Hadislerle İslâm.. "Sadaka-İ Fıtır: Varoluş Sadakası" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Sadaka-İ Fıtır: Varoluş Sadakası
Hamd, bize hayat veren, rızık ihsan eden, sevincimizi paylaşmayı ve birbirimizin ihtiyacını gözetmeyi emreden Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, fıtır sadakasıyla Ramazan’ın arınmasını bayramın kardeşliğine bağlayan, yoksulun onurunu korumayı ümmetine öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan giden bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim! Bayram yaklaşırken evlerimizde bir hazırlık başlar. Çocuklar sevinir, büyükler ziyaretleri düşünür, sofralar için alışveriş yapılır. Fakat aynı sokakta herkesin içindeki duygu aynı olmayabilir. Bir evde çocuk yeni elbisesini beklerken başka bir evde anne baba temel bir ihtiyacı nasıl karşılayacağını düşünür. Bayramın güzelliği, yalnız kendi kapımızın içindeki sevince bakmadığımızda büyür. Fıtır sadakası bizi bu dikkate çağıran kıymetli bir ibadettir.
Fitre diye bildiğimiz bu sadakada hem Rabbimize şükür hem kardeşimize karşı sorumluluk vardır. Hayatta bulunmamızın, Ramazan’a erişmemizin ve bize verilen nimetin kıymetini düşünürüz. Bir yandan orucumuzun eksiklerini fark eder, diğer yandan ihtiyaç sahibi kardeşimizin bayramına katkı sunmak isteriz. Yalnız bütçeden çıkan küçük bir miktara bakarsak bu ibadetin kalbimize söylediği şeyi kaçırabiliriz. Elimizden çıkanın bir insanın sofrasına nasıl ulaştığını da düşünelim.
Orucun arınması, yoksulun rızkı
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ، مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاَةِ فَهِىَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ، وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاَةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ.
“İbn Abbâs şöyle anlatmıştır: Allah Resûlü fıtır sadakasını, oruçluyu boş ve kötü sözlerden arındırmak, yoksullara da yiyecek olmak üzere gerekli kıldı. Kim onu bayram namazından önce verirse bu, kabul edilmiş bir fıtır sadakasıdır. Kim namazdan sonra verirse bu, diğer sadakalar gibi bir sadakadır.” (Ebû Dâvûd, Zekât, 18; hadis no. 1609; İbn Mâce, Zekât, 21; hadis no. 1827.)
İbn Abbâs’ın naklettiği bu hadis, fıtır sadakasının iki yönünü birlikte gösteriyor: Oruçlunun boş ve kötü sözlerden arınması, ihtiyaç sahibinin yiyeceğe kavuşması. Demek ki ibadetlerimiz yalnız kendi içimizde yaşadığımız duygular değildir. Allah’a yönelirken insanlara karşı sorumluluğumuz da hatırlatılır. Oruç bize kendimizi tutmayı öğretti; fitre de elimizi başkasının ihtiyacına doğru açmayı öğretir. Açlığı hissetmenin, aç kalanı düşünmeye dönüşmesini ister.
Bu arınma müjdesini, yanlışlarımızı rahatça sürdürmenin karşılığı gibi anlayamayız. Bir insanı incitip sonra fitre vererek meseleyi bütünüyle kapanmış sayamayız. Gıybet ettiysek dilimizi korumaya yönelmek, hakkını yediğimiz biri varsa hakkını gidermek, kırıcı söz söylediysek telafi için gayret etmek gerekir. Fitre ibadetinin bereketini umarken tövbe ve kul hakkı sorumluluğunu da koruyalım. Rabbimizin lütfu bizi ihmale değil, daha dikkatli bir hayata çağırsın.
