Ortaklık: Birlikte İş Yapmanın Bereketi

Hamd, hayırda yardımlaşmayı emreden, emeği ve emaneti gözeten Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, paylaşmayı ve ortak sorumluluğu yaşayarak öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, bazen bir işi tek başımıza yapamayız; bilgimizi, emeğimizi veya sermayemizi bir başkasınınkiyle birleştiririz. Ortaklık bu bakımdan büyük bir imkândır. Ancak birlikte işe başlamak kadar, birlikte nasıl yürüyeceğimizi konuşmak da önemlidir. Başlangıçtaki heyecan, sonraki sorumlulukları görünmez kılmasın.

İnsanlar çoğu zaman birbirlerini sevdikleri için ayrıntı konuşmaktan çekinirler. Oysa açıklık sevgiyi koruyabilir. Emeğin, kazancın ve riskin nasıl paylaşılacağı bilinirse herkes görevini daha güvenle üstlenir. Bir ortaklığın bereketini yalnızca elde edilen parayla ölçmeyelim; korunmuş haklar ve devam eden güven de o bereketin içindedir.

İmkânı ve emeği paylaşmak

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: قَالَتِ الأَنْصَارُ لِلنَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : اُقْسِمْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ إِخْوَانِنَا النَّخِيلَ، قَالَ: “لاَ”، فَقَالُوا: تَكْفُونَا الْمَئُونَةَ وَنُشْرِكُكُمْ فِى الثَّمَرَةِ، قَالُوا: سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا.

Ebû Hüreyre (ra) anlatıyor: Ensar, (Medine’ye hicretten sonra) Hz. Peygamber’e (sav), “Hurmalıkları(mızı) bizimle (muhacir) kardeşlerimiz arasında taksim et.” dediler. Hz. Peygamber, “Hayır (olmaz).” buyurdu. Bunun üzerine ensar, (muhacirlere), “Hurmalıkların (bakım ve sulama) işlerini siz üstlenin; biz de sizi mahsule ortak yapalım.” dediler. (Resûlullah’ın bunu onaylaması üzerine muhacir ve ensar) “İşittik ve itaat ettik.” dediler. (B2325 Buhârî, Müzâraa, 5)

Allah Resûlü Milâdî 622 yılında Mekke’den ayrılmak zorunda kalmış ve Medine’ye yerleşmişti. Müşriklerin zulmüne dayanacak güçleri kalmayan diğer Müslümanlar ise daha önce Medine’ye hicret etmişlerdi. Muhacirlerin ellerinde hiçbir şeyleri yoktu. Zira onlar, her şeylerini Mekke’de bırakıp Medine’ye gitmişlerdi. Üstelik geçimlerini sağlayacak herhangi bir işleri de yoktu. Medineli Müslümanlar ise mal, mülk sahibi idiler. (B2630 Buhârî, Hibe, 35; M4603 Müslim, Cihâd ve siyer, 70.) Muhacirlere yardımcı olmak istiyorlardı. Çünkü Allah Resûlü onları kardeş ilân etmişti. (B7340 Buhârî, İ’tisâm, 16; M6464 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 205.) Bu sebeple Medineli Müslümanlar, hurmalıklarını muhacir kardeşleri ile kendileri arasında paylaştırmasını Allah Resûlü’nden rica ettiler. Fakat o (sav), bu teklife razı olmadı. Bunun üzerine ensar, hurmalıklarında muhacir kardeşlerine ortaklık teklif ettiler. Allah’ın Elçisi bu teklife razı oldu. Buna göre hurmalıklar ensardan; bakım, sulama, hasat gibi işler muhacirlerden olacaktı. Peygamberimizin ortaklığı onayladığını gören sahâbîler, “İşittik ve itaat ettik.” dediler. (B2325 Buhârî, Müzâraa, 5.)

Allah Resûlü bu tavrı ile ümmetine, çalışacak durumda olan insanlara maddî yardım yerine iş verilmesinin daha doğru olacağını gösteriyordu. Bunun yollarından birisi de ortaklıktı. Ortaklıkta taraflar için bir yarar söz konusu idi. Özellikle muhacirler iş güç sahibi oluyor, diğer Müslümanlara yük olmadan alın teri ile geçimlerini sağlama imkânına kavuşuyorlardı. Arazisini ortağa veren ensârın da bu ortaklıkta kazancı vardı. Sonuçta ortaklık bir yönüyle dayanışmanın, bir yönüyle istihdamın, bir yönüyle üretimin ve bir yönüyle de toplumsal refah ve huzurun kaynağı idi.

