Hadislerle İslâm.. "Hz. Peygamber: Yaşayan Kur’an" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Hz. Peygamber: Yaşayan Kur’an
Hamd, Kur’an’ı insanlara hayat ve hidayet rehberi olarak indiren Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, Kur’an’ın öğüdünü yaşayışıyla gösteren Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Muhterem müminler, Kur’an evimizde bulunabilir, telefonumuzda açık olabilir ve dilimizde okunabilir. Peki onun ahlâkı ilişkilerimize ne kadar ulaşıyor? Bir ayeti ezberlemek büyük bir güzelliktir; o ayetin öğüdünü yaşamak için de emek gerekir.
Peygamberimizin Kur’an ile ilişkisini düşünürken sadece okuyuşunu değil, adaletini, merhametini ve günlük davranışını da göreceğiz. “Yaşayan Kur’an” ifadesiyle kastımız, bir insanı vahyin yerine koymak değil, Resûlullah’ın vahyin öğüdünü hayatında örnek biçimde yaşayışıdır.
Elçiye verilen büyük rehber
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “مَا مِنَ الْأَنْبِيَاءِ نَبِيٌّ إِلاَّ أُعْطِىَ مِنَ الْآيَاتِ مَا مِثْلُهُ أُومِنَ –أَوْ آمَنَ– عَلَيْهِ الْبَشَرُ، وَإِنَّمَا كَانَ الَّذِى أُوتِيتُ وَحْيًا أَوْحَاهُ اللَّهُ إِلَىَّ، فَأَرْجُو أَنِّى أَكْثَرُهُمْ تَابِعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ.”
Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Hiçbir peygamber yoktur ki, insanların inanmaları için kendisine mucizeler verilmiş olmasın. Bana verilen ise Allah’ın vahyettiği vahiy (Kur’ân-ı Kerîm)dir. Bu sayede ben kıyamet günü ümmeti en çok olan peygamber olacağımı ümit ediyorum.” (B7274 Buhârî, İ’tisâm, 1; M385 Müslim, Îmân, 239)
O güne kadar geçen kırk yıllık ömrü boyunca herkes ondan hoşnut idi. “Muhammedü’l-Emîn” yani Güvenilir Muhammed demişlerdi kendisine. Fakat onun Mekkelilerin putlara tapmasından, zulüm, zorbalık ve çeşitli ahlâk dışı davranışlarından hoşnut olduğunu söylemek mümkün değildi. Hiçbir zaman tasvip etmediği ve katılmadığı, dünyayı yeme içmeden, oyun ve eğlenceden ibaret sayan Mekke’deki debdebeli hayattan iyice sıkılmıştı. Onların atalarından intikal eden gelenekleri, câhiliye âdetleri hayatın hemen her alanına bulaşmış olan şirk inançları çekilmez olmuştu. Yaşı kemale ermişti ve arayış içerisindeydi. Fakat ne yapacağını, nereye gideceğini de kestirebilmiş değildi. Bununla birlikte o, ne tam olarak aradığı yolu bulabilmiş ne de bu hususta huzura kavuşabilmişti. (Duhâ, 93/7.) Her ne kadar aklı ve tefekkürü ile putların saçmalığını hissediyor, Mekke toplumunda bildiği ve bulduğu kadarıyla Hz. İbrâhim’in dinine meylediyorsa da henüz şafak sökmemişti. Ne yapacağını, nasıl yapacağını bilmemenin ızdırabını yaşıyordu. (“Muhammed”, DİA, XXX, 410.)
İşte muhtemelen daha sonra olanları Peygamberimizin kendisinden dinleyen Hz. Âişe onun o günlerdeki hâlini şöyle anlatıyor: “Allah Resûlü için vahiy, uyurken gördüğü sadık rüyalar ile başlamıştı. Gördüğü her rüya sabah aydınlığı gibi gerçekleşirdi. Sonra ona yalnızlık sevdirildi. Hira dağındaki mağarada inzivaya çekilir orada geceler boyu, evine dönmeksizin ibadet ederdi. Bunun için yanında yiyecek de götürürdü. Sonra Hatice’nin yanına dönüp bir süre için yetecek yiyecek alırdı.