Yoksul için yiyecek olması da üzerinde durmamız gereken bir ifadedir. Bazen ihtiyaç dediğimiz şey gözümüzün önünde bulunduğu hâlde onu fark etmeyiz. Bir aile alışverişini erteleyebilir, bir yaşlı temel ihtiyacını söylemeye utanabilir, bir öğrenci eve dönüş yolunu veya bayram sofrasını düşünerek mahcup olabilir. İnsanların yardım istemesini beklemekle yetinmeyelim; fakat araştırırken de mahremiyetlerini zedelemeyelim. Güvenilir ve incitmeyen bir yolla gerçek ihtiyacı öğrenmeye çalışalım.
Bayrama çıkmadan önce ulaşsın
عنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى الْعَبْدِ وَالْحُرِّ، وَالذَّكَرِ وَالْأُنْثَى، وَالصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَأَمَرَ بِهَا أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلاَةِ.
“İbn Ömer şöyle anlatmıştır: Allah Resûlü fıtır sadakasını Müslümanlardan köle veya hür, erkek veya kadın, küçük veya büyük herkes için bir sâ‘ hurma yahut bir sâ‘ arpa olarak gerekli kıldı; insanların bayram namazına çıkmasından önce verilmesini emretti.” (Buhârî, Zekât, 70; hadis no. 1503.)
Peygamberimizin uygulamasında bayram namazından önce ulaştırma vurgusu vardır. İyiliğin zamanını önemsemek, muhatabımızın ihtiyacını önemsemektir. Biz kendi hazırlıklarımızı zamanında bitirmek isterken ihtiyaç sahibi kardeşimizi son ana kadar bekletmeyelim. Verdiğimiz desteğin kullanılabilmesi için fırsat bulsun. Fitremizi bir kuruma veya kişiye vekâletle veriyorsak hangi ibadet için verdiğimizi açıkça belirtelim ve vaktinde hak sahibine ulaşması konusunda güvenilir bir düzen bulunduğunu gözetelim.
Hadiste namaz sonrasına bırakılan ödeme için yapılan uyarı, fitrenin vaktini ciddiye almamız içindir. Geciktirmiş olan kardeşimiz “Artık hiçbir şey yapamam” diyerek ödemekten vazgeçmesin; sorumluluğunun gereğini ehil kişilerden öğrenerek yerine getirsin ve gecikmesi için tövbe etsin. Yanlışımızı öğrendiğimizde çözümü terk etmek değil, doğru olanı yapmak gerekir. Dinin uyarısını ümitsizlik üreten bir kapıya çevirmeyelim; kendimizi düzeltmeye vesile kılalım.
Ramazan içinde daha erken vermenin usulü ve uygun vakti gibi ayrıntıları da güvenilir dinî rehberlikten öğrenebiliriz. Herkesin içinde bulunduğu durum ve takip ettiği fıkhî görüş dikkate alınmalıdır. Burada asıl gönül terbiyesini kaybetmeyelim: İyiliği kendi rahatımıza göre sürekli ertelemek yerine, muhatabımızın ihtiyacını esas alalım. Kendi bayram alışverişimiz için gösterdiğimiz planlamayı bir kardeşimizin hakkını ulaştırmak için de gösterebilelim.
Sorumluluğumuzu doğru öğrenelim
Fitre, belirli şartları taşıyan Müslümanların yerine getirdiği bir malî ibadettir. Herkesin aynı maddi imkâna sahip olduğunu varsayamayız. Yükümlülüğün şartları, aile fertleri adına ödeme, çocukların durumu, kimlere verilebileceği ve miktar hesabı gibi konuların fıkhî ayrıntıları vardır. Kendi durumumuzu güvenilir bir hocaya veya müftülüğe sorarak öğrenelim. Bilmediğimiz meselede sormak ibadetimizin ciddiyetini gösterir; komşudan duyduğumuz tek bir sözle bütün ayrıntılara karar vermeyelim.
Miktarı hesaplarken güncel ve güvenilir açıklamaları takip etmek gerekir. Geçmiş bir yılın tutarını aynen kullanmak yanlışlığa sebep olabilir. Yetkili dinî kurumların o yıl için duyurduğu asgari ölçüyü ve kendi durumumuzla ilgili bilgiyi öğrenelim. İmkânımız varsa daha fazla yardım etmeye de kapımız açık olsun. Fakat gönüllü yardım ile yerine getirmemiz gereken ibadetin hesabını birbirine karıştırmayalım. Niyetimizi ve ödememizi açık biçimde düzenlemek bize de hak sahibine de kolaylık sağlar.