Allah Teâlâ ilk insan ve ilk peygamber olan Hz. Âdem’i yarattıktan sonra onunla kaynaşması, beraber olması, hayatı paylaşması için hayat ortağı olacak eşi Havva’yı da yarattı. Böylece ilk insanın ilk ortaklığı da başlamış oldu. Bütün hayvan ve bitkileri de çoğalmaları için çift olarak yarattı. Bu da bir nevi ortaklıktı. Sadece kendi zâtı ortaklıktan müstesna idi. Çünkü O, Ehad (tek olan), Samed (her şey kendisine muhtaç olduğu hâlde kendisi hiçbir şeye muhtaç olmayan) (İhlâs, 112/1-2.) ve yegâne Yaratan idi. (Fâtır, 35/3.)

Risâletle görevlendirdiği bütün peygamberlere de Yüce Zâtının her türlü ortaktan, ortaklıktan münezzeh olduğunu bildirmiş, bir olmanın ifadesi olan tevhidin sadece zâtına mahsus olduğunu bütün kâinata yaymalarını emretmişti. Bunun gereği olarak ilâhî mesajın temel hedefi, Allah’ın ‘bir’liğine davet ve insanları O’na ortak koşmaktan alıkoymak olmuştu. Lokman (as) oğluna öğüt verirken, “Yavrum! Allah’a ortak koşma! Çünkü ortak koşmak elbette büyük bir zulümdür.” (Lokmân, 31/13.) demişti. Müşriklerin Peygamberimize, “Rabbini bizlere tanıt!” demeleri üzerine İhlâs sûresi nâzil olmuştu: “De ki; O Allah tektir, Allah Samed’dir (O hiçbir şeye muhtaç değildir ama bütün varlıklar O’na muhtaçtır). Doğurmamış ve (birinden de) doğmamıştır. Hiçbir şey O’na denk (ve benzer) değildir.” (T3364 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 112; HM21538 İbn Hanbel, v, 133.)

“Rabbinin rahmetini onlar mı bölüştürüyorlar? Dünya hayatında onların geçimliklerini aralarında biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürmeleri için, (çeşitli alanlarda) kimini kimine, derece derece üstün kıldık. Rabbinin rahmeti, onların biriktirdikleri (dünyalık) şeylerden daha hayırlıdır.” (Zuhruf, 43/32.) âyetinde de insanların birbirine muhtaç yaratıldıkları ve bu şekilde hayatlarını sürdürüp kazanç elde edebilecekleri bildirildikten sonra asıl kazancın Allah’ın rahmetini elde etmek olduğu bildirilmiştir. Böylelikle yaratılanların tümünün hayatlarına devam edebilmeleri için bir şekilde ortaklığa muhtaç oldukları bildirilmiştir. Bütün yaratıkların ortaklık olmadan varlıklarını sürdürememeleri de bir anlamda, Yüce Allah’ın kudretinin, ‘bir’liğinin anlaşılması için bir vesile olmuştur.

Ensarın paylaşma gayreti bize kardeşliğin somut bir örneğini gösterir. Elindeki imkânı başkasının emeğiyle buluşturmak bir dayanışma yoludur. Birinin zor durumunu onu kendimize bağımlı kılmak için kullanmayalım. Ortaklık, iki tarafın da insan olarak saygınlığını korumalıdır.

İşi kurarken kimin hangi sorumluluğu alacağını açıkça konuşalım. Görünmeyen emeği de hesaba katalım. Sürekli sahada çalışanla sermaye koyanın katkıları farklı olabilir; bunların nasıl karşılanacağı doğru bilgiyle belirlenmelidir. Sonradan kırgınlık doğuracak konuları iyi niyetin arkasına saklamayalım.

Anlaşmayı açıklıkla yürütmek

عَنِ ابْنِ عُمَرَ؛ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ.