Bu durum Hira dağındaki mağaradayken ona vahiy gelinceye kadar devam etti. Sonunda ona melek geldi ve ‘İkra’!’ (Oku) dedi. O, ‘Ben okuma bilmem!’ cevabını verdi. Peygamberimiz olayı şöyle anlatır: ‘Melek beni alıp takatim kesilinceye kadar sıktı. Sonra beni bırakıp yine, ‘İkra’!’ (Oku) dedi. Ben ona, ‘Okuma bilmem!’ dedim. Beni alıp ikinci defa takatim kesilinceye kadar sıktı. Sonra beni bırakıp tekrar, ‘İkra’!’ (Oku) dedi. Ben yine, ‘Okuma bilmem!’ dedim. Nihayet beni alıp üçüncü defa sıktı. Sonra beni bırakıp (Kur’an’ın ilk vahyedilen âyetlerini okuyarak), ‘Yaratan Rabbinin adıyla oku! O insanı embriyodan (alak) yarattı. Oku! Rabbin sonsuz kerem sahibidir. Ki O, kalemle öğretti. İnsana bilmediğini O öğretti.’ (Alak, 96/1-5.) dedi.’ Bunun üzerine Resûlullah yaşadığı bu ilk vahiy tecrübesinin verdiği korku ve heyecan ile kalbi titreyerek hanımı Hatice bnt. Huveylid’in yanına döndü...” (M403 Müslim, Îmân, 252; B3 Buhârî, Bed’ü’l-vahy, 1.)
Arayış sürecinde, Ramazan ayı boyunca yaşanan bu inziva hayatı, genel olarak mağarada tefekkür ile varlık âleminden, yaşanan hayattan ders ve ibret alma şeklinde gerçekleşmekteydi. (B3 Buhârî, Bed’ü’l-vahy, 1.) Nitekim bazı âlimlerimiz bu ibadet tarzını ifade için bu hadiste geçen “tehannüs” kelimesini, “tehannüf” yani “hanîfleşme” olarak anlamaktadır. (HS2/68 İbn Hişâm, Sîret, II, 68.)
Yüce Allah’ın belirttiği üzere Kutlu Elçi, daha önce ne bir kitaptan okumuştu ne de eliyle yazmıştı. (Ankebût, 29/48.) O, kitap nedir, iman nedir bilmezdi. (Şûrâ, 42/52.) Dahası kendisine böyle bir ilâhî kitap verileceğini de ummazdı. Ancak rahmetiyle Rabbi ona böyle bir kitabı, Kur’an’ı vahyetmişti. (Kasas, 28/86.) Nitekim Peygamberimiz bu Yüce Kitap hakkında şöyle buyurmuştu: “Hiçbir peygamber yoktur ki, insanların inanmaları için kendisine mucizeler verilmiş olmasın. Bana verilen ise Allah’ın vahyettiği vahiy (Kur’ân-ı Kerîm)dir. Bu sayede ben kıyamet günü ümmeti en çok olan peygamber olacağımı ümit ediyorum.” (B7274 Buhârî, İ’tisâm, 1; M385 Müslim, Îmân, 239.)
Kur’an’ın Resûlullah’a verilen bir delil oluşu, elimizdeki kitabın kıymetini hatırlatıyor. Bu nimeti yalnızca sahip olduğumuz bir eşya gibi düşünmeyelim. Hayatımıza yön veren sözü anlamaya ve yaşamaya ihtiyacımız var.
Her gün okuyabileceğimiz küçük fakat düzenli bir zaman ayıralım. Anlamını güvenilir meal ve tefsirlerden öğrenmeye çalışalım. Bilmediğimiz bir meselede tek bir cümleyi bağlamından koparıp kesin hüküm üretmeyelim. Çocuklarımız da Kur’an’ı sadece bir görev veya yarış olarak tanımasın. Rabbimizin hitabını sevgiyle öğrenebilecekleri, soru sorabilecekleri bir yakınlık içinde büyüsünler.
