diyerek hayretini gizleyemedi. Allah Resûlü, “Seni ‘Vay be!’ demeye sevk eden nedir?” diye sordu. Umeyr, “Hayır, Vallahi yâ Resûlallah! Cennet ehlinden olmayı ümit etmekten başka bir derdim yok.” dedi. Allah Resûlü, “Muhakkak ki sen cennet ehlindensin.” buyurdular. Bunun üzerine Umeyr ok kılıfından birkaç hurma çıkararak yemeye başladı. Sonra “Bu hurmalarımı yiyinceye kadar beklemek gerçekten uzunca bir süre hayatta kalmak demektir!” diyerek elindeki hurmaları attı ve şehit oluncaya kadar müşriklerle çarpıştı. (M4915 Müslim, İmâre, 145.)
Müslümanlar, Allah Resûlü’ne şehitlerin âhirette nasıl bir muamele ile karşılaşacaklarını sordukları gibi şehit yakınları da şehitlerinin durumlarını merak ederek sorular soruyorlardı. Enes b. Mâlik’in anlattığına göre, Hârise b. Sürâka’nın annesi ve Enes’in halası olan Rubeyyi’, (B4500 Buhârî, Tefsîr, (Bakara) 23.) Peygamber Efendimize geldi. Oğlu Hârise Bedir günü kim tarafından atıldığı belli olmayan bir ok ile öldürülmüştü. Rubeyyi’ dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü! Hârise’nin gönlümdeki yerini bilirsin. Eğer o cennetteyse onun için ağlamam. Ama değilse ne yapacağımı (nasıl yas tutup ağlayacağımı) göreceksin. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz ona, “Sen aklını mı yitirdin? Cennet bir tane mi? Birçok cennet var ve senin oğlun en yüce (olan) Firdevs cennetindedir.” buyurdu. (B6567 Buhârî, Rikâk, 51.)
Yine Enes b. Mâlik’in anlattığına göre, dayısı Harâm b. Milhân, Bi’r-i Maûne Savaşı’nda yaralandığı zaman bedeninden akan kanı eliyle yüzüne ve başına sürmüş ve “Kâbe’nin Rabbine yemin ederim ki ben kazandım!” demişti. (B4092 Buhârî, Meğâzî, 29.) Ashâbına çok düşkün ve onlara karşı oldukça vefakâr olan Allah Resûlü, şehâdete koşan bu şehidin yakınlarına apayrı bir ilgi göstermiştir. Peygamberimiz kendi eşleri dışında, Medine’de kendisine hizmet eden Enes’in annesi Ümmü Süleym’den başka bir hanımın evine tek başına girmezdi. Zira Ümmü Süleym, Peygamber Efendimizin süt teyzesi oluyordu. (ŞN16/10 Nevevî, Şerh ale’l- Müslim, XvI, 10.) Allah Resûlü’ne onu ziyaretinin sebebi sorulunca, “Ben ona karşı şefkat besliyorum, çünkü kardeşi (Harâm b. Milhân, Bi’r-i Maûne’de) benim (askerlerim)le birlikte iken öldürüldü.” buyurdu. (B2844 Buhârî, Cihâd, 38; M6319 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 104.)
Peygamberimizin müjdesi dikkatimizi niyete çeviriyor. Allah yolunda sadakatle yaşamayı isteyen insanın gayreti yatağında son bulsa bile Rabbimizden uzak değildir. Bu öğüt bizi ölümü aramaya değil, hayatımızı ihlâsla doldurmaya yöneltmelidir. İyi niyetimizi günlük davranışlarımızla doğrulayalım.
Helâl kazanç, güvenilir söz, kul hakkına dikkat ve zor durumda kalanlara yardım hayatın içindeki sadakat örnekleridir. Kahramanlık hayali kurarken evdeki sorumluluğu ihmal etmeyelim. Büyük bir dava söylemiyle küçük görünen hakları çiğnemeyelim. Allah’ın rızası, kendimizi nasıl anlattığımızdan önce nasıl yaşadığımızla ilgilidir.
