Komşu Hakkı: Cebrail’in Vasiyeti

Hamd, yakın komşuyu ve uzak komşuyu gözetmeyi emreden Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, komşunun hakkını ümmetine titizlikle öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Muhterem kardeşlerim, aynı binada yıllarca yaşayıp birbirimizin adını bile bilmediğimiz oluyor. Bir duvarın ötesinde hasta biri, yalnız bir büyüğümüz veya geçim derdi yaşayan bir aile bulunabiliyor. O duvar sesi geçiriyor da hâl hatırımız geçmiyorsa komşuluğumuzu yeniden düşünmemiz gerekir. Yakınlık yalnızca mesafeyle ölçülmez.

Komşu hakkı, kendisine yemek götürmekten önce bizim elimizden ve dilimizden güvende olmasıyla başlar. Gürültümüz, park ettiğimiz yer, ortak alanı kullanışımız ve bir anlaşmazlıkta gösterdiğimiz tavır bu hakkın içindedir. Camiye gelirken bıraktığımız aracın komşuya engel olmaması da kulluğumuzun bir parçasıdır.

Komşumuz bizden güven duysun

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ لاَ يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ.”

Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Komşusunun, kendisine kötülük yapabileceği kaygısından kurtulamadığı kimse cennete giremez.” (M172 Müslim, Îmân, 73)

Mekke’nin fethi sırasında Benî Kâ’b b. Huzâa kabilesinin sancaktarlarından biri olan Huveylid b. Amr el-Kâ’bî’nin (İBS821 İbn Hacer, İstîab, 821.) anlattığına göre, birlikte oldukları bir sırada Peygamberimiz art arda üç kez, “Vallahi iman etmemiştir.” der. Meraklanan sahâbîler, “Kim, yâ Resûlallah?” diye sorduklarında Peygamberimiz, “Komşusunun, kendisine kötülük yapabileceği kaygısından kurtulamadığı kimse” cevabını verir. (B6016 Buhârî, Edeb, 29.)

Komşularına kötülük yapabileceği kaygısı yaşatan bir kimsenin cennete giremeyeceğini dile getiren (M172 Müslim, Îmân, 73.) ve iyi bir komşuyu mutluluk kaynağı olarak gören (HM15446 İbn Hanbel, III, 408.) Sevgili Peygamberimiz, komşuya yapılan eziyeti ise, şiddetle reddetmektedir. Nitekim bir hadisinde şöyle buyurmuştur: “Allah’a ve âhiret gününe iman eden ya hayır söylesin ya da sussun! Allah’a ve âhiret gününe iman eden komşusuna eziyet etmesin! Allah’a ve âhiret gününe iman eden misafirine ikram etsin!” (B6475 Buhârî, Rikâk, 23.)

Muhammed b. Abdullah b. Selâm’ın anlattığına göre, kendisine gelip komşusunu şikâyet eden bir adamı Peygamberimiz, “Sabret.” diyerek geri çevirir. İkinci kez geldiğinde aynı tavsiye ile geri gönderir, üçüncü kez gelip komşusunun kendisine hâlâ eziyet ettiğini söylediğinde, “Eşyalarının yanına git ve onları yola at. Yanından birisi geçtiğinde, ‘Komşum bana eziyet ediyor.’ de. Bu durumda lânet onu bulacaktır.” buyurur. (MŞ25410 İbn Ebû Şeybe, Musannef, Edeb, 10.) Rahatsız olan komşu kendisine söylenileni yapar, dolayısıyla insanlar komşusuna eza veren şahsa beddua etmeye başlarlar. Bunun üzerine şikâyet edilen şahıs Peygamberimize gelip, “Yâ Resûlallah, insanlar bana neden böyle davranıyorlar?” diye sorar. Sevgili Peygamberimiz, “Nasıl davranıyorlar?” dediğinde de, “Bana beddua ediyorlar.” diye cevap verir. Bunun üzerine Allah Resûlü, “İnsanlardan önce Allah sana lânet etmiştir.” diyerek onu kınar. Söz konusu şahıs, “Bir daha böyle bir şey yapmayacağım.” diyerek pişmanlığını ortaya koyar. Şikâyet eden kimseye, “Artık benden hoşlanmadığın bir şey görmeyeceksin.” şeklinde söz verir. (D5153 Ebû Dâvûd, Edeb, 122-123.) Peygamberimiz de ona, “Eşyanı kaldır, artık güvendesin.” buyurur. (MK18876 Taberânî, el- Mu’cemü’l-kebîr, XXII, 134; NM7303 Hâkim, Müstedrek, vII, 2608 (4/166).)

