Hadislerle İslâm.. "İftira: Dil İle İşlenen Cinayet" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
İftira: Dil İle İşlenen Cinayet
Hamd, gerçeği ve kullarının onurunu korumayı emreden Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, diliyle güven veren ve haksız suçlamayı reddeden Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim! Bir suçlama bazen bir cümleyle yayılır; masumiyetin anlaşılması ise çok uzun sürebilir. O arada bir insan işini, yakınlarının güvenini ve gecelerinin huzurunu kaybedebilir. İftira yalnız yanlış bir haber değildir; bir insanın hayatına yönelen ağır bir haksızlıktır.
Bugün önümüze gelen iddiaları nasıl karşıladığımızı düşünelim. Delili bilmeden inanıyor, öfkemize uygun geldiği için yayıyor veya “Ateş olmayan yerden duman çıkmaz” diyerek kendimizi rahatlatıyor muyuz? Bir insanın onuru söylentiyle mahkûm edilemez. Gerçeği araştırmak ve hakkı korumak için dilimizi daha ciddi kullanmalıyız.
İnsanların namusu ve onuru ağır bir emanettir
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ.” قَالُوا: “يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا هُنَّ” قَالَ: “الشِّرْكُ بِاللَّهِ، وَالسِّحْرُ، وَقَتْلُ النَّفْسِ الَّتِى حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ، وَأَكْلُ الرِّبَا، وَأَكْلُ مَالِ الْيَتِيمِ، وَالتَّوَلِّى يَوْمَ الزَّحْفِ، وَقَذْفُ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ الْغَافِلاَتِ.”
Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber (sav), “Yedi helâk ediciden sakının!” buyurdu. Sahâbîler, “Yâ Resûlallah! Bunlar nelerdir?” diye sordular. Resûlullah şöyle cevap verdi: “Allah’a şirk koşmak, büyü yapmak, Allah’ın haram kıldığı bir canı haksız yere öldürmek, faiz yemek, yetim malı yemek, savaş meydanından kaçmak ve zinadan uzak duran, hiçbir şeyden haberi olmayan mümin kadınlara zina isnad etmektir.” (B6857 Buhârî, Hudûd, 44; M262 Müslim, Îmân, 145)
إِذْ تَلَقَّوْنَهُۥ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِۦ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُۥ هَيِّنًا وَهُوَ عِندَ ٱللَّهِ عَظِيمٌ
Hani o iftirayı dilden dile dolaştırıyor; hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyleri ağzınıza alıp söylüyor ve bunu önemsiz bir iş sanıyordunuz. Halbuki bu, Allah katında büyük bir günahtır. (Nûr 24/15)
Hicretin beşinci yılıydı. Peygamber Efendimiz, Müslümanlara saldırı hazırlığı içerisinde olan Mustalikoğulları’na karşı sefere çıkmıştı. (B4138 Buhârî, Meğâzî, 33.) Eşi Hz. Âişe’yi de beraberinde götürmüştü. Sefer tamamlandıktan sonra Medine’ye dönüş yolculuğu başlamış ve geceleyin bir yerde istirahat edilmişti. Sabaha karşı hareket emri verildiği sırada Hz. Âişe tuvalet ihtiyacını gidermek için ordugâhtan biraz uzaklaşmıştı. Geri geldiğinde gerdanlığının düşmüş olduğunu fark etmiş, bunun üzerine tekrar gitmiş ve uzun bir müddet aradıktan sonra gerdanlığını bulup geri dönmüştü. Döndüğünde kafilenin gitmiş olduğunu görünce, “Fark ettiklerinde beni burada ararlar.” düşüncesiyle olduğu yerde beklemiş, beklerken uyku bastığı için de uyuyakalmıştı. Birliğin arkasını emniyete almak ve toparlamak üzere, kabri Adıyaman’ın Samsat ilçesinde bulunan, Safvân b. Muattal (Hİ3/440 İbn Hacer, İsâbe, III, 441.) adlı sahâbî görevlendirilmişti. Safvân, konaklama yerine yaklaşınca bir karartı görmüş, yakınına geldiğinde ise onun Hz. Âişe olduğunu anlamış ve şaşırmışlık ifadesi olarak “innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn/Biz şüphesiz Allah’a aidiz ve muhakkak O’na döneceğiz.” (Bakara, 2/156.) diye seslenerek onu uyandırmıştı. Kendisi devesinden inerek deveye Hz. Âişe’yi bindirmiş ve yularından çekerek hızlıca ilerlemek suretiyle ancak öğle üzeri istirahat etmekte olan kafileye yetişmişlerdi.