Rabbinin rahmetinde diri olanlar
وَلَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمْوَٰتًۢا بَلْ أَحْيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِٱلَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا۟ بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma. Bilakis onlar diridirler,Rableri katında Allah'ın, lütfundan kendilerine verdiği nimetlerin sevincini yaşayarak rızıklandırılmaktadırlar. Arkalarından kendilerine ulaşamayan (henüz şehit olmamış) kimselere de hiçbir korku olmayacağına ve onların üzülmeyeceklerine sevinirler. (Âl-i İmrân 3/169–170)
Şehitlerin farklı dereceleri vardır ve bu dereceler, onların niyetleri ve amelleri istikametinde farklılık arz etmektedir. Bu konuda Peygamberimiz dört çeşit şehitten söz eder. Birincisi, düşmanla karşılaşıp öldürülünceye kadar Allah’a sadık kalan, imanı sağlam mümin kişidir. Bu kişiye kıyamet günü insanlar başlarını kaldırıp bakacaklardır. Peygamber Efendimiz bunu anlatırken başını o kadar yukarı kaldırmıştır ki sarığı düşmüştür.
İkincisi, düşmanla karşı karşıya gelip serseri bir okun isabet etmesiyle şehit düşen kişi olup, canını verirken sanki bir ağacın dikeni batmış gibi hafif bir acı hissedecektir. Bu da imanı sağlam mümin kişidir. Üçüncüsü, hayatta salih ameller ile birlikte kötülük de işleyen, düşmanla karşılaşan ve öldürülünceye kadar Allah’a sadık kalan mümin kişidir. Dördüncüsü, ise kendine yazık eden (günahkâr), buna rağmen düşmanla karşılaşıp Allah’a verdiği sözde durarak şehit oluncaya kadar savaşan mümin kişidir. (T1644 Tirmizî, Fedâilü’l- cihâd, 14.)
Görüldüğü üzere günahkâr da olsa, iman ve salih niyet ile Allah yolunda savaşan ve bu uğurda canını feda eden kimse için şehitlik, hem geçmişteki hataları affettirmenin hem de Allah nezdinde vaad edilen derecelere erişebilmenin yoludur. (Âl-i İmrân, 3/195: Tevbe, 9/52.)
Uhud Savaşı öncesiydi. Daha çok Usayrım lakabıyla bilinen Amr b. Sâbit b. Ukayş (Hİ4/608 İbn Hacer, İsâbe, Iv, 608.) henüz iman etmemişti. Yüzündeki demir zırhı ile Peygamber Efendimize gelip, “Ey Allah’ın Resûlü, önce harbe katılıp sonra mı Müslüman olsam?” diye sormuştu. Efendimiz (sav), “Önce Müslüman ol, sonra harp et!” dedi. Bunun üzerine o zât hemen orada Müslüman olup harbe katıldı ve çarpışmada şehit düştü. Bu kişinin şehit olduğu haberini alan Allah Resûlü, “Az amel işledi, fakat fazlasıyla mükâfatlandırıldı.” buyurdu. (B2808 Buhârî, Cihâd, 13.) Diğer bir rivayette de Usayrım’ın câhiliye devrinde bir faiz alacağı olduğu için Müslüman olmak istemediği ancak Uhud Savaşı’nda Müslümanlara katıldığı belirtilmektedir. O gün Müslümanların yanına gelip amcaoğullarının ve diğer bazı kimselerin nerede olduklarını sorar. Onlar, “Uhud’da” diye cevap verirler. Bunun üzerine zırhını giyip atına biner ve onların bulunduğu tarafa hareket eder. Uhud’daki Müslümanlar onu görünce, “Ey Amr! Bizden uzaklaş!” derler. O da, “Ben iman ettim.” der ve yaralanıncaya kadar düşmanla savaşır. Yaralı olarak ailesine götürülür. Derken Sa’d b. Muâz onun yanına gelir ve onun kız kardeşine, “Kabilesine olan aşırı bağlılığından dolayı mı, onların düşmana karşı duyduğu öfkeden dolayı mı, yoksa Allah için (kâfirlere) duyduğu öfkeden dolayı mı savaştı diye ona bir sor.” der. Bunun üzerine Amr, “Allah ve Resûlü için (kâfirlere karşı) duyduğum öfkeden dolayı savaştım.” der ve ölür. Böylece bu adam Allah için hiç namaz kılmamış olduğu hâlde cennete girmeyi hakeder. (D2537 Ebû Dâvûd, Cihâd, 37.)
