Şakalaşma ve Eğlence: Eğlenirken De Ölçülü Olmalı

Hamd, kalplere sevinç ve hayata meşru ferahlıklar veren Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, insanlarla içten yakınlık kuran ve şakada da doğruluğu koruyan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, gülmek ve dinlenmek insanın ihtiyacıdır. İman, hayatın bütün sevincini silen bir yük değildir. Fakat neşemizin içine yalan, incitme veya başkasını küçük düşürme girdiğinde durup düşünmeliyiz.

Peygamberimizin şakalaşmasını ve eğlenceye yaklaşımını dinlerken bu dengeyi arayacağız. Birlikte gülebilmek güzel bir yakınlıktır; bir insanın utancı veya korkusu üzerinden gülmek ise aynı şey değildir. Neşemiz insanlara güven versin.

Birlikte sevinmeye yer açmak

عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا زَفَّتِ امْرَأَةً إِلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “يَا عَائِشَةُ مَا كَانَ مَعَكُمْ لَهْوٌ فَإِنَّ الْأَنْصَارَ يُعْجِبُهُمُ اللَّهْوُ.”

Hz. Âişe’nin anlattığına göre, kendisi bir kadını ensardan bir adamla evlendirmişti. (Düğün merasimi esnasında) Allah’ın Peygamberi (sav), “Âişe! Sizin eğlenceniz yok mu? Oyun ve eğlence ensarın hoşuna gider.” buyurmuştu. (B5162 Buhârî, Nikâh, 64)

Allah Resûlü’nün kâtipliğini yapanlardan biri olan, Temîm kabilesinden Hanzala b. Rebî’ başından geçen şöyle bir olayı anlatmıştır: “Resûlullah’ın yanındaydık. Bize cenneti ve cehennemi öyle anlattı ki onları gözümüzle görmüş gibi olduk. Sonra ben kalkıp eşimle çocuğumun yanına gittim ve gülüp eğlendim. Derken Resûlullah’ın yanındaki hâlimizi hatırladım hemen dışarı çıktım. Yolda Ebû Bekir’e rastladım. Ona (yaşadıklarımı anlattım ve) ‘Ben münafık oldum, münafık oldum!’ dedim. Ebû Bekir de, ‘Biz de aynı şeyleri yapıyoruz.’ dedi.” (İM4239 İbn Mâce, Zühd, 28.)

Sonra Hanzala gidip Peygamber’e (sav), “Yâ Resûlallah, seni gördüğümüzde kalplerimiz yumuşuyor, âhiret adamı oluyoruz. Ama senin yanından ayrıldıktan sonra dünya hoşumuza gidiyor, eşimizi ve çocuklarımızı sevip kokluyoruz.” diye yakındı. (HM8030 İbn Hanbel, II, 305.) Bunun üzerine Allah Resûlü şöyle buyurdu: “Hanzala! Benim yanımdaki hâlinizi ayrıldıktan sonra da sürdürseydiniz melekler evinizdeyken —ya da yolda— sizinle musâfaha ederlerdi. Fakat ey Hanzala, (insan bu!) bazen öyle bazen böyle!” (İM4239 İbn Mâce, Zühd, 28.)