Fitreyi zekât ve fidyeyle aynı şey sanmayalım. Bunlar sebepleri ve şartları farklı ibadetlerdir. Birini verdiğimizde diğerinin kendiliğinden yerine geldiğini düşünmek doğru olmayabilir. Kendi yükümlülüklerimizi öğrenip ayrı ayrı takip edelim. Emanet edilen bir ödeme varsa onun kaydını da dikkatle tutalım. Ailenin içinde kimin adına ne yapıldığı konuşulmadığında istemeden eksik veya çift ödeme olabilir. Sadelik ve açıklık, ibadetin huzuruna hizmet eder.
Veren elin edebi
قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَآ أَذًى وَٱللَّهُ غَنِىٌّ حَلِيمٌ
“Güzel bir söz ve bağışlama, peşinden gönül kırma gelen bir sadakadan daha hayırlıdır. Allah her bakımdan sınırsız zengindir, halimdir (hemen cezalandırmaz, mühlet verir).” (Bakara 2/263. Diyanet İşleri Başkanlığı meali.)
Rabbimiz güzel sözü ve bağışlamayı, ardından incitme gelen sadakadan üstün tutuyor. Bu ayet yardım ederken kullandığımız dili de terbiye eder. Birine destek olduktan sonra onu susturmak, istediğimiz gibi davranmadığında iyiliğimizi hatırlatmak, başkalarının yanında mahcup etmek doğru değildir. Verdiğimiz şey Allah’ın rızası içinse karşılığında bir insanın iradesini satın almış olmayız. Onun onuru, tercihi ve mahremiyeti bizim saygımıza emanettir.
Yardımı ulaştırırken görüntü almak zorunda olmadığımızı hatırlayalım. Bazı durumlarda kurumların kayıt ve hesap verme sorumluluğu olabilir; bunun da insanın onurunu koruyan usulleri bulunmalıdır. İhtiyaç sahibinin yüzünü, evini ve çocuklarını teşhir ederek iyilik yapmak gönül yaralayabilir. Bizim bir gün paylaşıp unuttuğumuz görüntü, onun hayatında uzun bir mahcubiyete dönüşebilir. Kendi ailemiz için istemeyeceğimiz bir muameleyi başkasına uygun görmeyelim.
Bir ihtiyaç sahibine yardım ederken onun bütün hayatını yönetmeye kalkışmayalım. Bilgiye ihtiyacımız varsa ölçülü biçimde sorarız; fakat merakımızı sınırsız bir sorgulamaya çevirmeyiz. Yardımın doğru kişiye ulaşmasını gözetmekle, insanı değersiz hissettiren bir muamele arasında fark vardır. Güvenilir aracıların bilgisi bu noktada işe yarayabilir. İyiliği doğru ulaştırırken nezaketi kaybetmeyelim. Kalp kırmadan yapabildiğimiz her doğru işin ayrıca bir güzelliği vardır.
Elimizdekinden gönül rahatlığıyla vermek
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنفِقُوا۟ مِن طَيِّبَٰتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّآ أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا۟ ٱلْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِـَٔاخِذِيهِ إِلَّآ أَن تُغْمِضُوا۟ فِيهِ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ حَمِيدٌ
“Ey iman edenler! Kazandıklarınızın iyilerinden ve yerden sizin için çıkardıklarımızdan Allah yolunda harcayın. Kendinizin göz yummadan alıcısı olmayacağınız bayağı şeyleri vermeye kalkışmayın ve bilin ki Allah, her bakımdan zengindir, övülmeye layıktır.” (Bakara 2/267. Diyanet İşleri Başkanlığı meali.)