Cenâb-ı Hak, şehitlerin yaptıklarının boşa çıkarılmayacağını, onların muradlarına erip cennete gireceklerini haber verir. (Muhammed, 47/4-6.) Hatta onlara “ölüler” denmemesi konusunda insanları uyarır. Çünkü onlar mânen diridirler ancak idrak üstü bu canlılığı diğer insanlar anlayamazlar. (Bakara, 2/154.) “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölü sanmayın. Bilakis onlar diridirler; Allah’ın lütuf ve kereminden kendilerine verdikleri ile sevinçli bir hâlde Rableri yanında rızıklara mazhar olmaktadırlar. Arkalarından gelecek ve henüz kendilerine katılmamış olan şehit kardeşlerine de hiçbir keder ve korku bulunmadığı müjdesinin sevincini duymaktadırlar.” (Âl-i İmrân, 3/169, 170.)
Yüce Allah Kitabı’nda açıkça şunları vaad etmektedir: “Hicret edenlerin, memleketlerinden çıkarılanların, yolumda eziyete uğratılanların, savaşan ve öldürülenlerin günahlarını elbette örteceğim. Andolsun ki Allah katından bir nimet olarak, onları içlerinden ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Nimetin güzeli Allah katındadır.” (Âl-i İmrân, 3/195.)
“Kim Allah yolunda savaşır, öldürülür veya galip gelirse, biz ona büyük bir ecir vereceğiz.” (Nisâ, 4/74.)
Ayetin müjdesini imanla dinler, ayrıntısını bilmediğimiz gayb hakkında tahminle konuşmayız. Şehitler için Rabbimizin lütfunu umar, onları rahmetle anarız. Belirli kişilerin nihai hükmünü kesin biçimde kendi bilgimize bağlamayız; en doğruyu Allah bilir.
Bu müjde ailelerin acısını küçümsememize de sebep olmamalıdır. “Mertebesi yüksek, üzülmeyin” diyerek gözyaşını susturmaya çalışmayalım. İnsan sevdiğini özler, yas tutar ve desteğe ihtiyaç duyar. Onun duasına katılabilir, sözünü dinleyebilir, ihtiyacını paylaşabiliriz. Teselli, acıyı yok saymadan yanında bulunmaktır.
Fedakârlığı merhametle anlamak
عَنْ حُمَيْدٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “مَا مِنْ عَبْدٍ يَمُوتُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا وَأَنَّ لَهُ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا إِلاَّ الشَّهِيدَ لِمَا يَرَى مِنْ فَضْلِ الشَّهَادَةِ فَإِنَّهُ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ مَرَّةً أُخْرَى.”
Humeyd diyor ki, “Enes b. Mâlik’ten (ra) işittiğime göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: ‘Ölüp de Allah katında hayırlı bir mertebeye erişen kullar içinde, şehitten başka hiç kimse kendisine içindekilerle birlikte dünya verilecek olsa bile— yeniden dünyaya gelmek istemez. Şehit, şehitliğin ne kadar üstün bir mertebe olduğunu gördüğü için, dünyaya dönüp bir kez daha şehit olmayı arzular.’” (B2795 Buhârî, Cihâd, 6)
Sevgili Peygamberimiz şehitlere verilecek mükâfatı ve onların nail olacakları nimetleri şöyle anlatmaktadır: “Şehitlerin ruhları (âdeta) yeşil kuşların içindedir. Bu kuşların arşa asılı kandilleri vardır. Onlar cennette istedikleri yerde dolaşır sonra arşa asılı kandillere inerler. Allah onlara şöyle seslenir: ‘Herhangi bir şey arzu ediyor musunuz?’ Onlar da, ‘Cennette dilediğimiz gibi dolaşabilirken başka ne arzu edebiliriz ki?’ Yüce Allah onlara bunu üç defa sorar. Onlar Rablerinden bir şey dilemedikçe bırakılmayacaklarını anlayınca şöyle derler: ‘Yâ Rab! Ruhlarımızı bedenlerimize geri döndürmeni ve senin yolunda bir defa daha şehit olmayı diliyoruz.’” (M4885 Müslim, İmâre, 121; D2520 Ebû Dâvûd, Cihâd, 25.)