Ashâbın günlük hayat içindeki şakalaşma ve eğlenmelerine zaman zaman Peygamberimiz de katılıyor ve insanları rahatlatıyordu. Hadis kitaplarında gerek Peygamberimizin gerekse sahâbenin şaka ve eğlencelerine dair bol miktarda rivayet görmek mümkündür. Meselâ, Buhârî’nin el-Edebü’lmüfred’inde, (Buhârî, el-Edebü’l-müfred, 101, 103.) Ebû Dâvûd’un Sünen’inde, (Ebû Dâvûd, Edeb, 84-85.) Tirmizî’nin Sünen’inde, (Tirmizî, Birr, 57.) Nesâî’nin es-Sünenü’l-kübrâ’sında, (Nesâî, es-Sünenü’l-kübrâ, Amelü’l-yevm ve’l-leyle, 107.) İbn Mâce’nin Sünen’inde, (İbn Mâce, Edeb, 24.) Dârimî’nin Sünen’inde, (Dârimî, İsti’zân, 74.) İbn Hıbbân’ın Sahîh’inde (İbn Hıbbân, Sahîh, Hazr ve ibâha, 16.) mizahla ilgili rivayetler için müstakil bölümler açılmıştır. Hadis kitaplarındaki bu bölümlerde Peygamberimizin aile ve toplum hayatında insanlarla doğal ve sevecen bir iletişim içerisinde olduğunu gösteren çok sayıda rivayet nakledilmiştir. Meselâ, Peygamberimizin yanında çocukluğunu geçiren ve ona on yıl hizmette bulunan Enes b. Mâlik, (B5166 Buhârî, Nikâh, 68.) Allah Resûlü’nün kendisine zaman zaman şaka yaptığını ve hatta bir keresinde, “Ne haber iki kulaklı?” dediğini anlatmaktadır. (D5002 Ebû Dâvûd, Edeb, 84; T3828 Tirmizî, Menâkıb, 45.) Allah Resûlü, kuşu öldüğü için üzgün duran Enes’in kardeşiyle de, “Ey Ebû Umeyr, kuşcağızdan ne haber?” diye şakalaşmış ve gönlünü almıştı. (D4969 Ebû Dâvûd, Edeb, 69.)

Bir gün adamın birisi Peygamberimize gelerek, “Ey Allah’ın Resûlü, beni bir hayvana bindir!” dedi. Peygamberimiz (sav) de “Biz seni bir dişi devenin yavrusuna bindirelim.” diye şaka yaptı. Espriyi anlamayıp şaşıran adam, “Ey Allah’ın Resûlü! Ben dişi devenin yavrusunu ne yapayım?” deyince Peygamber (sav), “Her deveyi bir dişi deve doğurmuş değil midir?” diye cevapladı. (D4998 Ebû Dâvûd, Edeb, 84; HM13853 İbn Hanbel, III, 267.)

Sevgili Peygamberimiz çevresindeki her yaştan ve kesimden insanla bu türden diyaloglar kurardı. İnsanlarla olan rahat iletişimi etrafındakilere de kendisine şaka yapma rahatlığı bahşetmişti. Meselâ, Avf b. Mâlik el-Eşcaî Tebük Savaşı’nda Resûlullah’ın çadırına gelip selâm vermiş, Allah Resûlü de, “Gir.” diye seslenmişti. Avf b. Mâlik çadırın küçüklüğünü ima ederek, “Tamamen mi gireyim yâ Resûlallah!” demiş, Peygamberimiz de, “Evet, tamamen gir.” diye karşılık vermişti. (D5000 Ebû Dâvûd, Edeb, 84.) Peygamberimiz bir gün torunları Hasan ve Hüseyin’i iki omuzuna oturtmuş hâlde ensardan bir topluluğun sohbet meclisine girdiğinde onu bu hâlde görenler, “Atınız ne kadar güzelmiş!” diye şaka yapmaktan kendilerini alamamışlardı. Her ne kadar oradakiler, Hasan ve Hüseyin’e hitap etmişse de Peygamberimiz, “Onlar da ne iyi binicidirler!” diye şakaya karşılık vermişti. (MŞ32185 İbn Ebû Şeybe, Musannef, Fedâil, 23.)

Düğün sevincine ilişkin hatıra, insanın fıtrî neşesine yer açıldığını gösteriyor. Her ortamın kendi ihtiyacını ve meşru sınırını gözetebiliriz. Sevinmek, dinî hayatın dışında kalmak demek değildir.

Ailemizde dinlenme ve beraber vakit geçirme fırsatları oluşturalım. Çocuğumuzun sevincine katılalım. Bunun büyük bir bütçeye veya gösterişli hazırlığa bağlı olmadığını hatırlayalım. Bir oyun, yürüyüş veya samimi sohbet yakınlığı artırabilir. Evin içinde yalnızca uyarı duyulmasın; güven ve neşe de yaşansın.