Kitabın yükselttiği hayat
قَالَ عُمَرُ أَمَا إِنَّ نَبِيَّكُمْ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَدْ قَالَ: “إِنَّ اللَّهَ يَرْفَعُ بِهَذَا الْكِتَابِ أَقْوَامًا وَيَضَعُ بِهِ آخَرِينَ.”
Hz. Ömer anlatıyor: “Peygamberiniz (sav) (Kur’an hakkında) şöyle buyurmuştur: ‘Şüphesiz Allah, bu Kitap sayesinde bazı toplulukları yüceltir, diğerlerini de alçaltır.’” (M1897 Müslim, Müsâfirîn, 269)
İşte Hira’da yaşadığı bu tecrübe Resûl-i Ekrem’in Kur’an ile ilk tanışma sahnesiydi. Alak sûresinin ilk beş âyetiyle başlayan vahiy süreci, yirmi üç senede tamamlanacaktı. Çeşitli zaman ve mekânlarda, değişik vesilelerle inen Kur’an âyetleri, hem Allah Resûlü’nü hem de onun etrafında toplanan Müslümanları yetiştirecek, yepyeni bir toplum inşa edecekti. Nitekim Mekke’de inen âyetler ve sûreler iniş sırasına göre okunduğunda, putperest bir toplumun câhiliyeden kopartılıp nasıl aşama aşama eğitildiği ve vahyin aydınlığında tertemiz bir topluma dönüştürüldüğü net bir şekilde görülecektir.
Aslında bu durum risâlet görevinin bir gereğiydi ve Yüce Allah, Elçisi’ni bu görevi yerine getirmek üzere göndermişti. “Andolsun, Allah, müminlere kendi içlerinden, onlara âyetlerini okuyan, onları arıtıp tertemiz yapan, onlara kitap ve hikmeti öğreten bir peygamber göndermekle büyük bir lütufta bulunmuştur. Oysa onlar, daha önce apaçık bir sapıklık içinde idiler.” (Âl-i İmrân, 3/164.)
Bu âyette dile getirilen “temizleme” (tezkiye), hem maddî hem de manevî temizliği, arınmayı içermekteydi. Peygamberimiz bu görevi sayesinde, câhiliye insanlarını medeniyete kavuşturmuştu. Kız çocuğunu diri diri gömecek kadar gaddar insanlardan, can taşıyan her varlığa, hatta eşyaya rıfk ve merhametle muamele edecek bir Medine toplumu oluşturabilmişti. Diğer bir ifadeyle tezkiye, temiz bireylerden oluşan “temiz bir toplum” tesis etmekti ve Rahmet Elçisi bunu gerçekleştirmişti. Neticede o, ataların geleneklerine dayalı bir câhiliye toplumunu, yirmi üç yıllık risâleti süresince erdemli bir topluma çevirmeyi başarmıştı. Allah’ın hidayeti ve Peygamberimizin tezkiyesi neticesinde câhiliye döneminin kaba, zorba ve müşrik insanlarının, kısa sürede gerçekleşen bu toplumsal değişimle nasıl örnek bir nesil olduklarına tarih şahitti. Bazı âlimlerimizin dedikleri gibi “Şayet Resûlullah’ın (sav), ashâbından başka bir mucizesi olmasaydı, bu, onun peygamberliğini ispat için yeterdi.” (FH4/305 Karafî, Furûk, Iv, 305.) Allah Resûlü, bütün bu sosyal değişimi Kur’an ile gerçekleştirmiş ve kendisinden sonra ümmetine rehber olarak yine onu bırakmıştı. Nitekim Veda Haccı’nda verdiği hutbesinde şöyle buyurmuştu: “Size öyle bir şey bıraktım ki ona sımsıkı sarılırsanız sapıtmazsınız: Allah’ın Kitabı.” (M2950 Müslim, Hac, 147.)