Allah Resûlü başka bir hadisinde de bu anlamda şöyle buyurmuştur: “Ölüp de Allah katında hayırlı bir mertebeye erişen kullar içinde, şehitten başka hiç kimse —kendisine içindekilerle birlikte dünya verilecek olsa bile— yeniden dünyaya gelmek istemez. Şehit, şehitliğin ne kadar üstün bir mertebe olduğunu gördüğü için, dünyaya dönüp bir kez daha şehit olmak için can atar.” (B2795 Buhârî, Cihâd, 6; T1643 Tirmizî, Fedâilü’l- cihâd, 13.)
Cenâb-ı Hakk’ın şehitlere tanıdığı imtiyaz, onların şehit düşme anlarından itibaren başlamaktadır. Onlar ölüm acısını neredeyse hiç hissetmezler, Peygamberimizin ifadesiyle ölüm onlara bir çimdik acısı kadar hafif gelir. (DM2438 Dârimî, Cihâd, 17.)
Allah Resûlü, şehitlerin yaptıkları ibadet ve amellerin dahi farklı değerlendirileceğini bildirir. Nitekim Medine’de kardeş ilân ettiği iki şahıstan biri şehit düşmüş, diğeri ise normal bir şekilde ölmüştü. Sahâbe, cenaze namazında Allah’tan onu şehit düşen kardeşinin yanına alması istikametinde dua edince, Allah Resûlü, şehit olanın namazı ve diğer amelleri ile diğerininkiler arasında yer ile gökler arasındaki kadar fark bulunduğunu belirtir. (D2524 Ebû Dâvûd, Cihâd, 27; N1987 Nesâî, Cenâiz, 77.)
“Allah katında, şehit için altı ayrıcalık vardır: Kanının ilk damlası ile beraber günahları bağışlanır ve cennetteki yeri kendisine gösterilir, kabir azabından korunur, en büyük korkudan (cehennem azabından) emin olur, imanın elbisesi ile süslenir, hurilerle evlendirilir ve akrabalarından yetmiş kişi için şefaat etmesi kabul olunur.” (İM2799 İbn Mâce, Cihâd, 16.) “Şehidin başındaki kılıç parıltısı, imtihan olarak ona yeter!” (N2055 Nesâî, Cenâiz, 112.) gibi rivayetler (D2522 Ebû Dâvûd, Cihâd, 26.) şehitler için nakledilen müjdeler arasındadır.
Allah’ın şehitlere verdiği değeri ve şehitlerin kazanacakları mertebeleri, “Allah yolunda öldürülmenin bir benzeri yoktur...” (MU994 Muvatta’, Cihâd, 14.) sözleriyle özetleyen Allah Resûlü bizzat kendisi de zaman zaman şehitlik özlemini dile getirmiştir. Bir defasında kendisini dinleyen ashâbına bu arzusunu şöyle ifade etmiştir: “Bu canı bu tende tutan Allah’a yemin ederim ki Allah yolunda savaşıp öldürüleyim sonra diriltileyim, sonra öldürülüp tekrar diriltileyim, sonra öldürülüp tekrar diriltileyim, daha sonra tekrar öldürüleyim ve diriltileyim! (Bunu ne kadar da çok isterdim)” (B7227 Buhârî, Temennî, 1.)
Rahmet Elçisi’nin şehitliği yücelten bu sözlerinden onun inananları savaşa teşvik ettiği anlaşılmamalıdır. Onun istediği, haklı olunan yolda sebat ve cesaret gösterilmesidir. Nitekim o, ashâbına savaşı istememeleri ve savaşı başlatan taraf olmamaları hususunda şu tavsiyede bulunmuştu: “Düşmanla karşılaşmayı asla istemeyin, ancak karşılaştığınızda da sabırlı olun!” (B3026 Buhârî, Cihâd, 156; M4541 Müslim, Cihâd ve siyer, 19.)
Hadis, Allah katındaki ikramın büyüklüğünü hatırlatıyor. Bu ikramı konuşurken dünyadaki sorumluluğumuzu unutmayalım. Bir mücadelenin Allah yolunda olması adaleti, meşru gayeyi ve sınırları korumayı gerektirir. Gösteriş, kişisel kin ve masuma zarar verme bu kavramlarla temizlenemez.
