Hadislerle İslâm.. "Hz. Peygamber’in Hizmetinde Bulunanlar: Hizmetçileriniz Kardeşlerinizdir!" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Hz. Peygamber’in Hizmetinde Bulunanlar: Hizmetçileriniz Kardeşlerinizdir!
Hamd, bütün insanların onurunu korumayı emreden Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, yanında çalışanlara kardeşçe davranan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Muhterem müminler, bir insanın ahlâkı, kendisine karşı çıkmakta zorlanan kişiye nasıl davrandığında da görülür. Yanımızda çalışan, evimizde hizmet sunan veya yardımına ihtiyaç duyduğumuz insanın emeği ve onuru vardır. İhtiyaç ilişkisi, birini değersiz görme hakkı vermez.
Peygamberimizin hizmetinde bulunanları anlatırken tarihî kölelik kurumunu bugüne bir sahiplik izni olarak taşımayacağız. İnsan hürriyetini ve hakkını koruyacağız. Onun şahitlerin dilinde kalan nezaketini, ücretli emeğe, bakım verenlere ve gündelik ilişkilerimize taşıyacağız.
Yıllar sonra hatırlanan incitmeyen yakınlık
عَنْ أَنَسِ [بْنِ مَالِكٍ] قَالَ: خَدَمْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) عَشْرَ سِنِينَ وَاللَّهِ مَا قَالَ لِى: أُفًّا قَطُّ وَلاَ قَالَ لِى لِشَيْءٍ: لِمَ فَعَلْتَ كَذَا؟ وَهَلاَّ فَعَلْتَ كَذَا!
Enes (b. Mâlik) anlatıyor: “Resûlullah’a (sav) on sene hizmet ettim. vallahi, bana bir kez olsun ‘Öf!’ bile demedi. Herhangi bir şeyden dolayı, ‘Niçin böyle yaptın?’ demediği gibi, ‘Şöyle yapsaydın ya!’ da demedi.” (M6011 Müslim, Fedâil, 51)
Peygamberimizin Mekke’den Medine’ye hicretinin ilk yılıydı. O sıralar Peygamberimizin, kendisine yardımcı olacak, devamlı yanında olan bir hizmetçisi yoktu. Rahmet Elçisi’nin bu durumunu gören ve ona yardım etmek isteyen Ebû Talha, o sıralar on yaşlarında (Hİ1/126 İbn Hacer, İsâbe 1, 126.) olan üvey oğlu Enes b. Mâlik’i elinden tutup Peygamberimizin yanına getirdi ve şöyle dedi: “Yâ Resûlallah! Enes akıllı bir çocuktur; sana hizmet etsin.” (B2768 Buhârî, vesâyâ, 25; M6013 Müslim, Fedâil, 52.) Peygamberimizin bu teklifi kabul etmesi üzerine Enes, Kutlu Elçi’ye hizmet etmeye başladı. Bir gün Peygamberimiz, Enes’i bir yere göndermek istedi. O da, “Vallahi gitmeyeceğim!” diyerek itiraz etti. Bu söz üzerine Peygamberimiz (sav) sustu, bir şey söylemedi. Enes ise her ne kadar karşı çıksa da sonunda çarşıya doğru yola koyuldu. Bu arada yolda oynayan çocuklarla karşılaştı ve onlarla birlikte oyuna dalıp işini unuttu. Bir süre sonra Resûlullah (sav) geldi ve arkasından yaklaşarak Enes’in başından hafifçe tuttu. Kendisine kimin dokunduğunu anlamayan Enes arkasına dönüp baktığında Resûl-i Ekrem’in yüzünün güldüğünü ve kendisine sevgiyle baktığını gördü. Peygamberimiz (sav), “Enesçiğim! Hadi söylediğim yere git bakalım.” diyordu. Bunun üzerine Enes, “Peki, gidiyorum yâ Resûlallah!” diyerek hiçbir şey olmamış gibi yola koyuldu. (D4773 Ebû Dâvûd, Edeb,1; M6015 Müslim, Fedâil, 54.)