Şaka diye korku üretmemek

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَيْلَى قَالَ حَدَّثَنَا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) …فَقَالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “لاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا.”

Abdurrahman b. Ebû Leylâ’nın Hz. Muhammed’in (sav) bazı sahâbîlerinden işittiğine göre, (bir sahâbînin, arkadaşını şaka yapmak amacıyla korkuttuğunu duyunca) Hz. Peygamber (sav), “Bir Müslüman’ın diğer bir Müslüman’ı korkutması helâl olmaz.” buyurmuştur. (D5004 Ebû Dâvûd, Edeb, 85)

Bu örnekler Resûl-i Ekrem’in insanlara duyduğu sevgi ve muhabbeti ortaya koymaktadır. Onun insanlarla şakalaşması, bu tür hareketlerin hafiflik olmadığını ve ağırbaşlılıkla çelişmediğini göstermektedir. Sahâbeyi anlatan, “Birbirlerine karpuz atıp şakalaşırlardı. Ciddi meselelerde ise işlerinin adamı olurlardı.” (EM266 Buhârî, el-Edebü’l- müfred, 102.) ifadesi ve “Sahâbe gülerler miydi?” sorusuna, İbn Ömer’in, “Evet! Kalplerindeki iman da dağlardan daha büyüktü.” (MA20671 Abdürrezzâk, Musannef, XI, 327.) şeklindeki cevabı tam da bunu ifade etmektedir.

Sevgili Peygamberimizin, “Kul, şaka yaparken yalan söylemeyi ve doğru da olsa gösterişi terk etmedikçe gerçekten iman etmiş olmaz.” (HM8751 İbn Hanbel, II, 364.) sözü ise kişinin dindarlığına zarar veren şeyin şakalaşmak olmadığını, şakacıktan da olsa yalana tevessül edilmesi olduğunu bildirmektedir. İbn Uyeyne, “Mizah kötü müdür?” sorusuna, “Aksine sünnettir.” diye cevap vermiş, “Ancak, güzel ve nezih yapıldığı sürece...” diye de eklemiştir. (FK3/18 Münâvî, Feyzu’l- kadîr, III, 18.)

Câbir b. Abdullah’ın anlattığı şu olay da ölçüsüz şakaların ne gibi sonuçlar doğurduğunu gösteren çarpıcı bir örnektir: “Resûlullah ile beraber bir gazveye çıkmıştık. Muhacirlerden bir topluluk Peygamberimize katıldı. Topluluk giderek kalabalıklaştı. Muhacirlerden biri sürekli şaka yapıyordu. Derken bu muhacir şaka olsun diye ensardan birisinin arkasına vurdu. Ensarî, bu davranış karşısında son derece öfkelendi. Öyle ki iş, karşılıklı meydan okumaya kadar vardı. Ensarî, “Yetişin ey ensar!” diye, muhacir de “Muhacirler yetişin!” diye bağırdı. Bu sırada Peygamberimiz çıkageldi. “Câhiliye ehlinin (kavgalarda başvurduklarına benzeyen) bu yardım çağrıları da nereden çıktı? Bunların derdi ne?” dedi. Kendisine bir muhacirin ensardan birisinin arkasına vurduğu söylendi. Peygamberimiz de, “Bu davranışları terk edin. Bunlar çok çirkin şeyler.” buyurdu. (B3518 Buhârî, Menâkıb, 8; M6583 Müslim, Birr, 63.)