Kendimize alırken beğenmeyeceğimiz şeyi başkasına verirken rahat davranmayalım. Bu ayet bize kazancın temizliğini ve verilen şeyin niteliğini düşündürür. Fitremizi yerine getirirken helal rızkımızdan, hak sahibinin yararlanabileceği uygun bir yolla verelim. Para veya gıda olarak ödemenin fıkhî değerlendirmelerini kendi şartlarımız içinde öğrenelim. Maksadımız bir yükü üzerimizden rastgele atmak değil, ibadeti doğru biçimde yerine getirmek ve ihtiyacı gözetmek olsun.
Bazen insan verirken içine bir eksilme korkusu düşer. Kendi geleceğini, çocuklarının ihtiyacını düşünür. Bu endişeyi küçümsemeyelim; fakat bizi her türlü iyilikten alıkoymasına da izin vermeyelim. Allah’ın emrettiği mali sorumluluğu ölçüsünce yerine getirir, ailemizin hakkını da koruruz. İmkânımızı doğru değerlendirmek için hesabımızı açık tutabiliriz. Cömertlik hesapsız bir savrulma değil, nimetin sahibini bilerek hak sahibine payını ulaştırma iradesidir.
Veren kardeşimiz kendisini üstün görmesin; alan kardeşimiz de onurunun eksildiğini düşünmesin. Hayatın şartları değişebilir. Bugün destek verebilen kişi yarın yardıma ihtiyaç duyabilir. İhtiyaç içinde olmak insanın Allah katındaki değerini belirlemez. Biz birbirimizin kardeşiyiz; farklı zamanlarda farklı yükler taşırız. İyilik yaparken bu ortak insanlık hâlini hatırlarsak dilimiz daha yumuşak, tavrımız daha mütevazı olur.
Çocuklarımıza bayramın gerçek sevincini öğretelim
Çocuklarımızın bayramı sevmeleri için güzel hazırlıklar yapıyoruz. Yeni bir kıyafet, küçük bir hediye, birlikte bir ziyaret onların hafızasında yer buluyor. Bu sevincin yanına paylaşmayı da ekleyelim. Yaşlarına uygun bir dille fitrenin anlamını anlatabiliriz: Allah’ın verdiği nimete şükrediyoruz ve bir kardeşimizin sofrasına katkı sunuyoruz. Fakat ihtiyaç sahibini onlar için seyredilecek bir manzaraya çevirmeyelim. Yardımın mahremiyetini de öğrenebilsinler.
Çocuğumuzdan harçlığını paylaşmasını isterken onu utandırmayalım. Kendi örneğimizi gösterelim, cömertliğin sevincini anlatalım, sorularını dinleyelim. Her iyiliği bir ödüle veya alkışa bağlamadan da güzel şeyler yapabileceğini hissetsin. Bayram günü yalnız kaç şeker topladığını değil, kimin yüzünü güldürdüğünü de konuşabilelim. Böyle yetişen bir gönül, başkasının ihtiyacını fark etmek için mutlaka bir kampanya beklemeyecektir.
Bayram ziyaretlerimizde de gösterişten kaçınalım. İmkânı sınırlı bir akrabamızın evine gittiğimizde ikramının azlığını konuşmayalım. Çocuklarımızı kıyafet ve hediyeler üzerinden karşılaştırmayalım. İnsanların gönül açıklığını maddi imkânlarının büyüklüğüyle ölçmeyelim. Fitrenin öğrettiği kardeşlik, bayram sohbetimize de ulaşsın. İhtiyaç sahibini severek destekleyip sonra sözümüzle incitmekten Allah’a sığınalım.
Bayramdan sonra da hatırlamak
Fitre belli bir zamana bağlı ibadettir; fakat yoksulun ihtiyacı bayramla birlikte bütünüyle sona ermez. Kendi imkânımız varsa düzenli ve güvenilir yardım yolları geliştirebiliriz. Bir ailenin eğitimine, bir yaşlının günlük ihtiyacına, zor durumda kalan bir komşunun yüküne destek olabiliriz. Bunu yaparken kişiyi sürekli bize bağımlı bırakmayı değil, onurunu ve mümkünse kendi imkânlarını güçlendirmeyi düşünelim. Maddi destekle birlikte uygun rehberlik ve dayanışma da kıymetlidir.