Gençlerimize dinî duygularını istismar eden çağrılara karşı basiret kazandıralım. İnternetteki heyecan verici sözleri güvenilir bilgi yerine koymasınlar. Soruları olduğunda ehil insanlarla konuşabilsinler. İmanını derinleştiren, ilmi ve ahlâkı güçlenen genç, yanlışın çekici sözlerine karşı daha sağlam durabilir.
Geride kalanlara vefa göstermek
عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: “مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ، وَمَنْ قُتِلَ دُونَ دِينِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ، وَمَنْ قُتِلَ دُونَ دَمِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ، وَمَنْ قُتِلَ دُونَ أَهْلِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ.”
Saîd b. Zeyd’in işittiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Kim malını korurken öldürülürse şehittir, kim dini uğruna öldürülürse şehittir, kim canı uğruna öldürülürse şehittir, kim ailesi uğruna öldürülürse o da şehittir.” (T1421 Tirmizî, Diyât, 21)
Cenâb-ı Hakk’ın ve Sevgili Peygamberimizin şehitlerle ilgili müjdelerini dinleyen ve Efendimizin şehâdet arzusunu gören sahâbe de bu mertebeye ulaşmayı çok arzulardı. Onun izinden giden Hz. Ömer de, ömrünün sonuna dek dualarında, “Allah’ım! Dileğim senin yolunda şehit olmak ve Resûlü’nün memleketinde ölmektir.” niyazını tekrarlardı. (MU995 Muvatta’, Cihâd, 15.)
Peygamber Efendimiz şehitliğin yüce bir makam olduğunu ashâbına anlatırken, kişinin taşıdığı niyetin bu konuda belirleyici olduğunu vurgular ve bu hususta sadece Allah rızasının gözetilmesi gerektiğini bildirir. Bu yüzden, kahramanlık için, kavmiyetçilik gereği, riya/gösteriş için savaşanların durumu sorulduğunda şöyle cevap verir: “Ancak, kelime-i tevhidin en yüce olması için çarpışan Allah yolundadır.” (B7458 Buhârî, Tevhîd, 28.) Kendisine şehit olduğu bildirilen bir kimse hakkında da Resûlullah (sav), “Asla! Ganimet malından aşırdığı bir elbise içinde onu cehennemde gördüm!” (T1574 Tirmizî, Siyer, 21.) buyurarak esas amacı farklı olan ve toplumun hakkına el uzatan bu kişinin şehit olmadığını ifade eder. Buna karşılık, “Kim içtenlikle Allah’tan şehit olmayı dilerse yatağında bile ölse Allah onu şehitlerin makamlarına ulaştırır.” (M4930 Müslim, İmâre, 157: T1653 Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 19.) buyurarak samimi niyet ve isteğin önemini vurgulamaktadır. Bir savaşta yanlışlıkla kendi kılıç darbesiyle ölen Seleme b. Ekva’ın kardeşi hakkında da Peygamber Efendimiz, niyetinin halis olmasından ötürü onun şehit olduğunu haber vermiştir. (M4669 Müslim, Cihâd ve siyer, 124; D2538 Ebû Dâvûd, Cihâd, 38.)
Allah yolunda, milli ve mânevî değerler uğrunda canlarını feda eden şehitlerin âhiretteki dereceleri diğer insanlardan farklı olduğu gibi şehit olduklarında onlara yapılacak uygulamalar da farklılık arz eder. Allah Resûlü’nün uygulamalarına göre şehitlerin cenazeleri yıkanmaz, kanlı elbiseleri çıkartılmaz. (D3134 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 26, 27.) Bu, muhtemelen, savaş alanında şehit olan insanları kolayca yıkayıp kefenleme imkânının ve o ortamda buna ayrılacak zamanın bulunmaması zaruretinden doğmuştur. Nitekim Resûlullah (sav) bu zarureti kapalı fakat güzel bir üslûpla şu şekilde dile getirmiştir: “Onları kanlarıyla sarıp defnedin. Çünkü Allah yolunda yaralanan her bir yaralı muhakkak kıyamet gününde yarası kanayarak gelir. Kanı kan rengi, kokusu ise misk kokusudur.” (N3150 Nesâî, Cihâd, 27.)