Peygamberimiz insanları, şakalaşırken kardeşliği zedeleyecek, insanlar arasında kine sebebiyet verecek davranışlardan sakındırırdı. Aynı şekilde insanların eğlenmesini onaylarken de bu şartı hep gözetiyordu. Her yıl ensar çocuklarını güreştirirken de (BS20318 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 33.) zaman zaman yaptırdığı at yarışlarında da (T1700 Tirmizî, Cihâd, 22.) aynı hassasiyeti korumaktaydı. Enes b. Mâlik’in anlattığına göre, Resûlullah’ın (sav) Adbâ isminde, kimsenin geçemediği dişi bir binek devesi vardı. Bir ara genç bir yük devesi üstünde bir bedevî geldi. Yapılan koşuda bedevînin yük devesi Adbâ’yı geçti. Bu durum Müslümanlara ağır geldi... “Adbâ yenildi!” dediler. Bunun üzerine Resûlullah bu tür şeylerde hırslı davranmanın yanlışlığına şu sözlerle işaret etti: “Dünyada yükselttiği her şeyi geri indirmek Allah’ın bir kanunudur!” (B6501 Buhârî, Rikâk, 38.)

Bir Müslümanı korkutmanın helâl olmadığını bildiren uyarı açıktır. Muhatabın korkusu bize komik geldi diye davranışımız doğru hâle gelmez. Şakayı yapanın niyeti kadar karşısındaki insanın hakkı da önemlidir.

Birinin eşyasını saklayıp kaygılandırmayalım. Çocukları korkutan görüntüler veya sürprizlerle eğlenmeyelim. Bir videoyu paylaşmadan önce ilgili kişinin rızasını ve onurunu düşünelim. İncittiğimizi fark edince şakaydı diyerek kendimizi savunmak yerine özür dileyelim. Neşeyi güvenin üzerine kuralım.

Gülmek için birini küçültmemek

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُوا۟ خَيْرًا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَآءٌ مِّن نِّسَآءٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُنَّ خَيْرًا مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا۟ بِٱلْأَلْقَٰبِ بِئْسَ ٱلِٱسْمُ ٱلْفُسُوقُ بَعْدَ ٱلْإِيمَٰنِ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ

Ey iman edenler! Bir topluluk bir diğerini alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Kadınlar da diğer kadınları alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Birbirinizi karalamayın, birbirinizi (kötü) lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fasıklık ne kötü bir namdır! Kim de tövbe etmezse, işte onlar zâlimlerin ta kendileridir. (Hucurât 49/11)

Peygamberimiz döneminde yarış da bir eğlence çeşidi idi. O gün en fazla rağbet edilen yarış çeşitleri ise ok atışı, at ve deve yarışı idi. (N3615 Nesâî, Hayl ve sebk ve ramy, 14.) Allah Resûlü bu yarışları teşvik ediyor, bazen ödül koyuyor (DM2460 Dârimî, Cihâd, 37; HM13724 İbn Hanbel, III, 255.) ve hatta kendisi de bizzat at eğitip onunla yarışlara katılıyordu. (D2576 Ebû Dâvûd, Cihâd, 60.) At yarışları eğlence olmasına eğlenceydi ama kuşkusuz savaşa hazırlık gibi bir yönü de bulunmaktaydı. Ok atıcılığı da bunun gibiydi. Peygamber Efendimiz ok atıcılığını teşvik ederken bunun savaş için bir eğitim olduğunun farkındaydı. Eslem kabilesinden karşılıklı ok atmakta olan bir gruba denk geldiğinde, “Ey İsmâiloğulları, ok atın! Şüphesiz sizin babanız da usta bir ok atıcısı idi.” diye onları teşvik etmiş ve “Ben bu yarışmada filânoğulları ile beraberim!” diyerek onlara katılmıştı. Resûlullah’ın bu sözünü işitince karşı grup ok atmaktan vazgeçtiler. Bunun üzerine Resûlullah, “Size ne oldu, niye atmıyorsunuz?” dedi. Onlar da “Yâ Resûlallah! Siz onlarla beraberken ok mu atalım?” dediler. Resûlullah bunun bir yarışma ve eğlence olduğunu hatırlatırcasına, “Atın! Ben hepinizle beraberim.” buyurdu. (B3373 Buhârî, Enbiyâ, 12.) Yarışmada uyulacak prensipler vardı elbette. Bunlar mümin için ciddi ya da şaka hiçbir işte vazgeçemeyeceği prensiplerdi. Bir canlıyı hedef tahtası yapmamak (B5513 Buhârî, Sayd, 25; M5059 Müslim, Sayd, 58.) ya da at yarışında atları bağırarak ürkütmemek, yedek at kullanıp atı değiştirmemek, (D2581 Ebû Dâvûd, Cihâd, 63; N3620 Nesâî, Hayl ve sebk ve ramy, 15.) ilk bakışta birer yarışma kuralı gibi görünse de aynı zamanda Müslüman için ahlâkî bir gereklilikti.