Bu güzel çocukluk hatırasını anlatan ve “Hâdimü’n-nebî” yani “Peygamber’in hizmetkârı” olarak anılan Enes, kendisine ‘Yavrucuğum’ diye hitap eden (D4964 Ebû Dâvûd, Edeb, 65; T2831 Tirmizî, Edeb, 62.) Peygamberimizi insanların en iyi huylusu olarak nitelemiştir. (B6203 Buhârî, Edeb, 112; M5622 Müslim, Âdâb, 30.) On sene Resûlullah’a hizmet ettiğini söyledikten sonra şunu eklemiştir: “Vallahi, bana bir kez olsun ‘Öf!’ bile demedi. Herhangi bir şeyden dolayı, ‘Niçin böyle yaptın?’ demediği gibi, ‘Şöyle yapsaydın ya!’ da demedi.” (M6011 Müslim, Fedâil, 51; B6038 Buhârî, Edeb, 39.)
Peygamberimize Mekke döneminde en çok hizmet eden sahâbîlerden biri de Zeyd b. Hârise idi. O, annesiyle kendi kabilesini ziyarete giderken kaçırılıp Ukâz çarşısında köle olarak satışa çıkarılmıştı. Orada bulunan Hakîm b. Hizâm, halası Hz. Hatice için onu, dört yüz dirheme satın almış, Hz. Hatice de Resûlullah ile evlendiğinde Zeyd’i ona hediye etmişti. Rahmet Elçisi, Zeyd’i azat etti. (ST1/497 İbn Sa’d, Tabakât, I, 497.) Zeyd b. Hârise serbest bırakıldığı ve sonradan babasına kavuştuğu hâlde, “Ben bu adamda öyle bir şey gördüm ki ebediyen ona kimseyi tercih etmem.” (ST3/41 İbn Sa’d, Tabakât, III, 41-42.) diyerek ailesini değil Resûlullah’ı tercih etti. Peygamber olduğunda da Allah Resûlü’nün İslâm davetine ilk icabet edenler arasındaki yerini aldı. (MA20393 Abdürrezzâk, Musannef, XI, 227.) Tâif yolculuğu sırasında Peygamberimize yapılan saldırılarda kendisini öne atarak onu korumaya çalışan da Zeyd idi. (ST1/212 İbn Sa’d, Tabakât, I, 212.)
Zeyd’in fedakârlığı ve içten sevgisi tabiî ki karşılıksız değildi. Peygamberimiz (sav) de Zeyd’i çok sever, ona yakın ilgi gösterirdi. Hatta Resûlullah (sav) onu, aralarında muhacir ve ensarın ileri gelenlerinin de bulunduğu ordulara komutan tayin ederek kendisine verdiği değeri açıkça gösterdi. (B4250 Buhârî, Meğâzî, 43; ST2/189 İbn Sa’d, Tabakât, II, 189-190.) Peygamberimizin, halasının kızı Zeyneb ile evlendirdiği Zeyd b. Hârise, uzun yıllar Resûl-i Ekrem’e hizmet etmişti. Zeyd, evlâtlıklar hakkında “Onları babalarına nispet ederek çağırın...” (Ahzâb, 33/5.) âyeti ininceye kadar Zeyd b. Muhammed (Muhammed’in oğlu Zeyd) diye anılırdı. (B4782 Buhârî, Tefsîr, (Ahzâb) 2; Hİ2/598 İbn Hacer, İsâbe, II, 598.) O, Peygamber Efendimizin azatlı kölesi idi ve bir hizmetçi konumunda değildi.
