Hadislerle İslâm.. "Nefis: İyi ve Kötünün Mücadele Alanı" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Nefis: İyi ve Kötünün Mücadele Alanı
Hamd, insana doğruyu ve yanlışı ayırt etme imkânı veren, tövbe eden kulunu rahmetinden uzak tutmayan Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, kendi nefsini hesaba çekmeyi ve iyilikte sebat etmeyi öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim! Bir söz söylemeden önce içimizden iki düşünce geçebilir. Biri “Doğruyu söyle.” der, diğeri “Böyle işine gelmez.” diye fısıldar. Bir iyilik fırsatı önümüze gelir; gönlümüz ister ama rahatımız da bozulmasın isteriz. Nefis üzerinde konuşmak, insanı kötü ilan etmek değildir. Kendi içimizdeki bu mücadeleyi dürüstçe görüp Allah’ın yardımıyla iyiyi seçmeyi öğrenmektir.
İÇİMİZDEKİ MÜCADELEYİ İNKÂR ETMEYELİM
Rabbimiz Şems sûresinde insanın iç dünyasına dikkat çeker:
وَنَفْسٍ وَمَا سَوّٰيهَاۙۖ فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوٰيهَاۙۖ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَاۙۖ وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَاؕ
“Nefse ve ona düzen verene; ona kötü ve iyi olma yeteneklerini yerleştirene ki, nefsini arındıran elbette kurtuluşa ermiştir. Onu kötülüklere boğan da ziyan etmiştir.” (Şems, 91/7–10.)
Bu ayet, “İçimden bir yanlış geçiyorsa ben kötüyüm.” dememizi istemiyor. Düşünce ile davranış arasında seçim yeri olduğunu hatırlatıyor. Kıskançlık hissedebiliriz; ama bir kardeşimizin iyiliğini bozmak zorunda değiliz. Öfke duyabiliriz; ama dilimizle bir aileyi dağıtacak söz söylemek zorunda değiliz. Başkasının kazancını görüp zorlanabiliriz; ama onu kıskanmak yerine kendi helâl emeğimize dönebiliriz. Nefsi arındırmak, içimizdeki her zor duygunun bir anda yok olması değil, o duyguyla ne yapacağımıza dikkat etmektir.
Çocuklarımızın duygularına da böyle yaklaşalım. “Kardeşini kıskanamazsın.” diye susturmak yerine hissettiğini dinleyip nasıl davranacağını öğretelim. Genç bir insan öfkesini anlattığında onu hemen damgalamayalım; öfkenin altında ne bulunduğunu anlamaya çalışalım. Duyguyu inkâr etmek onu yönetmeyi öğretmez. Ayetin çağrısı, insanın içindeki imkânı iyiye yöneltmesidir. Terbiye, duyguyu saklamakla değil, davranışı doğru seçmekle başlar.
ASIL GAYRET KENDİMİZLE BAŞLASIN
Resûlullah şöyle buyurur:
وَالْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ.
“Mücahid, Allah’a itaat yolunda nefsiyle mücadele eden kimsedir.” (Tirmizî, Fedâilü’l-cihâd, 2; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 301, T1621.)
Kardeşlerim, başkasının kusurunu görmek kolaydır; kendi yanlışımızı kabul etmek daha zordur. Komşumuzun davranışını uzun uzun konuşuruz, kendi kırıcı sözümüzü “Ben böyleyim.” diye geçiririz. Bu hadis bakışımızı dışarıdan içeriye çevirir. Allah’a itaat, yalnız büyük kararlarla değil, her gün verdiğimiz küçük kararlarda görünür. Sabah namazı için yatış saatimizi düzenlemek, işte kimsenin görmediği bir haksızlığı yapmamak, canımız istemese de verdiğimiz sözü tutmak bu gayretin parçalarıdır.
Nefisle mücadeleyi kendimize zarar verme, sağlığımızı görmezden gelme veya bitmeyen suçlulukla yaşama sanmayalım. Peygamberimiz bize Allah’a yaklaşmayı öğretirken insanın gücünü ve sınırını da gözetir. Bir alışkanlığı bırakmak için destek aramak, yükümüz ağırsa güvenilir birine danışmak, tövbeden sonra yeniden çalışmak da mücadeledir. İnsan kendisini ezerek değil, Allah’ın rehberliğiyle doğrultarak olgunlaşır.