Şehitlere cenaze namazı kılınması konusunda da farklı rivayetler mevcuttur. Bazı rivayetlere göre Allah Resûlü, Hz. Hamza dışında Uhud şehitlerinden hiç kimseye cenaze namazı kılmamıştır. (D3137 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 26, 27.) Ancak konuyla ilgili diğer bilgiler incelendiğinde Sevgili Peygamberimizin önce namaz kılmama görüşünde iken daha sonra bu düşüncesini değiştirdiği anlaşılmaktadır. Nitekim bu konudaki bazı rivayetlere göre Peygamberimiz (sav)
Uhud Savaşı’nın üzerinden sekiz yıl geçtikten sonra şehitlerin cenaze namazını kılmış (D3224 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 69, 71.) ve ardından minbere çıkarak, “Ben (size güzel bir makam hazırlamak için) önden gideceğim. Ve size şahitlik edeceğim!” buyurmuştur. (N1956 Nesâî, Cenâiz, 61:M5976 Müslim, Fedâil, 30.)
Çeşitli hadislerde ifade edilen bir başka konu da “mânevî şehitlik”tir. Rahmet Elçisi, şehitliğin, sadece harp meydanında öldürülmekten ibaret olmadığını, farklı çeşitlerinin bulunduğunu beyan etmektedir. Çok arzuladıkları hâlde şehitlik mertebesine ulaşamayan ashâbın üzüntüsünü dikkate alan Allah Resûlü, büyük felâketler ve onulmaz hastalıklar sonucu ölen müminlerin de şehitlik sevabına nail olacaklarını belirterek onları teselli etmiştir. Abdullah b. Cebr’in aktardığına göre, Allah’ın Resûlü, Abdullah’ın babası Cebr’i hastayken ziyaret etmişti. Efendimiz, Cebr’in yanına girince kadınların, “Biz senin ölümünün Allah yolunda şehitlik şeklinde olacağını zannediyorduk?” diye ağlaştıklarını görünce şöyle dedi: “Siz sadece Allah yolunda (çarpışırken) öldürülmeyi mi şehitlik sanıyorsunuz. O zaman sizin şehitleriniz gerçekten azdır! Allah yolunda savaşırken ölmek şehitliktir. İç hastalıklarından ölmek şehitliktir. Yanarak ölmek şehitliktir. Boğularak ölmek şehitliktir. Yıkıntı altında kalarak ölmek şehitliktir. Aklını kaybederek ölmek şehitliktir. Hamile iken ölen kadın da şehittir.” (N3196 Nesâî, Cihâd, 48; İM2803 İbn Mâce, Cihâd, 17.)
Canı ve hakkı korumanın değerini anlatan bu hadisi, keyfî intikam çağrısı gibi değil, meşru savunmanın sınırları içinde anlayalım. Hayatın değeri, onu korumak için gösterilen fedakârlıkta da görünür. Fakat hukuk ve adaletin yerini kişisel hüküm alamaz.
Bugün şehit yakınlarına karşı vefamızı düşünelim. Çocukların eğitiminde, eşlerin ve anne babaların ihtiyaçlarında sürekli bir destek halkası kurmaya katkı verelim. Onları acılarıyla tanıtmak yerine kararlarına ve mahremiyetlerine saygı duyalım. Duamızı davranışımızla tamamlayalım. Rahmetle andığımız insanların emanetlerine sahip çıkmak, hatıralarına duyduğumuz saygının hayata geçen yüzüdür.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, Senin rızan için canını verenlere rahmet eyle, onları yüksek derecelerle mükâfatlandır. Geride kalan anne babalara, eşlere, çocuklara ve bütün yakınlarına sabır, huzur ve hayırlı destekler ihsan et.
Rabbimiz, hayatımızı ihlâsla ve güzel amelle doldur. Bizi gösterişten, kinden, masuma zarar vermekten ve dinî duyguları yanlış yollara taşıyan çağrılardan koru. Gençlerimize basiret, ailelerimize güven, toplumumuza adaletli barış ver. Emanetleri koruyan, kul hakkından sakınan, son nefesine kadar rızanı arayan kullarından eyle. Sonumuzu hayır, varacağımız yeri rahmetin kıl. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 517–529. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
