Hadislerle İslâm.. "Hz. Peygamber Döneminde Kullanılan Eşyalar: Eşyanın Da Hukuku Vardır" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Hz. Peygamber Döneminde Kullanılan Eşyalar: Eşyanın Da Hukuku Vardır
Hamd, hayatımızı kolaylaştıran nimetleri emanet eden Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, gündelik eşyanın kullanımında da ölçü ve dikkat öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Muhterem müminler, gün boyunca birçok eşyaya dokunuruz. Kapıyı kapatır, bir kabı kullanır, tartıda bir şey ölçer, bir aleti çalıştırırız. Bunlar sıradan görünür; fakat güvenlik, kul hakkı ve israf çoğu zaman tam bu küçük işlerde karşımıza çıkar.
Peygamberimizin dönemindeki eşyaları tanımak yalnızca eski bir evin nasıl olduğunu merak etmek değildir. Nimetleri hangi ahlâkla kullanacağımızı öğrenmektir. Eşya bize hizmet etsin; biz de onu kullanırken insanın ve çevrenin hakkını unutmayalım.
Bir evin güvenliği küçük tedbirlerle korunur
عَنْ جَابِرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “أَطْفِئُوا الْمَصَابِيحَ إِذَا رَقَدْتُمْ، وَغَلِّقُوا الْأَبْوَابَ، وَأَوْكُوا الْأَسْقِيَةَ، وَخَمِّرُوا الطَّعَامَ وَالشَّرَابَ…”
Câbir’den nakledildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Uyuyacağınız zaman kandilleri söndürün. Kapıları kapatın. Su kaplarının ağızlarını bağlayın. Yiyecek ve içeceklerin üzerini örtün.” (B5624 Buhârî, Eşribe, 22)
Bir akşam Sevgili Peygamberimiz otururken küçük bir fare yanında yanan kandilin fitilini çekip sürüklemeye başladı. Hızla koşarken aldığı fitili Rahmet Elçisi’nin oturduğu hasırın üzerine atıp kaçtı. Farenin fitili atmasıyla hasırdan avuç içi büyüklüğünde bir alan yanmıştı. Bunun üzerine Peygamberimiz ashâbına, “Uyuyacağınız zaman kandillerinizi söndürün.” uyarısında bulundu. (D5247 Ebû Dâvûd, Edeb, 160, 161.)
Peygamber Efendimizin yangına karşı bu uyarısı, dönemin şartları ile doğrudan alâkalıydı. Çünkü o devirde evdeki eşyaların büyük çoğunluğu, hatta bazı yapıların çatısı kolayca yanabilecek malzemelerden yapılmaktaydı. O dönemde göçebeler hayvan yün ve kıllarından imal edilmiş ve kolayca kurulup sökülebilen çadırlarda, yerleşik hayata sahip insanlar ise evlerde yaşamaktaydılar. (Nahl, 16/80.) Kilidi ve anahtarı olan sağlam kapılı, tek katlı evlerin yanında, az sayıda da olsa merdivenli ve iki katlı evler de bulunmaktaydı. (B4040 Buhârî, Meğâzî, 16.) Akşam olunca evlerin aydınlatılmasında, yağ haznesi bulunan ve içine zeytinyağı konulan fitilli kandiller kullanılırdı. (B6295 Buhârî, İsti’zân, 49.) Hatta Peygamberimiz, ashâbından bu kandillerde kullanılan yağlardan Beyt-i Makdis’e de göndermelerini istemiştir. (D457 Ebû Dâvûd, Salât, 14.)
Asr-ı saadette evlerde döşeme olarak kullanılan eşyaların başında kilim gelmekteydi. Ayrıca hurma yaprağının liflerinden örülerek yapılmış hasırlar yanında, (M6406 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 165.) üzerine oturmak için yünden dokunmuş yaygılar da kullanılırdı. (M5520 Müslim, Libâs ve zînet, 87.) Yine evlerde divan diyebileceğimiz tarzda sedirler üzerine serilmiş yatakların yanı sıra (B4323 Buhârî, Meğâzî, 56.) içi hurma lifiyle dolu deri yataklar, minderler ve yastıklar bulunmaktaydı. (T1761 Tirmizî, Libâs, 27; D4153 Ebû Dâvûd, Libâs, 45.) Yatakların üzerine çarşaf serilmekteydi. (T1750 Tirmizî, Libâs, 18; N5351 Nesâî, Zînet, 111.) Demir ayaklı sandalyelere oturulurdu. Peygamberimiz de bir seferinde böyle bir sandalyeye oturup uzaklardan gelen Ebû Rifâa’ya İslâm’ı anlatmıştı. (N5379 Nesâî, Zînet, 122.) Masa üzerinde yemek yendiği gibi sofra tahtaları kullanılarak yer sofrasında da yemek yenirdi. Ama Peygamberimiz masada ya da sofra tahtası üzerinde değil (B5415 Buhârî, Et’ıme, 23.) yer sofrasında yemek yemişti. Yer sofrası olarak ise sofra bezlerinden (D189 Ebû Dâvûd, Tahâret, 74; İM488 İbn Mâce, Tahâret, 66.) ve tabaklanmış deri sergilerden istifade edilmekteydi. (B5085 Buhârî, Nikâh, 13.)