Bugün kendi mücadelemizin adını koyabilir miyiz? Belki biri acele hüküm vermeyi, biri öfkeyle mesaj atmayı, biri namazı hep ertelemeyi bırakmak istiyor. Hepsini bir günde değiştiremeyebiliriz; fakat birinden başlayabiliriz. Yanlışın geldiği ânı tanıyalım, o ân için bir tedbir seçelim. Öfke yükselince biraz susmak, alışverişte gereksiz harcama isteği gelince beklemek, kötü bir söze davet edilince konuyu değiştirmek küçük ama gerçek adımlardır.
AKILLI İNSAN YARININI DÜŞÜNÜR
Hadislerle İslâm’da nakledilen bir başka sözde Peygamberimiz şöyle buyurur:
الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَوَاهَا وَتَمَنَّى عَلَى اللَّهِ.
“Akıllı kişi, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Âciz kişi ise nefsini arzularına uydurup sonra Allah’tan temennilerde bulunandır.” (Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 25; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 302, T2459.)
Bu sözün amacı bizi ümitsizliğe düşürmek değildir. Allah’ın rahmetine güvenmek ile sorumluluktan kaçmak arasındaki farkı gösterir. Bir öğrencinin “Nasıl olsa başarılı olurum.” deyip hiç çalışmaması nasıl güven değilse, bir müminin “Allah affeder.” deyip kul hakkını bile isteye sürdürmesi de samimi bir umut değildir. Hesaba çekmek, gün sonunda kendimize “Bugün kimin hakkını korudum, kimi incittim, yarın neyi düzeltebilirim?” diye sormaktır.
Bir esnaf akşam kasasını sayar; zarar gördüğü yeri öğrenmek ister. Gönlümüzün hesabı da böyledir, fakat sadece eksikleri saymaz. Bugün iyi bir iş yaptıysak Allah’a şükrederiz; birini incittiysek telafi yoluna bakarız. Kendi kendimizi sürekli mahkûm etmek yerine doğruya dönüş için adım atarız. Zaten tövbenin kapısı, hatayı fark eden insan içindir. Muhasebe, geçmişte takılı kalmak değil, yarını daha temiz bir niyetle kurmaktır.
PEYGAMBERİMİZİN DUASINI KENDİ DUAMIZ YAPALIM
Resûlullah’ın duasında şu sözler vardır:
اللَّهُمَّ! آتِ نَفْسِى تَقْوَاهَا وَزَكِّهَا أَنْتَ خَيْرُ مَنْ زَكَّاهَا أَنْتَ وَلِيُّهَا وَمَوْلاَهَا.
“Allah’ım! Nefsime takvâsını ver; onu arındır. Onu en iyi arındıracak olan Sensin. Sen onun dostu ve yardımcısısın.” (Müslim, Zikir, 73; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 302, M6906.)
Burada insanın gayretiyle Allah’tan yardım istemesi birlikte duruyor. Sadece “Rabbim beni düzelt.” deyip aynı yanlışa açık kapı bırakmıyoruz; sadece “Ben başarırım.” deyip O’nu da unutmuyoruz. Bir bağımlılıktan çıkmak isteyen kardeşimiz profesyonel destek ararken dua edebilir. Kırgınlığını onarmak isteyen biri doğru zamanda helâllik isterken dua edebilir. Nefsin terbiyesi, insanın kendi başına gösterdiği bir güç gösterisi değil, Rabbine yöneldiği bir yürüyüştür.
Bu duayı çocuklarımıza da öğretelim. Fakat yalnız ezberletmeyelim; anlamını yaşayalım. “Allah’ım, kalbimi doğruya yönelt.” diyen bir baba evladına haksızlık ettiğinde özür dilemeyi bilsin. Aynı duayı okuyan bir genç arkadaşının başarısına sevinmeyi denesin. Dua, dilde kalınca güzel bir ses olur; davranışa indiğinde evin havasını değiştirir. Rabbimizden ne istiyorsak, o iyiliğin yolunda yürümeye de niyet edelim.
NEFSİMİZİ MAZERET YAPMAYALIM
Kur’an’da şöyle bir muhasebe sözü yer alır:
وَمَٓا اُبَرِّئُ نَفْسٖيۚ اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّٖيَؕ اِنَّ رَبّٖي غَفُورٌ رَحٖيمٌ
“Yine de ben nefsimi temize çıkarmıyorum. Çünkü nefis, rabbimin acıyıp koruması dışında, daima kötülüğü emreder; şüphesiz rabbim çok bağışlayan, pek esirgeyendir.” (Yûsuf, 12/53.) Ayetin konuşana dair tefsirlerde farklı değerlendirmeler bulunduğundan sözü bir kişiye kesin olarak nispet etmeden Kur’an’ın öğüdünü dinleyelim.