İhtiyacı olan herkes bunu açıkça söylemeyebilir. Bu yüzden komşuluk bağlarımızı yalnız kapı önünde karşılaşmaya bırakmayalım. Hâl hatır soralım, yaşlıların yalnızlığını, hastaların yakınlarının yorgunluğunu fark edelim. Yardım edecek durumda değilsek de insanı dinlemek, doğru bir imkâna yönlendirmek, güvenilir bir destek aramak mümkün olabilir. Kardeşliğimiz yalnız cebimizin büyüklüğü kadar olmasın. Samimi ilginin de gönüllerde bir karşılığı vardır.
Bir bayram sabahını birlikte düşünelim
Kardeşlerim, bayram sabahı kapımızdan çıkarken çocuklarımızın yüzündeki sevinci görmek içimizi ısıtır. Aynı mahallede bir babanın, çocuğunun basit bir isteğini karşılayamadığı için sessizleştiğini de düşünelim. Onu tanımıyor olabiliriz; fakat kardeşimiz olduğunu biliyoruz. Fitre bu uzaklığı azaltan bir hatırlatmadır. Bizim için küçük görünen bir miktar, başka bir evde anlamlı bir ihtiyaca dokunabilir. İbadetimizi yerine getirirken bu insani yakınlığı kaybetmeyelim.
Bir annenin alışveriş hesabını tekrar tekrar yaptığını, bir öğrencinin bayramda memleketine dönemediğini, bir büyüğümüzün yardım istemeye çekindiğini gözümüzün önüne getirelim. Bunlar kendimizi duygulandırmak için kurduğumuz uzak ihtimaller değildir; çevremizde karşılaşabileceğimiz gerçek ihtiyaç hâlleridir. Hepsini tek başımıza çözemeyiz, ama hiçbirini önemsememeyi de kendimize mazeret yapmayalım. Gücümüzün yettiği uygun bir yerden başlayalım. İyilik, her şeye yetişemediğimiz için hiçbir şeye el uzatmamayı seçmemektir.
Fitreyi hazırlarken ailemizde bu ibadetin anlamını konuşabiliriz. Yalnız “Şu kadar para ayrılacak” demek yerine, nimetin sahibi olan Allah’a şükrettiğimizi ve ihtiyaç sahibinin hakkını gözettiğimizi anlatalım. Çocuklar isim ve ayrıntı bilmek zorunda değildir; mahremiyetin değerini de öğrenebilirler. Onlara yardımın bir gösteri olmadığını, iyiliğin bazen sessizce yapılabildiğini gösterelim. Böylece bayram hazırlığımız hem evimizin dışına hem içindeki gönüllere ulaşır.
Kendi çocuğumuza cömertliği öğretirken başka bir çocuğu mahcup etmeyelim. Yardım edilen aileyi sınıfta, akraba meclisinde veya sosyal bir ortamda konuşmak istemeden incitici olabilir. Çocukların böyle bilgileri nasıl taşıyacağını her zaman öngöremeyiz. Büyükler olarak dili biz koruyalım. Bir iyiliğin emanetine, muhatabımızın onuru da dahildir. İyiliği yapıp ardından onu gereksiz sözlerle yaralamayalım; sevabını Allah’tan bekleyerek huzurla susabildiğimiz yerler olsun.
Yardım bekleyen bir kardeşimizin bize karşı mahcup davranması da onu küçümsememize sebep olmasın. İhtiyacını söylemek kolay değildir. Bir insan kendi hayatının kontrolünü kaybetmiş gibi hissedebilir; çocukları için endişe duyabilir. Ona acele ve sorgulayıcı bir tavır yerine sakin bir yakınlık gösterelim. Gerekli bilgiyi nazikçe alalım, yapabileceğimiz şeyi açıkça söyleyelim. Yapamayacağımız bir vaatte bulunup sonra belirsizlik içinde bırakmak, iyi niyetimize rağmen yükünü artırabilir.