Hadise bundan ibaret olduğu hâlde başta münafıkların reisi Abdullah b. Übey b. Selûl olmak üzere küçük bir grup, olayı kötü yorumlayarak çirkin bir iftira üretmişler ve Hz. Âişe ile Safvân arasında iffete aykırı bir olay yaşandığını söyleyerek bunu halk içinde yaymaya başlamışlardı. Hz. Âişe Medine’ye gelince hastalanmış ve bir ay kadar yatmıştı. Ortada dolaşan dedikodulardan haberi olmamış, fakat nihayet bir vesile ile iftira onun da kulağına gelmişti. Üzüntüsünden dolayı hastalığı daha da artan, bir rivayete göre ise iftirayı öğrenince düşüp bayılan (B4751 Buhârî, Tefsîr, (Nûr) 7.) Hz. Âişe meseleyi ailesinden öğrenmek için Peygamberimizden izin alıp, baba evine gitti. Annesi, “eşi tarafından sevilen ve kumaları bulunan her güzel kadın için böyle dedikoduların yapılabileceğini” söyleyerek kızını teselli etmeye çalıştıysa da, Hz. Âişe iki gün boyunca ağladı ve gözüne uyku girmedi. Bu arada Allah Resûlü, konu hakkında yakınlarıyla istişarede bulundu. Görüşü sorulan hemen herkes, Hz. Âişe’nin lehinde konuştu. Evin hizmetçisi Berîre de Hz.
Âişe’yi savundu. Peygamberimiz yeterince araştırma ve soruşturma yaptıktan sonra Mescid-i Nebevî’ye gelip hem eşi hem de Safvân hakkındaki müspet kanaatini Müslümanlara ilân etti.
İftira atılalı bir ay geçmesine rağmen konu hakkında herhangi bir vahiy gelmemiş, âdeta bu büyük imtihanın süresi hikmetli olarak uzatılmıştı. Bir ayın bitiminde, Resûlullah eşini görmek üzere kayınpederi Ebû Bekir’in evine gitmişti ki orada durumu açıklığa kavuşturan, Hz. Âişe’nin masum olduğunu bildiren ve iftiracıların yüzünü karartan Nûr sûresinin 11-20. âyetleri nâzil oldu. (B4141 Buhârî, Meğâzî, 35; B2661 Buhârî, Şehâdât, 15; B4750 Buhârî, Tefsîr, (Nûr) 6; M7020 Müslim, Tevbe, 56.)
Yüce Allah bu âyetlerde şöyle buyurdu: “O ağır iftirayı uyduranlar, sizin içinizden bir güruhtur. Bu iftirayı kendiniz için kötü bir şey sanmayın. Aksine o sizin için bir hayırdır. Onlardan her biri için, işledikleri günahın cezası vardır. İçlerinden (elebaşılık ederek) o günahın büyüğünü üstlenen için ise ağır bir azap vardır. Bu iftirayı işittiğiniz zaman, iman eden erkek ve kadınlar, kendi (din kardeş)leri hakkında hüsn-i zan besleyip de ‘Bu apaçık bir iftiradır.’ deselerdi ya! Onlar (iftiracılar) bu iddialarına dair dört şahit getirselerdi ya! Mademki şahit getirmediler; işte onlar Allah yanında yalancıların ta kendileridir. Eğer size dünya ve âhirette Allah’ın lütfu ve rahmeti olmasaydı, içine daldığınız bu iftiradan dolayı size mutlaka büyük bir azap dokunurdu! Hani o iftirayı dilden dile dolaştırıyor; hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyleri ağzınıza alıp söylüyor ve bunu önemsiz bir iş sanıyordunuz. Halbuki bu, Allah katında büyük bir iştir. Bu iftirayı işittiğiniz vakit, ‘Böyle sözleri ağzımıza almamız bize yaraşmaz. Hâşâ! Bu çok büyük bir iftiradır.’ deseydiniz ya! Eğer inanıyorsanız, bu gibi şeylere bir daha ebediyen dönmemeniz için Allah size öğüt veriyor. Allah size âyetleri açıklıyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir. İnananlar arasında hayâsızlığın yayılmasını arzu eden kimseler var ya; onlar için dünya ve âhirette elem dolu bir azap vardır. Allah bilir, siz bilmezsiniz. Allah’ın lütfu ve rahmeti sizin üzerinize olmasaydı ve Allah çok esirgeyici ve çok merhametli olmasaydı (hâliniz nice olurdu)?” (Nûr, 24/11-20.)