İbn Ömer’den nakledildiğine göre, Resûlullah (sav), Hayberlileri (Hayber arazisinden) çıkacak meyve ve ekinin yarısı karşılığında işçi olarak çalıştırdı. (M3962 Müslim, Müsâkât, 1)

İnsanlar ilk dönemlerden itibaren hayatlarını sürdürebilmek için kaçınılmaz bir şekilde birbirleriyle yardımlaşarak ya da ortaklaşarak yaşamışlardır. Toplumun en küçük birimi olan ailede her bireyin kendi imkân ve yaratılışına uygun bir görevi olduğu gibi toplum genelinde de aynı durum söz konusudur. Dolayısıyla çiftçilik, zanaat, ticaret gibi insanların ihtiyaç duydukları her konuda dolaylı ve dolaysız ortaklık olduğu söylenebilir. Bu anlamda hayatın bir ortaklıktan ve ortaklaşa iş yapmaktan ibaret olduğu ve kişilerin farkında olarak veya olmayarak diğer insanlara bir şekilde hizmet ettiği söylenebilir.

İşte burada insanların iş-emek ortaklığı kurmaları ile ilgili Kur’ân-ı Kerîm’de anlatılan Dâvûd (as) kıssasında bazı bilgi ve tavsiyelerin yer aldığı görüyoruz. (Sâd, 38/21-24.) Miras paylaşımını anlatan âyetlerde, “...Eğer (kardeşler) birden fazla olurlarsa, üçte birde ortaktırlar.” buyrulurken de mal ortaklığının meşru olduğuna işaret edilmiştir. (Nisâ, 4/12.)

Ancak ortaklık denilince daha çok kişilerin emek ve sermayelerini birleştirip ortaklaşa iş yapmaları akla gelmektedir. Peygamberimizin risâletle görevlendirildiği dönemde, insanlar çeşitli ticaret ortaklıkları kuruyorlardı. Hatta kendisi de es-Sâib b. Ebu’s-Sâib el-Mahzûmî ile ortaklık yapmıştı. Nitekim es-Sâib Mekke’nin fethi sırasında Allah Resûlü’nün yanına gelmiş, (HM15590 İbn Hanbel, III, 425.) orada oturanlar onu övmeye ve iyiliklerini anlatmaya başlayınca Allah Resûlü de “Ben onu sizden daha iyi tanırım.” buyurmuştu. Bunun üzerine es-Sâib, “Evet, ey Allah’ın Resûlü. Gerçekten sen beni iyi tanırsın. Anam babam sana feda olsun. Benim ortağım idin. Ne de iyi bir ortak idin! Bana ne muhalefet ederdin, ne de benimle çekişirdin.” demekten kendini alamamıştı. (D4836 Ebû Dâvûd, Edeb, 17; İM2287 İbn Mâce, Ticâret, 63.)

Allah Resûlü, ticarî hayatın olmazsa olmazlarından olan ortaklık uygulamalarını, peygamberlikle görevlendirildikten sonra da desteklemiş, ashâbına ortaklaşa iş yapmalarını tavsiye etmiş, onları üretken olmaları ve kabiliyetlerini ortaya koymaları için teşvik etmişti.

Ticarî anlamda ortaklık uygulamaları insanların ihtiyaçlarına bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. Toplumların bulundukları ortam ve ticarî şartlar da bu uygulamaların şeklini belirlemektedir. Peygamberimizin bu konudaki tavrı, ilkeleri belirlemek ve yanlışlara müdahale etme şeklinde olmuştur. Kutlu Peygamber’in bütün ticarî faaliyetlerde tavsiye ettiği; anlaşmalarda açıklık, doğruluk, karşılıklı rıza, istişare, hakkaniyete riayet etmek, aldatma, yalan ve faizden uzak durmak gibi prensipler ortaklık uygulamalarında da geçerli olmuştur. O, zaman zaman kendisine arz edilen bu tür durumlara ve tanık olduğu olaylara bu yönde müdahale etmiştir. Meselâ, Zeyd b. Erkam ve Berâ’ b. Âzib iki ticarî ortaktı. Bir defasında gümüş satın almışlardı. Bedelin bir kısmını peşin ödemiş, diğer bir kısmını da daha sonra ödemek üzere bırakmışlardı. Allah Resûlü bu alışverişten haberdar oldu. Peşin ödeme yapılan kısmı almalarını, borç bırakılan kısmı ise iade etmelerini istedi. (HM19522 İbn Hanbel, Iv, 371.)

Tarihî ortaklık örneği, payların ve işin konusunun belirlenmesinin önemini hatırlatır. Bugünün ayrıntılı işlemlerinde aynı sorumluluğu koruyarak ehil dinî, malî ve hukukî rehberlik alalım. Bilmediğimiz bir şartı sorgusuz kabul etmeyelim.