Bir vekile veya kuruma emanet verdiğimizde de ölçülü bir takip yapalım. Makbuz, kayıt ve iletişim gibi araçlar sorumluluğun korunmasına hizmet edebilir. Ancak hesap sormakla insanları haksızca suçlamak aynı şey değildir. Amacımız emanetin yerine ulaşmasıdır; bilgiye dayalı, açık ve saygılı davranalım. Güvenilir yardım düzenlerinin güçlenmesi, hem verenin huzuruna hem hak sahibinin ihtiyaçlarının daha doğru karşılanmasına katkı sağlar. Dağınık iyi niyetin yerini dikkatli bir emanet bilinci alsın.
Bayramdan önce ödeme yaparken niyetimizi de tazeleyelim. Yalnız çevremizin sorusundan kurtulmak veya listeden bir madde silmek için vermeyelim. Rabbimizin emrine uyduğumuzu, bize verilen nimetin şükrünü yerine getirmek istediğimizi hatırlayalım. Bu bilinç aynı işlemin içindeki anlamı derinleştirir. Elimizden çıkan miktarı birkaç defa saydığımız kadar, kalbimizdeki bencilliğin azalıp azalmadığını da düşünelim. İbadetimiz bizi hem Allah’a hem kardeşimizin hâline yaklaştırsın.
Yakınlarımız arasında yardım ihtiyacı varsa bunu akrabalık ilişkilerinin eski kırgınlıklarına kurban etmeyelim. Zekât ve fitrenin kime verilebileceğine ilişkin hükümleri öğrenerek uygun olan ihtiyaçları gözetebiliriz. Bir insanla aramızda görüş ayrılığı bulunması, onun açlığını veya çocuğunun ihtiyacını önemsiz kılmaz. Yardımı da barışmak için baskı kuran bir araca dönüştürmeyelim. İlişkimizi onarmak istiyorsak samimi bir selam verelim; mali ibadetin karşılığı olarak gönül satın almaya çalışmayalım.
Bayram sofrasına davet ederken ihtiyaç sahibini ayrı bir konuma koymadan ağırlamak da güzel bir kardeşliktir. Herkesin aynı hürmetle karşılandığı bir yerde insan kendisini daha rahat hisseder. Sorularımız ve şakalarımız kimsenin maddi durumunu hedef almasın. Çocuklarımızı da birbirinin kıyafeti veya hediyesi üzerinden değerlendirmekten koruyalım. Bayram, eksiğimizin herkesin önüne konduğu değil, insan olarak kıymetimizin hatırlandığı bir gün olsun. Buna kendi soframızdan başlayabiliriz.
Bazen yardım etmek istediğimiz kişi bizim önerdiğimiz şeyi uygun bulmayabilir. Onun ihtiyacını ve tercihini dinlemek gerekir. Kendi rahatımıza göre belirlediğimiz bir paketin her sorunu çözdüğünü sanmayalım. Fitreyi usulüne uygun yerine getirdikten sonra gönüllü yardımlarımızı da gerçek ihtiyacı gözeterek düzenleyebiliriz. Bir insanın neye ihtiyacı olduğunu kendisinden dinlemek, onu yalnız yardım alan biri olarak değil, kararları olan bir kardeş olarak gördüğümüzü gösterir.
Rabbimizin bize verdiği imkânı şükürle kullanırken “Ben verdim” sözünü içimizde büyütmeyelim. Belki biz o nimeti ulaştıran bir vesile olduk. Nice insanın emeğiyle oluşan rızık, Allah’ın izniyle elimizden başka bir sofraya ulaştı. Böyle düşündüğümüzde hem şükrümüz artar hem gururumuz azalır. Fitreyi yerine getirmiş olmak bize bir üstünlük değil, sorumluluğunu yapabilmenin huzurunu versin. Kabulünü Rabbimizden dileyerek kardeşimizin hayrına dua edelim.