Eğlence amaçlı oynanan oyunlarda da ahlâkî hassasiyetin gözetilmesi gerektiğini rivayetlerden öğrenmekteyiz. Peygamberimiz döneminde hem putperest toplumların bir meşguliyeti hem de bir çeşit kumar olarak karşımıza çıkan nerd (tavlaya benzer bir oyun) ve satranç gibi oyunların hoş karşılanmadığı görüyoruz. “Her kim tavla oynarsa elini domuz eti ve kanına batırmış gibi olur.” (M5896 Müslim, Şi’r, 10.) rivayetinde tavlanın domuzla anılması ya da Hz. Ali’nin, “Satranç Acemlerin kumarıdır.” (BS21531 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 355.) şeklindeki sözü, o dönemde bu oyunlarla ilgili var olan algıya işaret etmektedir. Satranç oynayan bir gruba rastladığında Hz. Ali’nin, “Şu karşısına geçip tapmakta olduğunuz heykeller de ne oluyor!” (Enbiyâ, 21/52.) âyetini okuması da (BS21532 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 355.) bu oyunların o dönemde putperest âdetleri çağrıştırdığını teyit etmektedir.

Söz konusu oyunların onaylanmamasının gerisinde, vakit öldürme ve kumara kapı aralama gibi özelliklerini engelleme çabası bulunmaktadır. Esasen meysir (kumar), Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoyan kumar niteliğindeki oyunlardır. (BS21576 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 364.) Bu bakımdan güvercinle oynayan bir adamın, “Şeytanı takip eden bir şeytan!” (D4940 Ebû Dâvûd, Edeb, 57; İM3765 İbn Mâce, Edeb, 44.) şeklinde eleştirilmesini anlamak mümkündür. Kuşkusuz kötü olan, güvercin beslemek ve onu uçurmak değil, onu kumara alet etmek ya da güvercini takip etme bahanesiyle komşuların damlarında gezip onların özel hayatlarını ihlâl edip gözetleme yapmaktır. Oysa sonraki dönemlerde, Firavun ve Lût kavimleri gibi geçmiş toplumlardan kötü örneklerle ilişkilendirilerek (KH2/141 Aclûnî, Keşfü’l- hafâ, II, 141-142.) ve uğursuzluk atfedilerek (Av13/194 Azîmâbâdî, Avnü’l-ma’bûd, XIII, 194.) kumar oynamak gibi meşru olmayan herhangi bir amaç içermese de güvercin uçurmaya iyi gözle bakılmamıştır. Ancak güvercinin özellikle haberleşmede önemli bir vasıta oluşu, onu diğer kuşlardan çok daha değerli kılıyor ve sahibine bir üstünlük kazandırıyordu.