Yedi helâk edici günah içinde iffetli kadınlara zina isnadının anılması, bu suçlamanın ne kadar ağır olduğunu gösterir. Bir insanın mahrem hayatı hakkında delilsiz hüküm vermeyi sohbetin sıradan bir parçası sayamayız. Aynı haysiyet hassasiyetini bütün insanlar için gözetelim.
Bir iddia gerçek bir tehlikeye işaret ediyorsa doğru mercilere başvurulur ve gerekli araştırma yapılır. Bu sorumlulukla, herkesi ilgisiz bir dedikodunun tarafı hâline getirmek farklıdır. Mağdurun güvenliğini ve masumiyetin korunmasını birlikte düşünelim. Sosyal medya mahkemesi kurarak insanların hayatını parçalamayalım.
Dilin açtığı yara görünmez diye hafif değildir
وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتِ بِغَيْرِ مَا ٱكْتَسَبُوا۟ فَقَدِ ٱحْتَمَلُوا۟ بُهْتَٰنًا وَإِثْمًا مُّبِينًا
Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri şeyler yüzünden incitenler, bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir. (Ahzâb 33/58)
Bu âyetlerde iftiranın büyük bir günah olduğu ve bu günahı işleyenler için âhirette büyük bir azap olduğu bildirilmiş; ayrıca herhangi bir kimse hakkında ortaya atılan iddialara hemen inanılmaması ve insanlar hakkında hüsn-i zan beslenmesi gereği üzerinde durulmuştu.
Yukarıdaki âyetler inince Müslümanların içine sızmış bulunan bazı münafıkların maskeleri düşmüş, kötü duygularına mağlup olan veya dedikoduya kapılan birkaç mümin de büyük bir imtihan geçirmiş, sonra tevbe ederek temizlenmişlerdir. Bazı rivayetlere göre ise iftiracılara ceza uygulanmıştır. (T3181 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 24; D4474 Ebû Dâvûd, Hudûd, 34.)
Öyleyse kardeşlerim iftira olayı derin üzüntülere sebep olmakla birlikte mânevî getirisi bakımından müminler hakkında hayırlı olmuştur. (Nûr, 24/11.)
İftira, bireysel ve toplumsal bir hastalıktır. Nitekim geçmişte pek çok peygambere ve salih kimseye çeşitli iftiralar atılmış ve bu kimseler pek çok sıkıntıya maruz kalmışlardır. Meselâ, Hz. Yusuf, efendisinin hanımı tarafından yapılan gayri meşru ilişki teklifini kabul etmediği için iftiraya uğramış ve neticede zindana atılmıştır. (Yûsuf, 12/23-35.) Hz. Musa’ya menfaat ve iktidar peşinde olma, (Yûnus, 10/78.) büyücülük ve yalancılık; (Mü’min, 40/23-24.) Hz. Meryem’e de zina iftirası (Meryem, 19/27-28.) atılmıştır.
Kur’an’da pek çok yerde geçen iftira sözcüğü, daha çok Allah hakkında yalan uydurma, O’nun birliği, yetkinliği ve aşkınlığı ile bağdaşmayan iddialar ileri sürme mânâsında kullanılmıştır. (Âl-i İmrân, 3/94; En’âm, 6/21, 93, 144.) Diğer bazı âyetlerde ise putperestlerin putların tanrı olduğu inancını uydurmaları (En’âm, 6/24; A’râf, 7/53.) ve Allah’a isnat ederek kendi kafalarından hükümler koymaları, (En’âm, 6/138-140.) iftira kavramıyla ifade edilmiştir.