Hz. Ali, kişinin komşularına karşı böbürlenmesinin kıyamet alâmetlerinden olduğunu belirtmektedir. (MŞ37510 İbn Ebû Şeybe, Musannef, Fiten, 2.) Peygamber Efendimiz de eşi tarafından kendisine sağlanmayan birtakım imkânlara sahipmiş gibi görünerek komşusuna gösteriş yapmasının günah olup olmadığını soran bir kadına, “Kendisine verilmeyeni varmış gibi gösteren kimse, yalan elbisesi giyen kimse gibidir.” (BS15162 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, vII, 486.) buyurmuştur. Dolayısıyla masum görünen yalanları ve yapmacık davranışları reddederek komşuya karşı dürüst olunmasını tavsiye etmiştir.

Hadisin ikazı ağırdır; çünkü sürekli zarar bekleyen insanın evi sığınak olmaktan çıkar. Bir komşuyu tehdit etmek, her karşılaşmada kavga çıkarmak, çocuklarını korkutmak basit bir geçimsizlik diye küçümsenemez. Güçlü olmak, yanımızdaki insanı huzursuz etme hakkı vermez.

Bir şikâyet bize ulaştığında hemen kendimizi savunmak yerine neyin rahatsız ettiğini dinleyelim. Gece sesini azaltmak, sızıntıyı onarmak, kapıyı ve yolu açık bırakmak çözebileceğimiz işlerdir. Haklı olduğumuz bir konuda bile hakaret ederek yeni bir haksızlık doğurmayalım. Gerektiğinde adaletli arabuluculuk ve yasal yollarla çözüm arayalım.

İyilik güzel sözle de başlar

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يُؤْذِ جَارَهُ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ.”

Ebû Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Allah’a ve âhiret gününe iman eden ya hayır söylesin ya da sussun! Allah’a ve âhiret gününe iman eden komşusuna eziyet etmesin! Allah’a ve âhiret gününe iman eden misafirine ikram etsin!” (B6475 Buhârî, Rikâk, 23)