Kendimize soracağımız birkaç soru
Kardeşlerim, fitremizin hesabını yaparken vicdanımızın hesabını da yapalım. İyiliği sürekli son güne mi bırakıyorum? Yardım ettiğim kişinin onurunu gözetiyor muyum? Kendi soframda israfa razı olurken başkasının ihtiyacını fazla mı sorguluyorum? Ailemizin içinde ödemeyi kimin takip edeceği belli mi? Bir kuruma emanet ettiysem amacını doğru bildirdim mi? Bu sorular bizi yormak için değil, ibadetimizi daha dikkatli yerine getirmemiz içindir.
Bugün bir adım atalım. Sorumluluğumuzu öğrenelim, uygun hak sahibini ve güvenilir yolu belirleyelim, ödemeyi zamanında yapacak düzeni kuralım. Ardından bunu sessiz bir şükürle tamamlayalım. Vermiş olmamız bizi gururlandırmasın; verecek imkâna kavuşturan Rabbimize hamdedelim. Bir kardeşimizin sofrasına ulaşan nimet, kalbimizdeki bencilliğin de azalmasına vesile olsun. İyiliğimizin karşılığını insanların övgüsünden önce Allah’ın kabulünde arayalım.
Bayram sabahı camiye gelirken yalnız kendi hazırlığımızı tamamlamış olmanın değil, elimizden geldiğince bir kardeşimizin sevincine katkı sunmuş olmanın huzurunu da taşıyalım. Yanımızdaki insanın hangi yükle geldiğini bilmeyebiliriz; ona selamımız ve tebessümümüz açık olsun. Fitre bize her insanın onurunu, her lokmanın değerini ve her nimetin sorumluluğunu hatırlatsın. Rabbimize şükürle açtığımız elimiz, kullarına merhametle uzansın.
Bayramı beklerken bu küçük ama derin sorumluluğu unutmayalım: Elimizden çıkan nimet, kardeşimizin eline incinmeden ulaşsın. Allah’ın emrini yerine getirmenin sevincine, onun onurunu korumanın dikkati de eşlik etsin.
Dua
Allah’ım! Bize hayat, sağlık ve rızık ihsan eden sensin. Verdiğin nimetin şükrünü yerine getirmeyi, orucumuzu güzel ahlâkla tamamlamayı, fıtır sadakamızı doğru ve zamanında ulaştırmayı nasip eyle. İbadetimizi kabul buyur; eksiklerimizi rahmetinle bağışla.
Rabbimiz! Kalbimizi cimrilikten ve üstünlük duygusundan arındır. Yardım ederken insanları incitmekten, iyiliği başa kakmaktan ve mahremiyetlerini açmaktan bizi koru. İhtiyaç sahibinin hâlini anlayan, onurunu gözeten, emanetini yerine ulaştıran kullarından eyle.
Allah’ım! Sofrası eksik kalan ailelere helal rızık, bayrama mahzun giren gönüllere ferahlık ihsan eyle. Çocuklarımızı kardeşlik ve paylaşma duygusuyla büyüt. Anne babalarımıza, eşlerimize ve gençlerimize iyiliği sevdir; evlerimizi gösterişten, israftan ve kırıcı karşılaştırmalardan uzak tut.
Rabbimiz! Borçlulara kolaylık, hastalara şifa, mazlumlara güven ve selamet ver. Bizi birbirimizin yüküne kayıtsız kalanlardan eyleme. Bayramdan sonra da merhametimizi ve sorumluluğumuzu canlı tut. Kur’an’ın ve sünnetin rehberliğinde yaşamayı, huzuruna imanla varmayı nasip eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 2. cilt, 441–450. sayfalar. Arapça Kur’an metni: Tanzil Quran Text (Uthmani 1.1), CC BY 3.0; ayetler değiştirilmeden aktarılmıştır. Ayet mealleri: Diyanet İşleri Başkanlığı, Halil Altuntaş–Muzaffer Şahin.