Kardeşlerim, “Nefsim böyle istiyor.” demek bir davranışı aklamaz. Birini incittiğimizde “Ben sinirliyim.” diyebiliriz, ama özür borcumuz sürer. Bir alışverişte yanlış kazanç elde ettiğimizde “Fırsat ayağıma geldi.” diyebiliriz, ama kul hakkı yerinde durur. Yanlışımızı gördüğümüzde kendi kendimizi sonsuza kadar suçlamayalım; açıkça kabul edip nasıl düzelteceğimizi konuşalım. Allah’ın bağışlamasını ummak, hak sahibinin hakkını gidermeye çalışmakla beraber yürür.
Bu ayetin “Rabbim çok bağışlayandır.” kısmını da ihmal etmeyelim. Nefsini tanıyan kul, yalnız tehlikeyi değil, dönüş kapısını da bilir. Gençliğinde hata etmiş biri yıllar sonra dürüstçe yeni bir hayat kurabilir. Öfkesini yenemeyen bir anne destek alıp çocuklarıyla daha güvenli bir dil kurabilir. Kötü alışkanlığını bırakmakta zorlanan biri bugün yeniden yardım isteyebilir. Mücadelemiz uzun sürebilir; fakat her dürüst dönüş kıymetlidir.
EVİMİZDE VE TOPLUMDA NE DEĞİŞSİN?
Aziz müminler, nefis terbiyesi yalnız kişinin iç dünyasında kalmaz. Evin dili değişir, işin ölçüsü değişir, komşuluğun hâli değişir. Bir baba haksız olduğu hâlde “Ben büyüğüm.” diye özürden kaçmazsa çocuğu adaleti öğrenir. Bir yönetici “Kimse anlamaz.” diyerek emaneti kötüye kullanmazsa çalışanlarına güven verir. Bir arkadaş sohbette bulunmayan kişinin gıybetini durdurursa dostluğun sınırını korur.
Bir de başkalarının mücadelesine saygı duyalım. Kimseyi “Sen zaten böylesin.” diyerek değiştiremeyecek biri gibi görmeyelim. Hepimiz kendi içimizde farklı sınavlardan geçiyoruz; birinin zorlandığı şey bize kolay gelebilir. Doğruyu söyleyelim, zarar varsa önleyelim, fakat insanları küçük düşürerek terbiye etmeye çalışmayalım. Nefsiyle mücadele eden biri için güvenilir bir dost ve umut veren bir söz büyük destek olabilir.
Bu haftadan bir davranış seçelim: Dilimizi tutacağımız bir an, helâl için vazgeçeceğimiz bir kazanç, geciktirmeyeceğimiz bir ibadet, isteyeceğimiz bir özür. Sonra bunu Allah’a arz edelim ve tekrar deneyelim. İçimizdeki iyi ile kötü arasındaki mücadele devam edebilir; biz her seferinde iyinin tarafında durmaya gayret ederiz. Nefsi tanımak kendimizden kaçmak değil, Allah’ın yardımıyla kendimize karşı dürüst olmaktır.
KÜÇÜK ALIŞKANLIKLAR, BÜYÜK YÖNELİŞLER
Kardeşlerim, nefsimizle mücadele ederken çoğu zaman büyük bir değişimi bir gecede bekleriz. Fakat huylarımız günlük tekrarlarla güçlenir, güzel huylar da günlük tekrarlarla kök salar. Bir kimse her akşam öfkeyle eve dönüyorsa yalnız “Bir daha kızmayacağım.” demesi yetmeyebilir. Yorgunluğunu, açlığını, işteki baskısını görmeli; eve girmeden önce biraz durmayı, konuşmak için uygun zamanı seçmeyi öğrenmelidir. Böyle bir tedbir Allah’tan yardım istemeye aykırı değildir; duanın yanında atılan sorumlu bir adımdır.