Allah Resûlü, “Sana komşu olanlara güzel davran ki Müslüman olasın.” (İM4217 İbn Mâce, Zühd, 24.) bir başka rivayette, “Komşuna iyilik yap ki mümin olasın.” (T2305 Tirmizî, Zühd, 2.) buyurmak suretiyle güzel komşuluğun Müslüman için vazgeçilemez bir davranış olduğuna dikkatleri çekmiştir. Sevgili Peygamberimiz, bu güzel hasletin terkini ise bozulmanın bir tezahürü olarak görmüş ve kıyamet alâmeti olarak nitelemiştir. (NM8566 Hâkim, Müstedrek, vIII, 3051 (4/513).) Öte yandan kendisine yöneltilen sorulara verdiği cevaplarda nafile olarak çok fazla oruç tutmasa, namaz kılmasa veya sadaka vermese bile komşusunu rahatsız etmeyen kişinin cennete gideceğini, çok namaz kıldığı, oruç tuttuğu ve sadaka dağıttığı hâlde komşusuna eziyet eden kimsenin ise cehenneme gideceğini belirterek (HM9673 İbn Hanbel, II, 440.) bir başka açıdan güzel komşuluğun önemine dikkatleri çekmiştir. İnsanlar her zaman aynı varlık ve imkân içerisinde olmasalar da Peygamberimiz onları komşularına ikram etmeye teşvik etmiştir. (M173 Müslim, Îmân, 74.) Komşu tarafından yapılan ikramın küçümsenmemesi gerektiğine de vurgu yapan Allah Resûlü, evi idare eden kadınlara hitaben şöyle buyurmuştur: “Ey mümin hanımlar! Sizden biri (pişirilirken) yanmış koyun paçası dahi olsa komşusu tarafından kendisine ikram edilen şeyi küçümsemesin.” (MU1698 Muvatta’, Sıfatü’n- nebî, 10; M2379 Müslim, Zekât, 90; B6017 Buhârî, Edeb, 30.) Komşuya yapılacak ikram konusunda Rahmet Peygamberi’nin Ebû Zerr’e yaptığı tavsiye son derece dikkat çekicidir: “Çorba pişirdiğinde suyunu biraz fazla koy, sonra komşularına bak, uygun bir şekilde çorbandan onlara da ikram et.” (M6689 Müslim, Birr, 143.) Söz konusu tavsiyelerin ne kadar anlamlı olduğuna vurgu yapmak ve komşunun gözetilmesini sağlamak isteyen Allah Resûlü, “Yanı başındaki komşusu açken, tok yatan kimse iman etmemiştir.” (MŞ30350 İbn Ebû Şeybe, Musannef, Îmân ve rü’yâ, 6.) uyarısını yapmakta, komşuya ikramda bulunulmasını (B6019 Buhârî, Edeb, 31.) ve hediyelerle de gönlünün alınmasını istemektedir. Nitekim kendisi de, biraz sert mizaçlı olan Mahreme’ye hediye vererek onun gönlünü almaya çalışmıştır. Peygamberimiz kendisine gelen oldukça gösterişli kaftanları ashâbına dağıtmıştır. Bunu duyan Mahreme oğluna, “Haydi biz de gidelim.” diyerek Resûlullah’ın yanına gelmiştir. Onun sesini duyan Allah Resûlü, kendisi için ayırdığı kaftanı göstererek, “Bunu senin için sakladım, bunu senin için sakladım.” demiş ve ona hediye etmiştir. (B6132 Buhârî, Edeb, 82; M2432 Müslim, Zekât, 130.)

Resûlullah’ın komşuları için gösterdiği bu duyarlılığı ashâb-ı güzîn de sürdürmüş, yanlışları düzeltmeye çalışmışlardır. Meselâ İbnü’z-Zü beyr’i cimrilik konusunda uyaran İbn Abbâs, ona Peygamberimizin, “Yanı başındaki komşusu açken karnını doyuran kimse mümin değildir.” hadisini hatırlatmıştır. (BS20224 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 7.)

Komşuyla iyi ilişkilerin sürdürülmesini tavsiye eden Allah Resûlü, kendisi için istediğini kardeşi/komşusu için istemeyen kimsenin (gerçek mânâda) iman etmiş olmayacağını belirtmiştir. (M170 Müslim, Îmân, 71.) Komşuya eziyet verecek ve onu rahatsız edecek sözlü ya da fiilî her tür davranıştan kaçınılmasını tavsiye eden Sevgili Peygamberimiz, komşusunun eziyetine sabreden insanları Allah’ın sevdiği üç gruptan biri olarak zikretmiştir. (HM21863 İbn Hanbel, v, 175.) Zira insan, malı, eşi veya çocuklarıyla imtihana tâbi tutulduğu gibi, komşusuyla da imtihan edilebilmektedir. (B525 Buhârî, Mevâkîtü’s- salât, 4; M7268 Müslim, Fiten, 26.)