Kendi ailesiyle ve işiyle meşgul olmak zorunda olan, dolayısıyla daima Peygamberimizin yanı başında bulunması mümkün olmayan Zeyd’in aksine, Hârise el-Eslemî’nin iki çocuğu Hind ve Esmâ, Peygamberimizin kapısından ayrılmaz ve ona her vesile ile hizmet ederlerdi. (ST1/497 İbn Sa’d, Tabakât, I, 497.) Hz. Abbâs da kendi kölesi Ebû Râfi’i Rahmet Elçisi’ne hediye etmişti. Peygamberimiz, amcası Hz. Abbâs’ın Müslüman olduğunu müjdelediğinde Ebû Râfi’i azat ederek hürriyetine kavuşturdu. (Hİ7/134 İbn Hacer, İsâbe, vII, 134.) Zaten Peygamberimiz bütün kölelerini azat etmişti. Yine de onlar Kutlu Elçi’ye gönüllü olarak hizmete devam ederlerdi.
Enes’in bu şahitliği, gücü olan bir yetişkinin bir çocuğun hatırasında nasıl bir yer edinebileceğini gösteriyor. Yanımızda çalışan birinin her eksikliğini kişiliğine yüklemeyelim. Görevi açıklamakla hakaret etmek aynı şey değildir.
İşin nasıl yapılacağını öğretelim, anlaşılmayan yeri sabırla anlatalım ve düzeltmeyi saygılı bir dille isteyelim. Bir insanın ekonomik ihtiyacını onun sessizliğine güvenmek için kullanmayalım. Evde veya işyerinde bizimle çalışan kişi, yanımızda hakkını söyleyebiliyor mu? Bu soruya dürüstçe cevap arayalım. Korkuyla susan insanın sessizliğini memnuniyet sanmak kolaydır; gerçek güzel ahlâk onun onurunu da gözetmeyi gerektirir.
Hizmet sunanın sofrasını düşünmek
مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “إذَا أَتَى أَحَدَكُمْ خَادِمُهُ بِطَعَامِهِ، فَإِنْ لَمْ يُجْلِسْهُ مَعَهُ، فَلْيُنَاوِلْهُ لُقْمَةً أَوْ لُقْمَتَيْنِ أَوْ أُكْلَةً أَوْ أُكْلَتَيْنِ، فَإِنَّهُ وَلِيَ عِلَاجَهُ.”
Muhammed b. Ziyâd’ın Ebû Hüreyre’den (ra) işittiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Sizden birinize hizmetçisi yemeğini getirdiğinde onu yanına oturtmazsa (en azından) kendisine bir iki lokma veya bir iki parça yiyecek versin. Çünkü yemeği o hazırlamış ve sunmuştur. (B2557 Buhârî, Itk, 18)
Peygamberimize hizmet ile şereflenenler arasında Abdullah b. Mes’ûd da vardı. Bu değerli fakih sahâbî, Medine’de Resûlullah’ın evine rahatça girip çıkabilen nadir şahsiyetlerdendi. (M6329-M6330 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 112-113.) Öyle ki Ebû Musa el-Eş’arî, kardeşiyle birlikte Yemen’den Medine’ye geldiğinde, yanına çok girip çıkmaları ve fazla birlikte olmaları sebebiyle İbn Mes’ûd’un ve annesinin, Resûlullah’ın aile fertlerinden olduklarını sanmıştı. (B4384 Buhârî, Meğâzî 75; M6326 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 110.) İbn Mes’ûd, Peygamberimize çeşitli günlük işlerde yardımcı olurdu. Resûlullah abdest almak için kalktığında ibriğini taşır, giyeceği zamana kadar ayakkabılarına sahip çıkar, kalktığında da onları giydirirdi. (B3742 Buhârî, Fedâilü ashâbi’n-nebî, 20; ST3/153 İbn Sa’d, Tabakât, III, 153.)