Bir insanın yüzüne söyleyemeyeceğimiz ağır bir suçlamayı isimsiz bir hesapla paylaşmak sorumluluğu kaldırmaz. Yazdığımız sözler de insanlara ulaşır ve etkisi olabilir. Bir görseli bağlamından koparmak, eski bir haberi yeni gibi sunmak veya özel bilgiyi çarpıtmak gerçeği bozar.
Yanıldığımızı öğrendiğimizde yalnız kendi mesajımızı silmeyelim; ulaştırdığımız kişilere düzeltmeyi gönderelim. Zararı onarmak için gerekli adımları atalım. İtibar kaybından korkarak haksız suçlamayı dolaşımda bırakmak yeni bir yanlıştır. Hakikat nefsimize ağır gelse bile ona dönelim.
Din adına da gerçeği koruyalım
وَاثِلَةَ بْنَ الأَسْقَعِ يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ الْفِرَى أَنْ يَدَّعِيَ الرَّجُلُ إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ، أَوْ يُرِيَ عَيْنَهُ مَا لَمْ تَرَ، أَوْ يَقُولَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) مَا لَمْ يَقُلْ.”
vâsile b. Eska’nın naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “(Üç şey) iftiranın en büyüklerindendir: Kişinin kendisini babasından başkasına nispet etmesi, rüyasında görmediği bir şeyin kendisine rüyada gösterildiğini iddia etmesi, Resûlullah’ın söylemediği bir şeyi ona nispet etmesi.” (B3509 Buhârî, Menâkıb, 5)
İftira, toplum hayatını dinamitleyen, dostlukları bitiren, yuva kurmaya engel olan, kurulmuş yuvaları yıkan, aile facialarına yol açan; insanların işlerini, itibarlarını, istikballerini, hatta bazen hayatlarını kaybetmelerine sebep olabilen çok kötü bir davranıştır. İftira sonucunda insanlar arasındaki sevgi ve saygı azalır, kin ve nefret duygusu çoğalır, toplumsal problemler baş gösterir.
Hadislerinde genel olarak doğruluk, dürüstlük, adalet, iyilik ve hüsn-i zannı emreden; yalancılık, haksızlık ve sû-i zan gibi kötülükleri yasaklayan Sevgili Nebî, Müslümanları sosyal bir hastalık olan iftira konusunda uyarmış; bilhassa İslâm’a yeni giren erkek ve kadınlarla biatleşirken, içtimaî ve siyasî önemi bulunan prensipler yanında, iftira etmemek üzere de söz almıştır. (Mümtehine, 60/12; B7468 Buhârî, Tevhîd, 31; N4186 Nesâî, Biat, 18.)
İslâm, iftirayı yasaklamakla kalmamış, onu engellemek için bazı önlemler de almıştır. Buna göre insanların ayıp ve kusurlarını araştırmak, (Hucurât, 49/12; M6536 Müslim, Birr, 28.) evleri gözetlemek, (B6901 Buhârî, Diyât, 23; M5638 Müslim, Âdâb, 40.) karşı cinsten yabancı kimselerle baş başa kalmak, (B5232 Buhârî, Nikâh, 112; M5674 Müslim, Selâm, 20.) evlere izin almadan girmek yasaklanmıştır. (Nûr, 24/27.) Bu ve benzeri uyarılar, bireyin kişiliğini ve saygınlığını korumaya ve muhtemel iftira ve dedikoduları önlemeye yönelik alınmış tedbirlerdir.
İslâm, masum insanların iffet, şeref ve haysiyetlerini korumak için özellikle zina iftirası atanları cezalandırmak suretiyle bu kötü davranışın önüne geçmeyi hedeflemiştir. Bunun için zina suçlamasının ancak dört şahidin bizzat ve çok net tanıklığı ile olması gerektiğini bildirmiştir. Dört şahit ile ispatlanamayan zina suçlamasının iftira olacağını belirtip, bu iftirayı atanlara da seksen sopa cezası uygulanacağını ve iftirası sabit olanların şahitliklerinin bir daha kabul edilmeyeceğini açıklamıştır. (Nûr, 24/4.) Bütün bunlar, insanların kişilik haklarını korumak, insanlar hakkında gelişigüzel laf üretilmesine mani olmak ve iftiraların önüne set çekmek içindir.