Yakın komşunun hak ve hukukta önceliği olduğunu vurgulayan Rahmet Peygamberi, “Ey Allah’ın Resûlü iki komşum var, ikramda bulunurken hangisinden başlayayım?” diye soran Hz. Âişe’ye, “Kapısı (sana) en yakın olandan.” cevabını vermiştir. (D5155 Ebû Dâvûd, Edeb, 122-123; B2595 Buhârî, Hibe, 16.) Hatta Sevgili Peygamberimiz, komşuların davetleri çakıştığında da en yakın olan komşunun davetinin tercih edilmesini tavsiye etmiştir. (D3756 Ebû Dâvûd, Et’ime, 9; HM23860 İbn Hanbel, v, 408.) Statü farkı bir yana, farklı bir dine mensup olsa bile yakın komşunun önceliği korunmuştur. Tâbiîn neslinin önde gelen müfessirlerinden Mücâhid şöyle anlatmaktadır: “Abdullah b. Amr’ın (ra) evinde bir koyun kesildi. Geldiğinde ailesine, ‘Yahudi komşumuza ikram ettiniz mi?’ diye ısrarla sordu. Ardından da şunları söyledi: ‘Resûlullah’ı şöyle derken işittim: ‘Cebrail bana komşu hakkından o kadar çok bahsetti ki komşuyu komşuya mirasçı kılacak zannettim.’” (T1943 Tirmizî, Birr, 28.)

Peygamberimizin iyi söz ve ikramı imanla birlikte hatırlatması, komşuluğun ruhunu gösterir. Karşılaşınca selâm vermek, bir ihtiyacı sormak, yolunu bilmeyene yardımcı olmak için zengin olmayı beklemeyiz. Bazen bir komşunun çocuğunu güvenle emanet edebileceği bir yakınlık, büyük bir sıkıntıyı hafifletir.

Komşumuzun inancı, dili veya memleketi farklı olabilir. Bu farklar onun bize karşı hakkını ortadan kaldırmaz. Merakı bahane edip özel hayatına girmeyelim; dedikoduyla itibarını zedelemeyelim. Yakın oturduğumuz insanı tanımak, onun sınırlarına saygı göstermeyi de gerektirir.

Soframızdan gönlüne bir pay ayırmak

عَنْ أَبِى ذَرٍّ قَالَ: إِنَّ خَلِيلِى (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) أَوْصَانِى: “إِذَا طَبَخْتَ مَرَقًا فَأَكْثِرْ مَاءَهُ، ثُمَّ انْظُرْ أَهْلَ بَيْتٍ مِنْ جِيرَانِكَ، فَأَصِبْهُمْ مِنْهَا بِمَعْرُوفٍ.”

Ebû Zer diyor ki, “Dostum (Hz. Peygamber) (sav) bana şunu tavsiye etti: ‘Çorba pişirdiğinde suyunu biraz fazla koy, sonra komşularına bak, uygun bir şekilde çorbandan onlara da ikram et.’” (M6689 Müslim, Birr, 143)

İzzet ve ikramda önceliği olan komşu, alım ve satımda da “şuf’a” yani “komşuluktan kaynaklanan öncelik hakkı”na sahiptir. Zira Sevgili Peygamberimiz, bir kimsenin evini veya tarlasını satın almada komşusunun öncelik hakkına sahip olduğunu belirterek (B6978 Buhârî, Hıyel, 14; D3516 Ebû Dâvûd, Büyû’ (İcâre), 73.) komşusuna teklif etmeksizin bir kimsenin sahip olduğu malı veya hissesini satmaya kalkışmamasını söylemiştir. (İM2493 İbn Mâce, Şuf’a, 1.) Bunu dikkate alan Peygamberimizin azatlı kölesi Ebû Râfi’, evini satmak istediğinde durumu komşusu Sa’d b. Ebû Vakkâs’a haber vermiştir. Sa’d b. Ebû Vakkâs evi almak istemediğini söyleyince orada bulunan Misver b. Mahreme, alması konusunda ısrar etmiştir. Bunun üzerine Sa’d, ancak dört bin dirheme (gümüş para) ve taksitle alabileceğini söylemiştir. Bu şartlarda evi, komşusu olan Sa’d’a satmayı kabul eden Ebû Râfi’, “Peygamberimizin, ‘Komşu (bitişiğindeki malı satın almada) öncelik hakkına sahiptir.’ dediğini işitmemiş olsaydım, bu paraya asla satmazdım. Zira beş yüz dinar (altın para) veren olmuştu.” açıklamasını yapmıştır. (B2258 Buhârî, Şuf’a, 2.) Şuf’a hakkında komşunun öncelenmesi, o malı komşuya değerinden düşük fiyata satmayı gerektirmez. Sadece malın değeri neyse o değeri verenler arasında komşuyu öncelemek esastır. Ancak Ebû Râfi’ komşuluk hakkı konusundaki hassasiyetinden dolayı evini daha düşük fiyat verse de, komşusuna satmayı tercih etmiştir.