Gelir ve gider kaydını düzenli tutalım. Ortak kasayı kişisel cüzdanımız gibi kullanmayalım. Kimin neyi onaylayabileceğini ve anlaşmazlığın nasıl çözüleceğini baştan belirleyelim. Hesabın açık olması dürüst insanın emeğini de korur; şüpheyi ve söylentiyi azaltır.

Verilen sözü korumak

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَوْفُوا۟ بِٱلْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُم بَهِيمَةُ ٱلْأَنْعَٰمِ إِلَّا مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّى ٱلصَّيْدِ وَأَنتُمْ حُرُمٌ إِنَّ ٱللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ

Ey iman edenler! Akitlerinizi yerine getirin. İhramlı iken avlanmayı helâl saymamanız kaydıyla, okunacak (bildirilecek) olanlardan başka hayvanlar, size helal kılındı. Şüphesiz Allah istediği hükmü verir. (Mâide 5/1)

Peygamber Efendimiz döneminde, çıkacak mahsul aralarında ortak olmak üzere, tarla sahibi ile emek sahibi arasında yapılan ve daha sonraları “müzâraa” ortaklığı adını alan ortaklık türü yaygın olarak uygulanıyordu. Nitekim Hz. Ali’nin torunlarından Ebû Ca’fer, (AU12/232 Aynî, Umdetü’l- kârî, XII, 232.) “Medine’ye hicret eden hiç kimse yoktur ki ürünün üçte biri ve dörtte biri (toprak sahibine ait olmak) üzerinden ziraat ortakçılığı yapmış olmasın.” demişti. (B2328 Buhârî, Müzâraa, 8 —bâb başlığı—.) Çünkü insanların bu uygulamaya ihtiyaçları vardı. Her tarla sahibi, tarlasını işletme imkânına sahip olamadığı gibi, çalışma imkânına sahip herkesin de işleyecek tarlası yoktu. Müzâraa ortaklığı sayesinde arazi sahibi arazisini, emek sahibi de emeğini değerlendirmiş oluyordu.

Allah Resûlü (sav) sadece ziraat ortaklığına değil aynı zamanda ticaret ortaklığına da teşvik ederdi. “Mukâraza” denilen kâr paylaşımı esasına dayalı emek sermaye ortaklığında bereket olduğunu söylerdi. (İM2289 İbn Mâce, Ticâret, 63.) Onun sünnetini takip eden sahâbîler de bu tür ortaklıklar yapıyorlardı: Hz. Ömer, hilâfeti döneminde Irak seferine çıkan iki oğlu Abdullah ve Ubeydullah’ın Basra Emîri Ebû Musa el-Eş’arî’nin tavsiyesi üzerine bu şekilde ticaret yapmalarını önce onaylamamış ama daha sonra kabul etmişti. (MU1389 Muvatta’, Kırâd, 1.) Hz. Osman da tâbiînden Ya’kûb el-Medenî’ye, (ŞZ3/439 Şerhu’z-Zürkânî, III, 439.) kârı aralarında müşterek olmak üzere işletmesi için sermaye vermişti. (MU1390 Muvatta’, Kırâd, 1.) Abdullah b. Ömer’e bazen yetim malı emanet edilir, o da bu malı yetim adına ticarî ortaklıkta değerlendirirdi. (BS11812 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, vI, 176.) Yine sahâbîlerin o günün ekonomik imkân ve şartlarına göre çeşitli ortaklıklar yaptıkları nakledilmiştir. (D36 Ebû Dâvûd, Tahâret, 20; HM17120 İbn Hanbel, Iv, 108.) Dolayısıyla Allah Resûlü’nün belirttiği ilkeler çerçevesinde insanların yararına olabilecek bütün konularda ortaklık yapılabileceği anlaşılmaktadır.