İffetli bir kadının namusuna yönelik iftira, kim tarafından ve ne maksatla yapılırsa yapılsın çok çirkin bir davranıştır ve büyük bir günahtır. Yüce Allah, böylesi bir günahı işleyenlerin dünya ve âhirette lanetlenenlerden olacağını ve hesap gününde dilleri, elleri ve ayaklarının aleyhlerinde şahitlik edeceğini bildirmiştir. (Nûr, 24/23-24.) Bunun için Allah Resûlü, insanı helâk edecek olan yedi suç ve günahtan birinin, masum, hiçbir şeyden habersiz iffetli bir kadına zina ithamı olduğunu söyleyerek (B6857 Buhârî, Hudûd, 44; M262 Müslim, Îmân, 145.) bu tarz iftira günahının büyüklüğüne işaret etmiştir. Zina ithamında bulunan kişinin bu ithamını deliller ile ispatlamadığı takdirde iftira cezasına çarptırılması, (Nûr, 24/4.) insanların ırz ve namuslarına yönelik iftiralara karşı bir koruyucu kalkan niteliği taşır. Bu konuda titiz davranılmadığı takdirde insanlar aleyhine gelişigüzel ithamlar yapılabilir ve bunun sonucunda ithama uğrayanların şahsiyetleri rencide olabilir. Ayrıca bu günahı işleyenlerin, bir daha yapmamak üzere tevbe etmeleri ve kendilerini düzeltmeleri (ıslah etmeleri) hâlinde Allah’ın kendilerini bağışlayacağı da bildirilmiştir. (Nûr, 24/5.)
Resûlullah’ın söylemediği bir sözü ona nispet etmenin ağır oluşu bize dinî paylaşımın da sorumluluğunu hatırlatır. Duygulu bir cümle güzel geldi diye hemen hadis diye yaymayalım. Kaynağını araştıralım; emin değilsek bunu açıkça söyleyelim veya paylaşmayalım.
Rüya ve benzeri kişisel anlatımları da başkalarına hüküm verme aracı yapmayalım. Bir insanın suçlu olduğunu rüyaya veya söylentiye dayanarak ileri süremeyiz. Dinimiz hakikati korumayı ister. Duygularımızı harekete geçiren her anlatımı doğrulanmış bilgi yerine koymak hem insanlara hem dinî güvene zarar verebilir.
Ağır sıfatları dilimize kolayca yerleştirmeyelim
عَنْ أَبِى ذَرٍّ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: “لاَ يَرْمِى رَجُلٌ رَجُلاً بِالْفُسُوقِ، وَلاَ يَرْمِيهِ بِالْكُفْرِ، إِلاَّ ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ.”
Ebû Zerr’in (ra) işittiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Hiç kimse başka bir kimseyi fâsıklıkla suçlamasın ve onu küfürle itham etmesin. Eğer itham ettiği kimse dediği gibi değilse, bu sıfatlar muhakkak itham edene döner.” (B6045 Buhârî, Edeb, 44)
Namusa yönelik iftirayı, insanın âhiret hayatını iflasa götürecek olan kul hakları arasında sayan Peygamberimiz, (M6579 Müslim, Birr, 59.) insanların ırz ve şerefine dil uzatanların dünyada iken hak sahibinden helâllik almaları gerektiğini, aksi hâlde yaptıkları haksızlık oranında âhirette iyi amellerinden alınıp hak sahibine verileceğini, iyilikleri yoksa hak sahibinin günahlarının haksızlık edene yükleneceğini bildirmiştir. (B2449 Buhârî, Mezâlim, 10.)
Namusa atılan iftira, sadece iftiraya uğrayana değil, onun yakın ve uzak çevresine de zarar verir ve şahsiyetlerini rencide eder. Bundan da öte, iftira edilen kimse hakkında sû-i zan beslenmesine, bazen de cinayetle sonuçlanan aşırı tepkilere sebep olabilir. Nitekim suçsuz olduğu hâlde iftiraya kurban giden kimselerle ilgili haberler, bu hakikati gözler önüne sermektedir. Bu itibarla iftira hastalığına yakalananların bu gerçeği göz ardı etmemeleri ve empati kurarak kendilerine atıldığında asla kabul etmeyecekleri bir iftirayı başkalarına atmamaları gerekir. Zira Allah Resûlü (sav), kişinin ancak kendisi için istediği şeyleri başkası için de istemesini öğütlemekte, (B13 Buhârî, Îmân, 7; M170 Müslim, Îmân, 71.) dolayısıyla kendisi için istemediğini mümin kardeşine de yakıştırmaması gerektiğini belirtmektedir.