Kendi ihtiyacını gördükten sonra komşuların da istifade etmelerini sağlamak için, ortak kullanılan suyun engellenmemesini talep eden (HM10578 İbn Hanbel, II, 506.) Peygamberimiz, ihtiyaç fazlası suyun satılmasını da hoş karşılamamıştır. (M4008 Müslim, Müsâkât, 38.) Bir kimsenin ev veya bahçe duvarından komşusunun da faydalanmasına izin vermesini ve komşusunun kendi mülküne ulaşabileceği bir yol temin etmesini istemiş, (HM2867 İbn Hanbel, I, 313.) hatta ihtilâf edildiği takdirde bu yolun yedi zira (1 zira yaklaşık yarım metrekaredir.) olarak belirlenmesini uygun görmüştür. (HM2098 İbn Hanbel, I, 235.) Nitekim Peygamberimizin duvara kiriş koyması için komşuya izin verilmesine yönelik talebine (HM2914 İbn Hanbel, I, 317.) rağmen farklı tavırlar sergileyen Müslümanlara Ebû Hüreyre, “Sizden biri duvarına komşusunun kiriş koymasına engel olmasın.” hadisini hatırlatarak “Vallahi onu (kirişi) omuzlarınızın arasına koyarım.” diyerek tepki göstermiştir. (M4130 Müslim, Müsâkât, 136; B2463 Buhârî, Mezâlim, 20.)

Peygamber Efendimiz (sav), “Allah katında komşuların en hayırlısı, komşusuna karşı en güzel davranandır.” buyurmuş, (DM2467 Dârimî, Siyer, 3; T1944 Tirmizî, Birr, 28.) hatta kişinin komşusu tarafından hayırla yâd edilmesinin, Yüce Mevlâ tarafından günahlarının affına vesile olabileceğini belirtmiştir: “Bir Müslüman öldüğünde, en yakın komşularından üç hane halkı kendisinin iyi bir insan olduğuna şahitlik ederlerse, Yüce Allah, ‘Bildikleri kadarıyla şahitlikte bulunan kullarımın şahitliğini kabul ettim ve (onun hakkında) kendi bildiklerimi de bağışladım.’ buyurur.” (HM9284 İbn Hanbel, II, 409.)

Allah nezdinde şahitliği önemli olan komşunun yaptığı değerlendirme, bir davranışın iyi mi yoksa kötü mü olduğunu belirlerken bile etkilidir. Nitekim “İyi mi kötü mü yaptığımı nasıl bilebilirim?” diye soran sahâbîye Peygamberimiz şu tavsiyede bulunmuştur: “Komşularının, ‘İyi yaptın!’ dediğini duyarsan iyi yapmışsındır; onların, ‘Kötü yaptın!’ dediğini duyarsan da kötü yapmışsındır.” (İM4223 İbn Mâce, Zühd, 25; HM3808 İbn Hanbel, I, 402.)

Çorbanın suyunu artırmayı öğreten bu sade tavsiye ne kadar ulaşılabilirdir! İyiliği yalnızca büyük hediyelere bağlamıyor, elimizde olanı paylaşmaya çağırıyor. Vereceğimiz şeyin küçüklüğünden utanmayalım; verirken insanı mahcup eden tavırdan sakınalım.

Hasta komşuya yemek götürmek, yalnız yaşayan bir büyüğün alışverişini yapmak, yeni taşınan aileye çevreyi tanıtmak mümkündür. Fakat her yardımın ardından minnet beklemeyelim. Bizim kapımızdan çıkan iyilik komşunun kapısında bir baskıya dönüşmesin. Paylaşmanın amacı gönül yakınlığını artırmaktır.