Erkeklerin yanı sıra Peygamberimize hizmet eden çok değerli kadın sahâbîler de vardı. Meselâ, kendisini büyüten Ümmü Eymen Bereke bunlardan biriydi. O, Peygamber Efendimize babasından miras kalmış, fakat Efendimiz daha sonra onu azat etmişti. Ümmü Eymen, Mekke’de Ubeyd elHazrecî ile evlendi. (ST1/497 İbn Sa’d, Tabakât, I, 497.) Peygamber Efendimiz ailesinin bir parçası olarak gördüğü bu güzide hanım hakkında “Ümmü Eymen, annemden sonraki annemdir.” buyurarak ona olan hürmetini ve derin sevgisini ifade ederdi. (İBS876 İbn Abdülber, İstîâb, s. 876.) Bu ifade, Peygamberimizin câhiliye döneminde en doğal haklarından bile mahrum edilen bir cariye olarak Ümmü Eymen’e verdiği değeri açıkça göstermekteydi.
Kimi zaman Peygamberimize hizmeti özgürlüğe ve ondan ayrılarak yeni bir hayat kurmaya tercih edenlerin olması düşündürücüydü. Kendilerine karşı zarif ve anlayışlı davranan bir peygamberin sağladığı mutluluğu, onun yanında buldukları huzur ve güven dolu ortamı yitirmek istemeyen bu insanlardan biri de Ümmü Seleme’nin hizmetçisi Sefîne idi. Ümmü Seleme ona, yaşadığı müddetçe Resûlullah’a hizmet etmesi şartıyla kendisini azat edeceğini söylediğinde Sefîne, “Sen bana şart koşmasan bile ben yaşadığım sürece Resûlullah’tan (sav) ayrılmam.” cevabını vermişti. Bunun üzerine Ümmü Seleme onu azat etti. (D3932 Ebû Dâvûd, Itk, 3.)
Kendisine gösterilen teveccüh ve saygı nedeniyle Müslüman olmayanlardan bile Resûlullah’a yardımcı olanlar vardı. Nitekim Abdü’l-Kuddüs isimli Yahudi bir çocuk (GE2/646 İbn Beşkuvâl, Gavâmidu’l-esmâi’l-mübheme, II, 646.) Peygamberimize hizmet ederdi. Bir gün hastalandığında Allah Resûlü onu ziyaret ederek kendisine Müslüman olmayı teklif etmiş, o da kabul etmişti. (B1356 Buhârî, Cenâiz, 79.)
Yemeği hazırlayanın ve getirenin de nimetten pay almasının hatırlatılması, emeği görünür kılıyor. Bir hizmeti aldığımızda onu yapan kişiyi yalnızca işleviyle görmeyelim. Onun da dinlenmeye, beslenmeye ve saygıya ihtiyacı var.
Bir toplantıda çalışanların ne zaman dinlendiğini, bir bakım hizmetinde emeğin nasıl paylaşıldığını düşünelim. Ücreti ve çalışma şartlarını açıkça konuşmak, üzerinde anlaşılan hakkı zamanında vermek gerekir. Bir teşekkür güzel olabilir; fakat hak edilen karşılığın yerine geçmez. Çocuklarımıza da evde veya dışarıda hizmet sunan insanlara isimleriyle ve nezaketle hitap etmeyi öğretelim. İyiliğimiz, sadece kendimize denk gördüklerimizle sınırlı kalmasın.
Gücü zarar vermenin bahanesi yapmamak
عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: مَا ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) شَيْئًا قَطُّ بِيَدِهِ، وَلاَ امْرَأَةً، وَلاَ خَادِمًا، إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ…
Hz. Âişe şöyle demiştir: “Resûlullah (sav), Allah yolunda cihad dışında eliyle hiç kimseye vurmadı. Ne bir kadına ne de bir hizmetçiye! ...” (M6050 Müslim, Fedâil, 79)
Peygamberimiz zamanında hizmetçiler, ya ücretle tutulan hür kimselerden veya o dönemin âdeti üzere parayla satın alınan kölelerden olurdu. İslâm’la birlikte, dönemin özel şartları gereği temel ihtiyaçlardan biri olarak kabul edilen hizmetçiler (D2945 Ebû Dâvûd, Harâc, 9-10.) âdeta ailenin üyelerinden kabul edilmeye başlanmıştır.