Sahâbîler, kârlı olacağını düşündükleri alanlarda güvendikleri insanlarla ortaklık yapmayı tercih ederlerdi. Abdullah b. Hişâm bu güvenilir insanlardan biriydi. Abdullah, Peygamberimiz dönemini görmüş, annesi Zeyneb bnt. Humeyd kendisini Mekke’nin fethinde Resûlullah’a götürmüştü. Zeyneb, “Yâ Resûlallah! Oğlumla İslâm biati yap!” demiş, Resûlullah ise, “O (henüz) küçüktür.” buyurarak başını sıvazlayıp Abdullah’a dua etmişti. Peygamberimizin duasını alan bu sahâbîye Abdullah b. Ömer ile Abdullah b. Zübeyr daha sonra ortak olmayı teklif etmiş, o da kabul etmişti. Birbirine güvenen bu ortaklar öyle çok kâr etmişlerdi ki, bu kâr zaman zaman, bir deve yüküne ulaşmaktaydı. (B2501 Buhârî, Şirket, 13.)

Ortaklık, ticarî bir faaliyettir. Başka din mensuplarıyla da ortaklıkta bir sakınca yoktur. Nitekim Allah Resûlü (sav), Yahudilerle de ziraat ortaklığı yapmıştır. (B2331 Buhârî, Müzâraa, 11; M3966 Müslim, Müsâkât, 5.) Hicretin yedinci yılında Hayber fethedilince, Yahudiler kendi topraklarını Müslümanlarla ortaklaşa işletmek istediler. Buna göre her sene elde edilen ürünün yarısını kendileri alacak, yarısını da Peygamberimize teslim edeceklerdi. Allah Resûlü Yahudilerin bu teklifini kabul etti (D3410 Ebû Dâvûd, Büyû’, 34.) ve Hayberlileri (Hayber arazisinden) çıkacak ekin ve meyvenin yarısı karşılığında işçi olarak çalıştırdı. (M3962 Müslim, Müsâkât, 1.)

Ortakların adaletten, hakkaniyetten ayrılmamaları en önemli husus olmalıdır. Kutlu Nebî’nin Yahudilerle yaptığı anlaşmada Müslümanları temsil eden Abdullah b. Revâha’nın adaletli tavrını takdir eden Yahudilerin, “Muhakkak ki yer ve gök, bu adalet üzerinde duruyor.” demeleri, (D3410 Ebû Dâvûd, Büyû’, 34; MU1392 Muvatta’, Müsâkât, 1.) bu hususların insanlar üzerindeki etkisini göstermesi bakımından önemlidir.

Akitlere bağlılık emri, işin zorlaştığı günlerde de geçerlidir. Kazanç çoğalınca ortağın payını azımsamak, zarar gelince bütün yükü ona bırakmak insafla bağdaşmaz. Kabul ettiğimiz şartı değiştirmek istiyorsak bunu karşılıklı rızayla konuşmalıyız.

Akrabayla yapılan işlerde de aynı ölçü korunur. Aile bağı, birinin emeğini karşılıksız bırakmanın gerekçesi olamaz. Bir sorun yaşandığında bütün akrabaları taraf toplamaya çağırmak yerine doğru kayıtlarla ve adaletli usullerle çözüm arayalım. Hakkı koruyarak konuşmak yakınlığı da onarmaya yardımcı olur.

Güçlü olan hakkı eksiltmesin

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَىٰ نِعَاجِهِۦ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ ٱلْخُلَطَآءِ لَيَبْغِى بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَقَلِيلٌ مَّا هُمْ وَظَنَّ دَاوُۥدُ أَنَّمَا فَتَنَّٰهُ فَٱسْتَغْفَرَ رَبَّهُۥ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ

Davud dedi ki: "Andolsun, senin koyununu kendi koyunlarına katmak istemek suretiyle sana zulmetmiştir. Esasen ortakların pek çoğu birbirine haksızlık eder. Ancak iman edip salih ameller işleyenler başka. Onlar da pek azdır." Dâvûd bizim kendisini imtihan ettiğimizi anladı. Derken Rabbinden bağışlama diledi, eğilerek secdeye kapandı ve Allah'a yöneldi. (Sâd 38/24)

Emanete riayet etmek, ortakların dikkate almaları gereken bir diğer önemli husustur. Zira ortaklıkta taraflardan her birine düşen görev, emaneti korumaktır. Emanete hıyanet ise Allah Resûlü’nün hadislerine göre münafıklığın alâmetlerindendir. (B33 Buhârî, Îmân, 24; M211 Müslim, Îmân, 107.)