Rabbinden gelen vahyi, âyet ve sûreleri insanlara okuyarak duyurması Peygamberimizin tebliğ vazifesinin en önemli kısmını oluşturmaktaydı. (İsrâ, 17/106; Kehf, 18/27; Ankebût, 29/45.) Nitekim Yüce Allah, “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni duyur! Eğer bunu yapmazsan onun elçiliğini yapmamış olursun!” buyurmuştu. (Mâide, 5/67.) Bu âyete dayanarak Hz. Âişe, Resûlullah’ın (sav) Allah’ın Kitabı’ndan herhangi bir şeyi gizlediğini iddia edenlerin yalan söyleyip Allah’a iftira etmiş olacaklarını (M439 Müslim, Îmân, 287.) hatırlatmıştı. (B4612 Buhârî, Tefsîr, (Mâide) 7.) Dolayısıyla Peygamberimizin, hiçbir şekilde inen vahiyleri gizlemesi, değiştirmesi (Yûnus, 10/15.) veya onlara ilâvede bulunması (Hâkka, 69/44-47.) söz konusu olamazdı. (Ankebût, 29/48; Kıyâme, 75/16-9.) Nitekim Veda Haccı’nda onu dinleyen ashâb-ı kirâm da onun tebliğ görevini yaptığına, tebliğ ve nasihat vazifelerini hakkıyla yerine getirdiğine dair şahitlik etmişlerdi. (M2950 Müslim, Hac, 147.)
Kur’an ile yükselmek, yalnızca okuma becerisi veya bilgiyle övünmek değildir. Onun öğüdüne sadakat, insanı ahlâk bakımından da güzelleştirmelidir. Bir ayeti çok güzel okuyup o ayetin koruduğu hakkı ihmal edemeyiz.
Ticarette dürüstlük, ailede adalet ve dilde doğruluk bizim hayatımızın da meselesidir. Kur’an’ı başkasının hatasına karşı bir araç gibi kullanmadan önce kendimize okuyalım. Hangi alışkanlığımızı değiştirmemiz gerektiğini düşünelim. Bir okumanın ardından bir iyilik kararı almak mümkündür. İbadetin sesi evimizi doldururken, o evde yaşayanların onuru da korunsun. Kitaba hürmetimiz, insanın hakkına gösterdiğimiz dikkatle birlikte yaşasın.
Ahlâkı Kur’an olan bir örnek
عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ…قَالَ قُلْتُ: يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ حَدِّثِينِى عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ). قَالَتْ: أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَإِنَّ خُلُقَ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) كَانَ الْقُرْآنَ…
Sa’d b. Hişâm anlatıyor: “(Hz. Âişe’ye) ‘Ey müminlerin annesi, bana Resûlullah’ın (sav) ahlâkını anlat.’ dedim. O da şöyle dedi: ‘Sen Kur’an okumuyor musun? Resûlullah’ın (sav) ahlâkı Kur’an idi...’” (D1342 Ebû Dâvûd, Tatavvu’, 26)
Peygamberimiz sadece kendisine indirilen vahye tâbi olmakla emrolunmuştu. (En’âm, 6/50, 106; Yûnus, 10/109; A’râf, 7/203.) O, her ne pahasına olursa olsun insanların hidayetini veya itaatini sağlamakla sorumlu değildi. Ona düşen yalnızca tebliğ etmekti. (Âl-i İmrân, 3/20; Mâide, 5/92, 99; Nahl, 16/35, 82.) Bunun bilincinde olan Kutlu Elçi, “Ben sadece tebliğciyim, Allah hidayet eder.” (HM17060 İbn Hanbel, Iv, 100.) “Allah beni tebliğci olarak gönderdi; zorlayıcı olarak göndermedi.” (M3696 Müslim, Talâk, 35; T3318 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 66.) demekteydi. Gerçekten de o, insanlar üzerine bir bekçi veya bir zorlayıcı (Gâşiye, 88/21-22.) olmadığı gibi onların vekili de değildi. (En’âm, 6/66, 104-107.) Buna rağmen Rahmet Peygamberi, çevresindekilerin hidayete kavuşması ve kurtuluşa ermesi için davet görevinde o kadar ısrarlı ve azimli bir yol izlemiştir ki neticede bu yüzden, “Ey Muhammed! Mümin olmuyorlar diye âdeta kendini helâk edeceksin!” (Şuarâ, 26/3-4.) âyetinde olduğu gibi pek çok defa Allah tarafından uyarılmıştı. (Abese, 80/1-2; Kehf, 18/6; Fâtır, 35/8.) Aslında bu tür uyarıların başlıca sebebi, Efendimizin engin merhametiydi. Amcasının hidayetini veya bağışlanmasını çok istemesi, (Kasas, 28/56; Tevbe, 9/113.) münafıkların reisinin cenaze namazını dahi kılma teşebbüsü (Tevbe, 9/84.) hep onun aşırı merhametindendi.