Dilimizde de böyledir. Gıybet edilen bir sofrada her defasında susup dinliyorsak “Ben kötü niyetli değilim.” demek bizi bütünüyle kurtarmaz. Konuyu değiştirmeyi, konuşmanın sahibini savunmayı veya gerekirse oradan kalkmayı öğrenebiliriz. İlk sefer zor gelebilir; ikinci sefer de kolay olmayabilir. Ama her tercih, içimizde hangi alışkanlığı büyüttüğümüzü belirler. Nefsi arındırmak biraz da iyi davranışı tekrar tekrar seçmektir.
Telefon ekranında geçirdiğimiz saatleri düşünelim. Faydalı bir şey öğrenmek ve ailemizle haberleşmek için kullandığımız araç, bazen başkalarının hayatıyla bitmeyen bir kıyasa dönüşür. Bir fotoğrafa bakar ve kendi evimizi, imkânımızı, görünüşümüzü eksik görürüz. Sonra haset gönlümüzü daraltır. Bu durumda yalnız “Haset etmeyeyim.” demek yerine bizi sürekli kıyasa sürükleyen alışkanlığı azaltalım; bize verilmiş nimetleri de görelim. Allah’a şükür, gözümüzü başkasının rızkından çekip kendi sorumluluğumuza çevirebilir.
Genç bir kardeşimiz kötü alışkanlığından çıkmak isterken bir kez tökezlediğinde “Her şey bitti.” diye düşünmesin. Tökezlemek yanlışı önemsiz kılmaz; fakat yeniden yardım aramasının önünü de kapatmaz. Ailesi onu sadece bağırarak karşılamasın. Güvenilir bir yakın, gerekirse uzman desteği, açık sınırlar ve samimi dua birlikte yürüyebilir. Peygamberimizin nefsin takvâsı için ettiği dua bize kendi başımıza kahramanlık yapmayı değil, Allah’ın yardımını isteyerek sorumluluk almayı öğretir.
BAŞKASINI DÜZELTMEK İSTEDİĞİMİZDE
Bir başkasının yanlışını gördüğümüzde içimizde haklı bir rahatsızlık doğabilir. Fakat onu düzeltme isteğimizin içine öfke, gösteriş veya üstünlük duygusu karışmış mı, buna da bakalım. Birine nasihat edeceğiz diye onu herkesin önünde utandırıyorsak kendi nefsimizi görmemiş olabiliriz. Özellikle anne babalar ve öğretmenler için bu ölçü değerlidir: Çocuğun davranışına sınır koyabiliriz; fakat onun kişiliğini küçülten sözler kullanmayalım. “Bu yaptığın yanlış.” demekle “Sen yanlış bir insansın.” demek arasında büyük fark vardır.
Aynı dikkat sosyal medyada da gerekir. Bir hatayı eleştirmek için yazılan öfkeli cümleler kolayca alaya ve hakarete dönüşebilir. İnsanlar bizi alkışlarken kendi içimizde adaletten uzaklaşabiliriz. Bir bilgiyi paylaşmadan önce doğruluğunu araştıralım, birini eleştirirken ölçüyü koruyalım, hata yaptıysak yazdığımız sözü düzeltelim. Nefis yalnız açık günaha değil, iyilik yaptığını düşünürken kendini beğenmeye de yatkın olabilir. İnsanın niyetini en iyi Allah bilir; bizim vazifemiz niyetimizi sık sık yoklamaktır.
Resûlullah’ın duasını böyle anlarda yeniden hatırlayalım: “Nefsime takvâsını ver.” Bu istek, başkasını kontrol edemediğimiz yerde kendi payımızı fark ettirir. Eşim değişsin, çocuğum değişsin, komşum değişsin derken ben hangi cümleyi değiştireceğim? İş yerinde haksızlık varsa onu dile getirelim; fakat hak ararken yalana başvurmayalım. Evde kırgınlık varsa çözmeye çalışalım; fakat kendi özrümüzü ertelemeyelim. İç mücadele, dış dünyadaki sorumluluğumuzu güçlendirir.
Bazen “Benim nefsim çok kötü.” diye kendisine acımasızca konuşan birini duyarız. Kendi yanlışını fark etmesi iyidir; fakat kendisini değersiz sayması başka bir yüktür. Rabbimizin kullarına açtığı tövbe yolunu kapatmayalım. Hataların ağırlığını kabul edelim, verilen zararı onaralım ve yeni bir gün için çalışalım. Allah’ın rahmetine sığınan insan, ne yanlışı hafife alır ne de kendisini bütünüyle o yanlıştan ibaret görür.