Aynı mahalleyi emanet bilmek

وَٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا۟ بِهِۦ شَيْـًٔا وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَٰنًا وَبِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱلْجَارِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْجَارِ ٱلْجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلْجَنۢبِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا

Allah'a ibadet edin ve ona hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya, elinizin altındakilere iyilik edin. Şüphesiz, Allah kibirlenen ve övünen kimseleri sevmez. (Nisâ 4/36)

Komşu hakkındaki nebevî uyarılara kulak veren bir mümin, komşuya zarar verecek veya onu rahatsız edecek davranışlardan kesinlikle uzak duracak, kendisi için arzu ettiğini onun için de arzu edecek, kendisi için istemediğini onun için de istemeyecektir. Çünkü komşu olması ona bir ayrıcalık sağlamaktadır. Ona yapılan herhangi bir kötülük ya da verilen zarar, diğerlerinden farklı değerlendirilmektedir. Allah katında en büyük günahın ne olduğunu soran Abdullah b. Mes’ûd’a Peygamberimiz, yaratan ve yaşatanın Yüce Allah olduğu hâlde O’na şirk koşmanın, fakirlik endişesiyle çocuğunun canına kıymanın ve komşunun karısıyla zina etmenin en büyük günahlar olduğunu söylemiştir. (M257 Müslim, Îmân, 141; B6001 Buhârî, Edeb, 20.)

Kendisi için “ne iyi komşu” diye şiirler söylenen (İM1899 İbn Mâce, Nikâh, 21.) Sevgili Peygamberimiz, komşunun gözetilip kollanmasını, iyi yönlerinin anlatılmasını istemiş, onun hoş olmayan ve özel hayatla ilgili hâllerinin ifşa edilmesini ise yasaklamıştır. (D4891 Ebû Dâvûd, Edeb, 38; HM17464 İbn Hanbel, Iv, 148.) Müslüman, komşusu yardım talep ettiğinde onu geri çevirmeyen, borç istediğinde elinden geldiğince onu destekleyen, muhtaç olduğunda elinden tutan, hastalandığında ziyaretine giden, acı tatlı gününü onunla paylaşan, öldüğünde cenazesinde bulunan, onun evine ve ailesine zarar vermeyen, ona ikramda bulunan ve saygı gösteren kimsedir. (BŞ9560 Beyhakî, Şuabü’l- îmân, vII, 83.)

Kişinin dünyada saadetine vesile olacak, âhirette ise kendisi hakkında şahitlik yapacak komşusunun seçimine dikkatleri çekmek isteyen Merhamet Elçisi şöyle buyurmuştur: “Ev almadan önce komşu, yola çıkmadan önce de arkadaş arayın.” (MK4379 Taberânî, el- Mu’cemü’l-kebîr, Iv, 268.)

Ayet bize komşuluğu Allah’a kulluğun yanında hatırlatıyor. Yakınımızdaki hayatı gözetmek dinî hassasiyetimizin bir tarafıdır. Ortak bahçeyi, merdiveni, suyu ve yolu yalnızca kendimiz için kullanamayız. Başkasının evine erişimini kolaylaştıran bir davranış da hayırdır.

Bugün bir komşumuzun adını öğrenelim, bir eski kırgınlığı adaletle çözmeye niyet edelim, kendi oluşturduğumuz bir rahatsızlığı giderelim. Çocuklarımıza “Bizi kimse rahatsız etmesin” kadar “Biz de kimseyi rahatsız etmeyelim” demeyi öğretelim. Güvenli bir mahalle, herkesin kendi kapısının önünde gösterdiği bu dikkatle büyür.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, bizi komşularının kendisinden emin olduğu kullarından eyle. Elimizle, dilimizle ve ihmalimizle kimseyi incitmekten koru. Aynı sokağı paylaştığımız insanlara karşı gözümüzü ve gönlümüzü açık tut.

Rabbimiz, hasta ve yalnız komşularımıza yardım et, geçim sıkıntısı çekenlere helâl kapılar aç. Aramızdaki anlaşmazlıkları adaletle çözmeyi, soframızı ve imkânımızı incitmeden paylaşmayı bize nasip eyle. Ailelerimizde ve mahallelerimizde güveni, güzel sözü ve merhameti çoğalt. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 335–344. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.