Peygamberimizin, indirilen âyetleri açıklaması da onun vazifeleri arasındaydı. Zira Yüce Allah, “...İnsanlara, kendilerine indirileni açıklaman ve onların da (üzerinde) düşünmeleri için sana bu Kur’an’ı indirdik.” (Nahl, 16/44.) buyurmaktaydı. Onun Kur’an’ı beyanı ise çeşitli şekillerde olmaktaydı. Nebevî beyan, bazen Kur’an hükümlerinden anlamı kapalı veya anlaşılması zor olan âyetlere, bazen de genel hükümlerin nasıl anlaşılması gerektiğine dair açıklık getirme şeklinde gerçekleşiyordu. Örneğin, imsak vakti hakkında bilgi veren, “...Şafağın beyaz ipliği, siyah ipliğinden ayırt edilinceye kadar yiyin, için...” (Bakara, 2/187.) âyetinde geçen iplikleri sahâbeden Adî b. Hâtim hakikate hamlederek yastığının altına iki iplik koymuş, onlara bakarak imsak vaktini tesbit etmeye çalışmıştı. Bu şekilde bir sonuç elde edemeyince Allah Resûlü’ne gelmiş, Peygamberimiz de âyette sözü edilen iki ipliği, “Bu (ancak) gecenin karanlığı ile sabahın aydınlığı demektir.” diyerek izah etmişti. (B4510 Buhârî, Tefsîr, (Bakara) 28; M2533 Müslim, Sıyâm, 33.)
“İman edip de imanlarına zulmü karıştırmayanlar...” (En’âm, 6/82.) âyeti inince, bu husus karşısında zorlanan sahâbe Peygamberimize gelerek, “Hangimiz imana zulmü karıştırmıyor ki?” demişler, bunun üzerine o, “Siz Lokman’ın oğluna söylediği ‘Gerçekten şirk, büyük bir zulümdür.’ (Lokman, 31/13.) sözünü işitmiyor musunuz?” diyerek burada kastedilen zulmün “şirk” olduğu açıklamasını yapmıştı. (B4776 Buhârî, Tefsîr, (Lokman) 1.)
Vahyin inişine tanıklık eden ashâb, Kur’an âyetlerini büyük ölçüde anlıyordu ve tefsire fazla ihtiyaç hissetmiyorlardı. Bu nedenle de Peygamberimiz, Kur’an’ın küçük bir bölümünü tefsir etmişti. Yirmi üç sene boyunca devam eden nüzul sürecinin en önemli gündem maddesi olan Kur’an, onları ilgilendiren her konuda hayatla iç içeydi ve anlaşılmaması için sebep yoktu. Bu nedenle hiçbir âyeti tefsir edilmeyen sûreler olduğu gibi, birçok sûrenin de sadece birkaç âyeti hadislerle açıklanmıştı.