İslâm’a göre aksi ispatlanmadığı sürece kişilerin suçsuzluğu (berâet-i zimmet) asıldır. Peygamber Efendimizin ifadesiyle, “Müslüman’ın Müslüman’a kanı, malı, ırz ve namusu haramdır.” (İM3933 İbn Mâce, Fiten, 2; D4882 Ebû Dâvûd, Edeb, 35.) Suçsuz olduğu sürece herkes dokunulmazdır. Kişinin zina ettiğine dair kesin bilgiye sahip olunmaması, onun zina suçuyla suçlanmaması için yeterlidir. Dolayısıyla delile dayanmayan iddialar iftira kapsamında değerlendirilir ve iddia sahibinin cezalandırılmasını gerektirir. Zina dışındaki ithamlarda da durum aynıdır. Yani isnat edilen suç ispatlanamadığı sürece itham edilen kimse, suçlu muamelesine tâbi tutulamaz. Aksine suçlayan kimseler belli müeyyidelerle cezalandırılırlar. İftiraya uğrayanlar her zaman Hz. Âişe kadar şanslı olamaz, kendilerini temize çıkaramaz ve iftiranın izini silemezler. Bu sebeple iftiraya uğrayıp da suçsuzluğunu ispat edemeyenlerin teselli edilmeye, anlayış gösterilmeye ve sabra ihtiyaçları vardır. İftira edenlerin de işledikleri bu büyük günahtan dolayı derhâl tevbe etmeleri, aksi takdirde âhirette cezaya çarptırılacaklarını unutmamaları gerekir.
Zamanında ve yeterli önlem alınmaması sebebiyle toplumda yayılıp kök salan pek çok kötülük, sosyal hayatı fesada uğratmasının yanısıra insanlar arasındaki ilişkileri zedelemektedir. Diğerleri gibi iftira da toplumda güven duygusunu yaralayan ve gerektiğinde tepki gösterilmesi gereken kötü bir davranıştır. Nitekim Yüce Allah, Hz. Âişe’ye atılan iftira karşısında müminleri uyarmış ve böylesi bir iftirayı duyduklarında hüsn-i zan besleyip, “Bu, apaçık bir iftiradır.” demeleri ve tepki göstermeleri gerektiğini söylemiştir. (Nûr, 24/12.)
Bir anlaşmazlıkta hemen kişinin imanına ve ahlâkına hükmeden kelimeler kullanmak tehlikelidir. Somut bir yanlış davranışı eleştirebiliriz; fakat bilgimizin sınırını aşan kesin ithamlardan uzak duralım. Öfke, kalplerin hakikatini bildiğimiz anlamına gelmez.
Bugün paylaştığımız bir iddiayı yeniden gözden geçirelim. Hakkında gerçeği bilmediğimiz insanı mahkûm eden bir sözümüz varsa onu durduralım. Çocuklarımıza da söylentinin nasıl bir yaraya dönüşebildiğini anlatalım. Bizim elimiz ve dilimiz, gerçeği araştırılmamış bir suçlamanın güç kazandığı yer olmasın.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım! Dilimizi ve paylaşımlarımızı iftiradan koru. Bilmediğimizi kesinmiş gibi söylemekten, söylentiyle insanları mahkûm etmekten ve öfkemize uygun haberi araştırmadan yaymaktan Sana sığınırız.
Rabbimiz! Haksız suçlamaya uğramış kullarına ferahlık ve adalet nasip et. Gerçek zararın ortaya çıkmasını, masumun hakkının korunmasını ve yanlış sözün düzeltilmesini kolaylaştır. İtibarını zedelediğimiz insanın hakkını onarmaya cesaret ver.
Ya Rabbi! Din adına konuşurken ve hadis aktarırken kaynak hassasiyetini bize sevdir. Çocuklarımız hakikati, mahremiyeti ve insanlık onurunu korumayı bizde görsün. Bizi elinden ve dilinden emin olunan, huzuruna da bu emanetin farkında gelen kullarından eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 3. cilt, 457–468. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