Peygamberimiz mümkün olduğunca kendi işini kendi görmeye çalışır hatta elinden geldiğince ev işlerine yardım ederdi. (B676 Buhârî, Ezân, 44; EM540 Buhârî, el-Edebü’l- müfred, 190.) Ancak onun hem günlük işleri hem de dinî, siyasî ve askerî görevleri bünyesinde toplaması sebebiyle her şeyi tek başına yapması mümkün değildi. Dolayısıyla ashâbın desteği ve hizmeti son derece önem taşıyordu. Hiç kimseyi küçük görmeyen, insanlar arasında efendi-hizmetçi, kadın-erkek ayrımı yapmayan Rahmet Elçisi, o döneme damgasını vurduğu gibi bugün için de başta işçi-işveren ilişkileri olmak üzere hizmet sektöründe çalışanlar için ideal örnek idi. O kadar ki hizmet sunan bir ferdin hakkını gözetmeyi yemek âdâbına bile dâhil etmiş, “Sizden birinize hizmetçisi yemeğini getirdiğinde onu yanına oturtmazsa (en azından) kendisine bir iki lokma veya bir iki parça yiyecek versin. Çünkü yemeği o hazırlamış ve sunmuştur.” (B2557 Buhârî, Itk, 18.) buyurmuştu.
Resûlullah (sav) yardımcıları ile yakından ilgilenir, onların hatırını sorar ve ihtiyaçlarını karşılamaya önem verirdi. Sıkıntılarını anlamaya, yaralarına merhem olmaya çalışırdı. Hatırını sorduğu hizmetçilerden biri bir gün, “Yâ Resûlallah, bir ihtiyacım var.” deyince Resûlullah, “İhtiyacın nedir?” diye sordu. Hizmetçi, “Kıyamet günü bana şefaat etmene ihtiyacım var.” cevabını verdi. Bu hassas yardım talebi üzerine Rahmet Elçisi, “Sana bu konuda kim yol gösterdi?” buyurdu. Hizmetçi, “Rabbim!” dedi tek kelimeyle. Peygamberimiz ona, “Bunu gerçekten istiyorsan çok secde ederek bana yardımcı ol!” buyurdu. (HM16173 İbn Hanbel, III, 501.)
Peygamber Efendimiz (sav) hizmetçi ve işçi gibi çalışmak mecburiyetinde kalan kız çocukları ile yakından ilgilenir, onlara merhametli davranır, onların isteklerini yerine getirmeye çalışırdı. Hatta Medine’deki hizmetçilerden herhangi biri Resûlullah’ın (sav) elini tutar, onu istediği yere kadar götürür, hacetini çekinmeden ona anlatabilirdi. (B6072 Buhârî, Edeb, 61.) Rahmet Elçisi, hizmetçilerine ve kölelerine iyi davranmaları ve merhametle muamele etmeleri konusunda ashâbını da sürekli uyarırdı. Bir gün bir sahâbî Resûlullah’ın yanına geldi ve “Hizmetçimi kaç defa affedeyim?” diye sordu. Belli ki bu sorudan hoşlanmadı Rahmet Elçisi ve sustu. Çünkü affetmek devamlı yapılması istenen, sınırlanması zor bir ahlâkî erdemdi. (TA6/69 Azîmâbadî, Tuhfetü’l-ahvezî, vI, 69.) Sahâbînin soruyu tekrarlaması üzerine Peygamberimiz, “Her gün yetmiş defa!” cevabını verdi. (T1949 Tirmizî, Birr, 31; D5164 Ebû Dâvûd, Edeb, 123, 124.)