Peygamberimizin Kur’an tefsiri daha çok uygulamalarında ve ahlâkî davranışlarında ortaya çıkmaktaydı. Diğer bir ifadeyle Allah Resûlü, Kur’an’ı anlatarak değil de yaşayarak öğretmeyi tercih etmişti. İnançtan ibadete, eğitimden ahlâka varıncaya kadar hayatın her alanını ilgilendiren sünnet, aslında Kur’an’ın hayata geçirilmesi demekti. Dolayısıyla Peygamberimizin tefsiri, sadece hadis kaynaklarının tefsir bölümlerindeki sayılı rivayetlerde değil onun bütün sünnet ve sîretinde aranmalıydı. Tabiri caiz ise Kur’an, ilâhî iradenin yazılı bir senaryosu, Peygamberimizin onu hayata geçirmesi de bu senaryoyu canlandırmasıydı.
Hz. Âişe’nin cevabı, Peygamberimizin Kur’an ile ilişkisini birkaç kelimede derinleştiriyor. O, vahyi yalnızca aktarmadı; yaşayışında gösterdi. Bu nedenle onu örnek almak, Kur’an’ın ahlâkını gündelik hayatımızda aramaktır.
Öfkelendiğimizde, çıkarımız zorlandığında ve kimsenin görmediği bir iş yaptığımızda neye göre davranıyoruz? Gerçek ölçümüz böyle anlarda belirginleşebilir. Yalnızca sakin zamanlarda güzel ahlâktan söz etmek kolaydır. Peygamberimizin örnekliğini zorlandığımız anlara da taşıyalım. Bir haksızlığı durdurmak, bir sözü düzeltmek veya bir emaneti korumak, okuduğumuz ayetin hayatımızdaki karşılığı olabilir. Bildiğimiz doğruyu küçük görmeden yaşamaya başlayalım.
Okuduğumuzu bir davranışa dönüştürmek
لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِى رَسُولِ ٱللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلْيَوْمَ ٱلْـَٔاخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرًا
Andolsun, Allah'ın Resülünde sizin için; Allah'a ve ahiret gününe kavuşmayı uman, Allah'ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır. (Ahzâb 33/21)
Allah Resûlü, ilâhî mesajı o kadar özümsemişti ki geceler boyunca, gözyaşları içinde ibadet ederdi. Bazen ayakları şişinceye dek (M7124-M7126 Müslim, Sıfâtü’l-münâfıkîn, 79-81; B1130 Buhârî, Teheccüd, 6.) kıyamda Kur’an okurdu. Okuduğu her bir âyetin kendisinde bıraktığı etki gâh onu hüzne gark etmekte, gâh sürûra boğmaktaydı. Dua âyetlerini okuduğunda dua eder, istiâze âyetleri geldiğinde Allah’a sığınırdı. (M1814 Müslim, Müsâfirîn, 203.) Son Peygamber olması hasebiyle Hâtemü’l-Enbiyâ’nın, ümmeti hatta insanlık adına hissettiği endişeler daha ağır basmaktaydı. Ashâbından bazı kimselerin sesinden dinlemeyi sevdiği Kur’an âyetlerini tefekkür ederken vahyin mesajına kendisini o denli kaptırırdı ki belli bir noktada artık dayanamayacak hâle gelirdi. Bir defasında sevgili dostlarından Abdullah b. Mes’ûd’dan Nisâ sûresini dinlemekteydi. İbn Mes’ûd, “Her toplumdan bir şahit getirdiğimizde, seni de bunlara şahit olarak getirdiğimizde bakalım nasıl olacak?” (Nisâ, 4/41.) âyetini okuyunca, Nebîler Nebîsi gözyaşları içinde, “Bu kadarı yeterli!” buyurdu. (B5050 Buhârî, Fedâilü’l- Kur’ân, 33; M1867 Müslim, Müsâfirîn, 247.) Derin tefekkürün ve samimi endişelerin sonucu olarak Rahmet Elçisi, bazı sûrelerin kendisini ihtiyarlattığını itiraf edecekti. En yakın dostu Hz. Ebû Bekir bir gün, “Ey Allah’ın Resûlü, saçına ak düştü, ihtiyarladın!” deyince o (sav), “Beni, Hûd, Vâkıa, Mürselât, Nebe’ ve Tekvîr sûreleri ihtiyarlattı.” (T3297 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 56.) diye cevap verecekti.