Ticarî ortaklıkların asıl gayesi bir fayda sağlamak olduğu için taraflar bu amaç için özel şartlar koşabilirler. Nitekim Abbâs b. Abdülmuttalib alışveriş yapması için birisine sermaye verdiğinde ortağına o günün durumuna göre bazı şartlar koşmuştu. Hz. Abbâs’ın bu şartları Allah Resûlü’ne bildirildiğinde, o da bunları onaylamıştı. (BS11815 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, vI, 176.) Aynı şekilde ashâb-ı kirâmdan Hakîm b. Hizâm da ortağına sermaye verirken birtakım şartlar ileri sürerdi. (BS11814 Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ, vI, 176.)

Ayrıca hakları korumak, haksızlıkları önlemek, gerektiğinde ispat kolaylığı sağlamak için bazı ortaklıklarda tarafların ortaklık sözleşmesi yapması, sözleşmede her şeyin açıkça yazılması da önemlidir. Karşılıklı rıza vazgeçilmez bir unsurdur. Tâbiîn âlimlerinden Saîd b. Müseyyeb’in bu konudaki tavsiyesi ortaklık yapacak kimseler için oldukça yol göstericidir. Buna göre bir kimse bir kimseye “mudârebe” usulü (emek sermaye ortaklığı) ile para kazanmak üzere malını ve parasını teslim ederken sözleşme yapmalıdır. Sözleşmede gerekli her ayrıntı yazılmalıdır. Şirketin türü, sermayenin miktarı, sermaye ile ne iş yapılacağı, kâr oranları ve tarafların sorumlulukları açıklanmalı, sözleşmeye uyacakları belirtilmeli ve ilgili metin şahitler huzurunda taraflarca imzalanmalıdır. Sermaye sağlayan kişi sayısı birden fazla ise onların isimleri, katkıları, elde edilecek kâr paylarının oranları da belirtilmelidir. Kâr ve zarar ortaktır. (N3968 Nesâî, Müzâraa, 46.) Ancak sermayeyi işletenin kendi kusurundan dolayı bir zarar söz konusu ise bu zararı işletmecinin karşılaması gerekir.

Öyleyse kardeşlerim, günümüz toplumlarında farklı yapı ve fonksiyonlara sahip ortaklıkların insanların refah seviyesini yükselten, sermayeyi artıran en önemli vesileler olmasından hareketle Müslüman toplumların gelişen şart ve imkânlara paralel olarak ferdî teşebbüsler yerine ortaklık düşüncesi ile hareket etmeleri güzel sonuçlar doğuracaktır. Ferdî yatırımların zayıf ve sönük kaldığı, haksız rekabetin birçok insanın yatırımına engel olduğu bir ortamda kolektif, paylaşımcı faaliyetlerin yapılması yararlı olacaktır. Neticede yeni istihdam alanları oluşacak ve ekonomik ilerleme kaydedilecektir. Allah Resûlü’nün, “Sana fayda veren şeye çaba göster; Allah’tan yardım dile ve âciz olma!” (M6774 Müslim, Kader, 34.) tavsiyesinden hareketle ortaya konulacak gayretler insanlığa fayda verecek hizmetlerin oluşmasına zemin oluşturabilecektir.

Ayetin ortaklar arasındaki haksızlığa dikkat çeken uyarısı bizi kendimize döndürür. Bilgisi, çevresi veya imza yetkisi fazla olan insanın sorumluluğu da artar. Diğerinin anlamadığı hesabı kendi lehimize kullanamayız.

Bugün ortaklığımızdaki bir belirsizliği açıklığa kavuşturalım. Eksik kayıt varsa tamamlayalım, gecikmiş bir payı verelim, emeği görülmeyen insanı dinleyelim. Birlikte çalışırken aynı zamanda çocuklarımıza ve çalışanlarımıza örnek olduğumuzu unutmayalım. Hayırda birleşen eller, dürüstlükle birbirini desteklediğinde güven de büyür.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, ortaklıklarımıza doğruluk, açıklık ve bereket ver. Bizi başkasının emeğini ve bilgisizliğini kullanmaktan koru. Sözümüzde vefalı, hesapta dürüst, anlaşmazlıkta adaletli kullarından eyle.

Rabbimiz, birlikte iş yapan ailelerimize ve kardeşlerimize güven ihsan et. Zorda kalanlara hayırlı çıkışlar aç; kazançta şükrü, zararda insafı kaybettirme. Çocuklarımıza hakkı gözeten bir örnek bırakalım. Paylaşımımızı dostluğu ve kul hakkını koruyan bir iyiliğe dönüştür. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 5. cilt, 129–138. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.