Bir defasında da Hz. Âişe’nin yanında iki küçük kız def çalıp şarkı söylüyor, Medine’nin İslâm’la şereflenmesinden önce kabileler arasında yaşanan Buâs Harbi’ni anlatan şiirlerden oluşan şarkılar dillendiriyorlardı. Allah Resûlü ise aynı odada örtüsüne bürünerek yatağına uzanmış, sırtı dönük vaziyette istirahata çekilmişti. Derken içeriye Hz. Ebû Bekir girdi ve muhtemelen istirahat hâlindeki Peygamberimizi rahatsız ettikleri düşüncesiyle, “Peygamber’in yanında şeytan çalgıları ha!” diyerek kızı Âişe’ye çıkıştı. (B949 Buhârî, Îdeyn, 2; M2061 Müslim, Îdeyn, 16.) Hz. Ebû Bekir’in bu tepkisi üzerine Peygamberimiz (sav) yüzünü açtı ve “Ebû Bekir! Onları bırak! Çünkü bunlar bayram günleridir.” buyurdu. (B987 Buhârî, Îdeyn, 25; M2063 Müslim, Îdeyn, 17.)

Ayetin alayı yasaklayan ölçüsü, eğlencede de geçerlidir. Bir insanın bedeni, dili, kökeni veya geçim durumu bizim eğlence malzememiz olamaz. Topluluğun gülmesi muhatabın incinmesini ortadan kaldırmaz.

Evde kullandığımız lakapları düşünelim. İşte yeni gelen kişinin acemiliğiyle alay etmeyelim. Bir çocuk rahatsız olduğunu söylüyorsa onu dinleyelim. Kendi sınırımızın gözetilmesini istediğimiz gibi başkasının sınırını da koruyalım. Güzel mizah, insanı ezmeden de gönlü ferahlatabilir.

Dinlendiren sevinç, tüketmeyen alışkanlık

وَٱلَّذِينَ هُمْ عَنِ ٱللَّغْوِ مُعْرِضُونَ

Onlar ki, faydasız işlerden ve boş sözlerden yüz çevirirler. (Mü’minûn 23/3)

Şarkılar bayram neşesi olduğu gibi yolculuklarda da yoldaştı. Hz. Ömer çölde şarkı söyleyen bir adamı gördüğünde, “Şarkı yolcunun azığıdır.” demişti. (BS9263 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, v, 109.) Yolculuklarda bazen şiir söyleyerek de yol sıkıntısı hafifletilmeye çalışılırdı. Bir sefer esnasında Allah Resûlü (sav) Abdullah b. Revâha’ya şiir söylemesini kastederek, “İn ve develeri hareketlendir.” buyurdu. O da bunun üzerine, “Vallahi, sen olmasaydın biz ne hidayete erer ne sadaka verir ne de namaz kılardık. (Allah’ım!) Düşmanla karşılaşırsak yardımını indir üzerimize ve ayaklarımızı sabit kıl.” dizelerini okudu. (NS8251 Nesâî, es-Sünenü’l- kübrâ, Menâkıb, 35.) Hayber yolunda benzer dizeleri okuyan bu sefer Âmir b. Ekva’ idi. Seleme b. Ekva’ın anlattığına göre, bir gece Hayber’e doğru yol alırken bir adam Âmir’e, “Bize şiirlerinden dinletir misin?” demiş, o da bu rica üzerine şunları söylemişti: “Vallahi, sen olmasaydın biz ne hidayete erer ne sadaka verir ne de namaz kılardık. (Allah’ım!) Bizleri bağışla, senin yoluna canımız feda olsun. Düşmanla karşılaşırsak yardımını indir üzerimize ve ayaklarımızı sabit kıl. Çünkü biz düşmanla savaşa çağırılırsak geliriz. Düşmanlar bize karşı yardım çığlıkları attılar.” Âmir’in bu sözleri Peygamberimizin hoşuna gitmiş ve hayvanı güdenin kim olduğunu sormuş, sonra da, “Allah ona rahmet etsin.” şeklinde memnuniyetini dile getirmişti. (B6148 Buhârî, Edeb, 90; M4668 Müslim, Cihâd ve siyer, 123.)