Allah Resûlü, ilâhî kelâmın insanlığa hayat veren, (Enfâl, 8/24.) ruh veren, (Şûrâ, 42/52.) kutsal bildiriler olduğunun bilinci içerisindeydi. Hz. Ömer’in naklettiğine göre o, Kur’ân-ı Kerîm’i kastederek “Şüphesiz Allah, bu Kitap sayesinde bazı toplulukları yüceltir, diğerlerini de alçaltır.” derdi. (M1897 Müslim, Müsâfirîn, 269.)
Allah Resûlü, halkı Allah’ın dinine davet ederken Kur’an’ın kendisine öğrettiği yöntem olan hikmete ve güzel öğüte başvurmuş, muhataplarıyla mücadelesinde de en güzel yolu kullanmıştı. (Nahl, 16/125-7.) Kur’an onun din ve dünya görüşünü, bâtıl ile mücadelesinin temelini oluşturmaktaydı. (Furkân, 25/52.)
Gerek Peygamber Efendimizin, gerekse İslâm’ı kabul eden kimselerin en önemli dayanaklarıydı Allah’ın Kitabı. Yeni Medine toplumu, Kur’an ile yetiştirilmekte, sünnet ile şekillenmekteydi. İster farz namazlardan önce ister sonra olsun, Peygamber Mescidi’nde verilen temel eğitim Kur’an eğitimiydi. Rahmet Elçisi, sabah, akşam ve yatsı namazlarında birçok sûreyi okur, sahâbeden kimileri de o sûreleri ezberleme fırsatı bulurlardı. Allah Resûlü’nün cuma hutbelerinin pek çoğu da bazı Kur’an âyetlerinin belli bir bütünlük içerisinde okunmasından ibaretti. (D1101 Ebû Dâvûd, Salât, 221, 223.) Bu nedenledir ki yaklaşık on sene boyunca cuma namazlarında okunan hutbelerden bize nakledilenler pek fazla değildi.
Resûlullah’ın güzel örnek oluşu, kendi şartlarımız içinde yürüyebileceğimiz bir yol gösteriyor. Bir anda bütün eksiklerimizi tamamlayamayabiliriz; fakat her gün bir davranışımızı güzelleştirmeye niyet edebiliriz.
Bu hafta ailece bir ayetin anlamını okuyup herkesin kendisi için alacağı bir dersi konuşalım. Kimseyi utandırmak veya birbirimizin kusurunu saymak için yapmayalım bunu. Kendi sorumluluğumuzu söyleyelim. Bir hakkı telafi etmek, bir gıybeti bırakmak veya bir yakına vakit ayırmak mümkündür. Kur’an’la ilişkimizi sadece okunan sayfaların sayısına indirmeyelim. O sayfaların bize açtığı ahlâk yolunda da yürüyelim.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, Kur’an’ı kalplerimizin nuru ve hayatımızın rehberi eyle. Onu doğru okumayı, güvenilir kaynaklarla anlamayı ve öğüdünü samimiyetle yaşamayı bize nasip et. Peygamberinin Kur’an ahlâkını kendi davranışlarımızda örnek alalım.
Rabbimiz, dilimizi yalandan, ailelerimizi haksızlıktan ve kazancımızı haramdan koru. Çocuklarımıza kelâmını sevdir, gençlerimize anlam arayışında güvenilir yollar aç. Okuyup da sorumluluğunu unutanlardan olmayalım. Kitabına hürmetimizi adalet, merhamet ve emanet bilinciyle tamamlamayı bize nasip eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 6. cilt, 489–500. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