Aziz kardeşlerim, bu vaazın sonunda dönüp başkasının nefsini konuşmayalım. Kendi kalbimizin bir köşesini düşünelim. Nerede kolayca mazeret üretiyoruz? Neyi değiştirmek istediğimizi yıllardır söylüyor fakat ilk adımı atmıyoruz? Bugün tek bir dürüst cevap verelim, sonra o cevap için küçük bir tedbir alalım. İyiliğin yolu bazen gösterişli bir karardan değil, tekrar edilen mütevazı bir tercihten açılır.
Yanlış bir davranışı düzeltmek için bazen onu besleyen ortamı da değiştirmek gerekir. Gıybetten uzak durmak isteyen biri, sürekli aynı konuşmanın açıldığı grupta sınır koyabilir. Öfkesini yönetmek isteyen biri yorulduğu saatleri fark edip ağır meseleleri daha sakin bir vakte bırakabilir. Harcamalarını düzene koymak isteyen biri alışveriş kararını aceleyle vermeyebilir. Bu tedbirler insanı tek başına kurtarmaz; fakat samimi tövbenin günlük hayatta tuttuğu yolu görünür kılar. Kalbimiz için ettiğimiz duayı, ellerimizle aldığımız tedbirle destekleyelim.
Kardeşlerim, kendi nefsimizle dürüstçe uğraşırken başkalarının yüzüne kapanan kapıları da açabiliriz. “Sen değişmezsin.” demek yerine güzel bir adımını fark edelim. Böyle bir söz yanlışı onaylamaz; iyiliğe doğru yürüyen insana sebat için güç verir.
KALBİN DOYMADIĞI YERİ TANIYALIM
Peygamberimizin nefsin takvâsı için yaptığı duanın devamında faydasız bilgiden, Allah’a saygıyla yumuşamayan kalpten ve doymak bilmeyen nefisten de O’na sığınma vardır. (Müslim, Zikir, 73; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 302.) Bu üç istek üzerinde duralım. Çok şey öğrenebilir, her gün yeni haberler okuyabiliriz; fakat bu bilgiler bizi daha dürüst ve merhametli kılmıyorsa onların hayatımızdaki yerini düşünmeliyiz. Bilgi, yalnız başkasını düzeltmek için bir araç olduğunda kendi kalbimizi ihmal edebiliriz.
Doymayan nefis her zaman daha çok yemek veya mal istemez. Bazen sürekli övgü bekler, bazen herkesin kendi kararını onaylamasını ister, bazen de başkasının başarısına tahammül edemez. Bir paylaşım yaptığımızda insanların tepkisini defalarca kontrol ediyorsak, hiç tanımadığımız kişilerin beğenisiyle kendi değerimizi ölçmeye başlamış olabiliriz. Bu durumda telefonun kendisini suçlamak yetmez; içimizde hangi ihtiyacın doyurulmaya çalışıldığını da anlamamız gerekir.
Kalbin yumuşaması, her sözde ağlamak değildir. Bir haksızlık yaptığımızda bunun bizi rahatsız etmesi, yardıma muhtaç birini görünce içimizde sorumluluk uyanması, Kur’an’ın bir uyarısını kendimize de çevirebilmemiz kalbin canlılığına işarettir. Bir yakınınız “Sözün beni kırdı.” dediğinde “Çok hassassın.” diye hemen savunmaya geçmeyelim. Durup gerçekten nasıl konuştuğumuza bakalım. Bazen nefsin en büyük gayreti, özrü geciktirmek için akıllıca mazeret üretmesidir.
MUHASEBEYİ CEZAYA DEĞİL, ISLAHA DÖNÜŞTÜRELİM
“Akıllı kişi nefsini hesaba çekendir.” hadisini duyan biri her akşam sadece kusur defteri açmasın. Hesabın amacı insanı iyiliğe yöneltmektir. Bugün zor bir konuşmada susabildiysek bunu şükürle görelim. Bir yanlış yaptık, sonra özür dilediysek telafinin de değerini bilelim. Eksiklerimizi saklamayalım; ama başardığımız doğru tercihlerden de güç alalım. Nefsin terbiyesi yalnız yasakla değil, güzel davranışın tekrar edilmesiyle olur.