Bir seferinde kölelerinden birini döven Ebû Mes’ûd el-Ensârî isimli sahâbî, arkasından şöyle bir ses duydu: “Bil ki Ebû Mes’ûd! Allah senin üzerinde, senin onun üzerinde olduğundan daha fazla güce sahiptir.” Ebû Mes’ûd, geri dönüp baktığında Allah’ın Elçisi’ni görünce, “Ey Allah’ın Resûlü, Allah rızası için o şu andan itibaren hürdür!” dedi. ve bundan sonra hiçbir köleye vurmayacağına dair söz verdi. (M4306 Müslim, Eymân, 34.) Resûlullah (sav) de, “Eğer bunu yapmamış olsaydın, ateş seni yakacaktı.” şeklinde cevap verdi. (M4308 Müslim, Eymân, 35; D5159 Ebû Dâvûd, Edeb, 123, 124.)
Hz. Âişe’nin şahitliği, Peygamberimizin güç ilişkilerinde de zarar vermeyen bir ahlâkı yaşadığını gösteriyor. Öfke, yorgunluk veya işin aksaması şiddeti ve aşağılamayı haklı çıkarmaz. Sınırımızı bu hakikatin önünde belirleyelim.
Bir çalışanı herkesin içinde küçük düşürmek, tehdit etmek veya temel ihtiyaçlarını baskı aracı yapmak ağır bir yanlıştır. İşle ilgili bir uyuşmazlığı doğru usulle ele alalım. Gereken durumda ehil ve hukukî destek arayalım. Kendi davranışımızda zarar varsa bunu durdurmak bizim sorumluluğumuzdur. Güzel ahlâkı anlatırken yanımızda en çok bulunan insanın bizden gördüğü muameleyi unutmayalım.
Yakından başlayan iyilik
وَٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا۟ بِهِۦ شَيْـًٔا وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَٰنًا وَبِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱلْجَارِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْجَارِ ٱلْجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلْجَنۢبِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا
Allah'a ibadet edin ve ona hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya, elinizin altındakilere iyilik edin. Şüphesiz, Allah kibirlenen ve övünen kimseleri sevmez. (Nisâ 4/36)
Diğer yandan Peygamber Efendimiz, ashâbına bedduayı da yasaklamış, “Kendinize, çocuklarınıza, hizmetçilerinize ve mallarınıza beddua etmeyin. Olur ki Yüce Allah’ın icabet edeceği bir zamana rastlar da bedduanız kabul oluverir.” (D1532 Ebû Dâvûd, vitr, 27.) buyurmuştu.
İşçisi ve hizmetlisi bulunan işverenlerin, bu kişilerin hayat düzeyinin iyileştirmeleri ve onların da kendileri gibi rahat bir hayat sürdürmeleri için çalışmaları ideal olan ve kâmil bir müminden beklenen olgun bir davranıştır. Hizmet sahasındaki bu insanların gıda, giyim ve zamanın gerektirdiği temel ihtiyaçlarını karşılamak ise işverenin yerine getirmesi gereken asgarî yükümlülüktür. (M4316 Müslim, Eymân, 41.)
Bir gün Bilâl-i Habeşî ile tartışan Ebû Zer el-Gıfârî, annesinin zenci olmasından dolayı onu kınayarak hakaret etmişti. (AU1/329 Aynî, Umdetü’l- kâri, I, 329.) Bilâl, bu durumu Peygamberimize anlatarak şikâyette bulundu. Peygamberimiz de bu şikâyet üzerine Ebû Zerr’e, “Ebû Zer! Onu annesi sebebiyle mi aşağıladın? Demek ki sen kendisinde hâlâ câhiliye izleri olan bir kimsesin. Hizmetçileriniz sizin kardeşlerinizdir. Allah onları sizin himayenize vermiştir. Kimin eli altında böyle bir kardeşi bulunursa, ona yediğinden yedirsin, giydiğinden giydirsin. Onlara güç yetiremeyecekleri işler yüklemeyin. Eğer yüklerseniz onlara yardım edin.” (B30 Buhârî, Îmân, 22.) buyurdu. Her ne kadar Bilâl-i Habeşî Ebû Zerr’in hizmetçisi olmasa da geçmişinde köle olan bir kimse hakkında Rahmet Elçisi’nden bu uyarıyı alan Ebû Zer, bundan sonra hizmetçilerine karşı son derece dikkatli olmuş hatta kölesiyle aynı tarz kıyafetler giyinmişti. (M4313 Müslim, Eymân, 38.)