Bayram günleri oyunlar da oynanırdı. (İM1303 İbn Mâce, İkâmet, 163; HM15558 İbn Hanbel, III, 423.) Meselâ, Hz. Âişe mescitte oynayan Habeşlileri ne büyük bir zevkle seyrettiğini şöyle anımsamaktadır: “Allah Resûlü’nün odamın kapısında durduğunu gördüm. Habeşliler Resûlullah’ın mescidinde mızraklarıyla bir oyun sergiliyorlardı. Allah Resûlü Habeşlilerin oyunlarını seyredeyim diye beni abasının içine aldı ve ben oyunu seyretmeyi bırakana kadar (hatırımı kırmayarak) oradan ayrılmadı.” (M2064 Müslim, Îdeyn, 18.) O gün mescitte gösteri yapanlara Hz. Ömer müdahale etmek istemişti ancak Resûlullah onu uyarmış ve onların rahatsız edilmelerini engellemişti. (B988 Buhârî, Îdeyn, 25.)

Şarkı ve oyun, diğer eğlence türleri gibi insanların dinlenme ve rahatlama ihtiyacından doğan, onları dinlendirirken de daha ciddi işler için dinçleştiren ve hazırlayan vasıtalar olarak görüyoruz. Nitekim Gazâlî’ye göre, ölçülü yapılan eğlenceler ibadetlerin ifası için bedenen ve ruhen dinlendirici olacağı için mubahtır. (Gİ2/287 Gazâlî, İhyâ, II, 287.) Peygamberimizin, “...Ancak üç çeşit eğlence vardır: Kişinin atını eğitmesi, eşi ile hoş vakit geçirmesi, yayı ve oku ile atış yapması...” (D2513 Ebû Dâvûd, Cihâd, 23.) sözüyle hem insanı dinlendiren hem de birey ve toplum hayatına pozitif katkılar sağlayan eğlenceler tavsiye edilmektedir. Eğlenirken savaşa hazırlanmak, toplumu emniyet içinde güçlendirme arzusunun ifadesidir.

Diğer taraftan aile mutluluğunu sağlamak da gözetilen amaçlar arasındadır. Peygamberimizin Hz. Âişe ile yarış yapması böyle bir arzuyu ne güzel sembolize etmektedir! Müminlerin annesi bu hatırasını şöyle anlatır: “Bir yolculuk sırasında Resûlullah ile yarış yapmıştık. Bu yarışta ben koşarak onu geçtim. Bir süre sonra bir yarış daha yaptık. Şişmanlamıştım, bu sefer o beni geçti ve ‘İşte bu, diğerinin karşılığıdır.’ buyurdu.” (D2578 Ebû Dâvûd, Cihâd, 61.)

Boş ve yararsız olandan uzak durmak, meşru dinlenmeyi bütünüyle reddetmek değildir. Vaktimizi, sorumluluğumuzu ve ahlâkımızı tüketen bir alışkanlığı fark etmeye çağrıdır.

Eğlenirken bir ibadeti, bir aile ihtiyacını veya emanet işi sürekli ihmal ediyor muyuz? Gerekirse sınır koyalım. Kumar, yalan ve onur kırıcı içeriklerle aramıza mesafe koyalım. Neşemiz bittiğinde ardımızda bir kırgınlık bırakmasın. Peygamberimizin yakınlığını seven gönlümüz, hem gülüşümüzde hem sözümüzde merhamet taşısın.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, evlerimize helâl sevinç, ilişkilerimize samimiyet ve gönüllerimize ferahlık ver. Şaka diye yalan söylemekten, korkutmaktan ve insanları küçümsemekten bizi koru.

Rabbimiz, çocuklarımızın neşesini güven içinde yaşat. Gençlerimize vaktini ve onurunu koruyan arkadaşlıklar nasip et. Eğlencemiz sorumluluğumuzu unutturmasın, dinlenmemiz başkasına zarar vermesin. Kırdığımız gönlü fark edip özür dilemeyi öğret. Peygamberinin içtenliğini, doğruluğunu ve nezaketini günlük hayatımızda da yaşayalım. Gülüşümüz bile insanlara güven versin. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 7. cilt, 491–502. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.