Bir hafta boyunca dikkat etmek istediğimiz tek bir huy seçebiliriz. “Kimseyi kırmayacağım.” gibi çok geniş bir hedef yerine, “Öfkelendiğimde cevap vermeden önce duracağım.” gibi uygulanabilir bir adım atalım. Sonra o davranışın zorlandığı anları fark edelim. Başaramadığımızda bahaneye sığınmadan yeniden deneyelim. Gerekirse bir yakınımızdan bize destek olmasını isteyelim. Böyle bir plan, duayı küçültmez; duanın cevabına doğru yürümemize yardım eder.
Başkalarının yanında daha iyi görünmek için yalnız olduğumuz yerde bıraktığımız bir yanlışı sürdürüyorsak da dürüst olalım. Nefis, kalabalıkta dindar bir görüntü kurabilir; gerçek sınav çoğu zaman kimsenin görmediği yerde başlar. Hesapta yapılan küçük bir hile, gizlice söylenen kırıcı bir söz, bize emanet edilmiş bir bilginin kötü kullanımı... Bunların her biri Allah’ın huzurunda önem taşır. İnsanın kendine saygısı, yalnız başkalarının görmesiyle değil, gizlide de doğruyu seçmesiyle güçlenir.
Kardeşlerim, nefsin mücadelesi ömür boyu sürebilir. Bugün ilerleyip yarın zorlanmamız mümkündür. Allah’ın rahmetinden ümit kesmeden, yanlışın sonuçlarını da küçümsemeden yürüyelim. Bir kul hakkı varsa ödeyelim, bir bağımlılık varsa yardım arayalım, bir ibadet eksikse yeniden başlayalım. Peygamberimizin duasını her sabah kendi dilimizle de tekrar edebiliriz: “Allah’ım, nefsimi iyiliğe yönelt ve onu arındır.” Ardından o gün bir davranışımızı bu niyete uygun seçelim.
İyilikteki ilerlememizi başkalarıyla yarıştırmayalım. Dün kolayca öfkeye kapılan biri bugün bir an durabildiyse bu onun için gerçek bir adımdır. Dün yanlışını gizleyen biri bugün özür dilediyse bu da bir adımdır. Rabbimizin bizden istediği samimi yönelişi gözden kaçırmayalım; ne kendimizin ne de başkasının çabasını küçümseyelim.
Bu küçük adımı Allah için atalım; başkasının alkışını beklemeyelim. Ardından yarın aynı iyiliği yeniden seçelim.
DUA
Allah’ım! Nefsimize takvâsını ver; onu Sen arındır. İçimizdeki kibri, kıskançlığı, öfkeyi ve haksızlığa açık her isteği fark edecek basiret ihsan eyle. Yanlışımızı gördüğümüzde onu savunmak yerine kabul etmeyi, tövbe edip telafi için adım atmayı nasip et.
Yâ Rabbi! Bizi arzularımızın sürüklediği yere bırakıverme. İbadeti erteleyen tembelliğimizden, hakkı bildiğimiz hâlde sustuğumuz korkudan, bir kardeşimizi incittiğimizde mazeret arayan gururumuzdan Sana sığınırız. Çalışırken gayret, düşerken dönüş, tövbede sebat ver. Geçmişin yüküyle umudu kesenlere rahmetinden bir kapı aç.
Rabbimiz! Evlerimizde özür dilemeyi ve affetmeyi kolaylaştır. Çocuklarımıza duygu ile davranış arasındaki farkı öğretecek sabır ver. Gençlerimizi zararlı alışkanlıklardan, kötü arkadaşlıklardan ve onları değersiz hissettiren sözlerden muhafaza buyur. Destek arayanlara ehil insanlar ve hayırlı dostlar nasip eyle.
Allah’ım! İşimizde dürüstlük, komşuluğumuzda vefa, konuşmamızda doğruluk ver. Kimsenin görmediği yerde de Senin huzurunda olduğumuzu hatırlat. Kur’an’ın öğüdünü ve Peygamberimizin duasını yaşayışımıza geçir. Son nefesimize kadar nefsini hesaba çeken, kulların hakkını gözeten, rahmetinden ümit kesmeyen kullarından eyle bizi. Âmin, yâ Rabbe’l-âlemîn.
KAYNAKLAR
Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslâm, 1. cilt, “Nefis: İyi ve Kötünün Mücadele Alanı”, s. 301–310. Ayet ve hadislerin kaynakları metinde belirtilmiştir. Günlük hayat örnekleri ve dua bu vaaz için hazırlanmıştır.
Diyanet — Hadislerle İslâm, 1. cilt, 301. sayfa · Diyanet — Kur’an, meal ve tefsir