Benzer bir olay da Ebu’l-Yeser hakkında anlatılmaktadır. Sahâbe-i kirâmın önde gelenlerinden Ubâde b. Sâmit’in torunu Ubâde b. Velîd, babası ile birlikte bilgi edinmek için ensardan bir kabileye gitmişlerdi. Orada ilk önce Akabe Biati’ne, ardından da Bedir’e katılan bir sahâbî olan Ebu’lYeser (Hİ7/468 İbn Hacer, İsâbe, Iv, 468.) ile karşılaştılar. O sırada Ebu’l-Yeser’in üzerinde bir çizgili hırka ile bir de meâfirden yani Yemen dokumasından bir elbise vardı. Hizmetçisinin üzerindeki kıyafet de aynıydı. (M7512 Müslim, Zühd, 74.) Ubâde, Ebu’l-Yeser’e, “Amca! Hizmetçinin çizgili elbisesini alsan da ona kendi meâfirden olan kumaşını versen yahut onun meâfir hırkasını alsan da kendi çizgilini ona versen, senin üzerinde bir hulle (takım elbise), onun üzerinde de bir hulle olurdu.” dedi. Bunun üzerine Ebu’l-Yeser, Ubâde’nin başını okşayıp, “Allah’ım! Buna bereket ver!” diye dua ettikten sonra, “Ey kardeşimin oğlu! Resûlullah’ın (sav), ‘Onlara kendi yediklerinizden yedirin ve kendi giydiklerinizden giydirin!’ buyurduğunu şu iki gözüm gördü, şu iki kulağım işitti ve şu kalbim belledi.” dedi. Bu arada kalbine işaret etti ve devam etti, “Dünya malından ona vermem, kıyamet gününde onun benim iyiliklerimden almasından bence daha önemsizdir.” diye cevap verdi. (M7513 Müslim, Zühd, 74.)
İyilik emri, hayatımızda temas ettiğimiz insanları görmemizi gerektirir. Yakınlık ve ihtiyaç ilişkisi bazen bir insanın hakkını daha kolay ihmal etmemize yol açabilir. Alıştığımız emeği görünmez saymayalım.
Bu hafta yanımızda çalışan birinin ihtiyacını saygıyla dinleyebilir, geciken bir hakkı yerine getirebilir ve yanlış bir hitap biçimini bırakabiliriz. Yardımı da onu sürekli minnet altında tutmadan yapalım. Peygamberimizin hizmetinde bulunanların sevgiyle taşıdığı hatıraları dinlerken kendi geride bırakacağımız hatırayı düşünelim. Bizi hatırlayan insanın gönlünde incinme yerine güven olsun. İmanımız, emeğe ve insan onuruna gösterdiğimiz özenle hayatımıza yayılsın.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, yanında çalışanların ve yardımına başvurduğumuz insanların hakkını korumayı nasip eyle. Bizi emeği küçümseyen, ihtiyacı istismar eden ve öfkesiyle zarar veren kimselerden eyleme.
Rabbimiz, çalışanlara helâl kazanç ve güvenli şartlar, işverenlere adalet ve merhamet ihsan et. Bakım verenlerin yükünü hafiflet, hakkı gecikenlere doğru ve güvenli yollar aç. Çocuklarımız emeğe saygıyı evimizde öğrensin. Peygamberinin incitmeyen ve kardeşçe yaklaşımını kendi hayatımızda yaşamayı nasip et. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 6. cilt, 397–406. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