Tahta kaplara koyun ve deve gibi hayvanlardan süt sağılır, (B3615 Buhârî, Menâkıb, 25; M7521 Müslim, Zühd, 75.) su ve süt gibi sıvı gıdaların içilmesinde bardak ve matara kullanılırdı. (B2352 Buhârî, Müsâkât, 1.) Çanak, tabak gibi kaplar hurma ve benzeri ağaçların kütüğünden yapılmaktaydı. (D3695 Ebû Dâvûd, Eşribe, 7.)
“Dübbâ’” adındaki testi yerine geçen, içi oyulmuş kuru kabaklarda, “müzeffet” denilen ziftle sıvanmış testilerde, kırmızı veya yeşil topraktan yapılan ve “hantem” denilen testilerde ve “nakîr” ismi verilen, fıçı da diyebileceğimiz ağaçtan oyulmuş kaplarda meşrubatlar hazırlanır ve saklanırdı. (T1868 Tirmizî, Eşribe, 5.) Bu kaplarda şıra uzun süre kalınca içkiye dönüşmekteydi. Bu nedenle Peygamberimiz bu tür kaplarda şıranın bekletilmesini yasakladı. (B523 Buhârî, Mevâkîtü’s- salât, 2; M5176 Müslim, Eşribe, 38.) İçeceklerin hazırlanmasında taştan yapılmış kapların yanında, (M5205 Müslim, Eşribe, 61; N5616 Nesâî, Eşribe, 27.) kırba ve tulum gibi deriden yapılmış kaplar da kullanılmaktaydı. (D3695 Ebû Dâvûd, Eşribe, 7.) Fakat kırba ve tulum gibi deri kaplar herkesin elinde mevcut olmadığından dolayı, ziftlenmemiş çömlek ve küplerde de meşrubat hazırlanmaktaydı. (B5593 Buhârî, Eşribe, 8.)
Kandili söndürmek ve kapları örtmek, dikkatin somut örnekleridir. Geçmişin araçlarıyla bugünün araçları farklı olsa da ihmalin zararını önleme sorumluluğu devam eder. Tevekkül, yapılabilir tedbiri gereksiz kılmaz.
Evimizde kullanılan aletlerin güvenliğine dikkat edelim. Özellikle çocukların ulaşabileceği tehlikeleri fark edelim. Bir risk gördüğümüzde ehline danışıp gidermeye çalışalım. Evin bakım yükünü hep aynı kişiye bırakmayalım. İmanımızın öğrettiği emanet bilinci, gündelik düzenimizde de insanlara güven versin.
Ölçüde açıklık, ticarette güven
عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ:قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “الْوَزْنُ وَزْنُ أَهْلِ مَكَّةَ وَالْمِكْيَالُ مِكْيَالُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ.”
İbn Ömer’in naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Tartı Mekkelilerin tartısı, ölçek ise Medinelilerin ölçeğidir.” (D3340 Ebû Dâvûd, Büyû’, 8)
“Uyuyacağınız zaman kandilleri söndürün. Kapıları kapatın. Su kaplarının ağızlarını bağlayın. Yiyecek ve içeceklerin üzerini örtün.” (B5624 Buhârî, Eşribe, 22.) buyuran Peygamberimiz, gıda maddelerinin muhafaza altına alınmasını, bu sayede hastalıklardan korunulmasını istemişti. Kapağı olmayan kapların ağızları ise bez parçasıyla veya uygun bir tahta parçasıyla kapatılırdı. (B5606 Buhârî, Eşribe, 12; M5242 Müslim, Eşribe, 93.)
Beden temizliği için evin bir köşesinde perde tutulur ve böylece kişinin banyo yapması için uygun bir mekân hazırlanmış olurdu. (B251 Buhârî, Gusül, 3.) Makaralı bir kova ile kuyudan çekilen su, bakır tencerelerde veya “kumkuma” adındaki dar boğazlı madeni kaplarda ısıtılırdı. (B6562 Buhârî, Rikâk, 51.) Temiz banyo suyu, hammaddesi bakır olan tunçtan yapılmış leğen veya kazan gibi hacimli bir kaptan (D98 Ebû Dâvûd, Tahâret, 47; İF1/291 İbn Hacer, Fethu’l-bârî, I, 291.) ya da yine geniş hacimli olup “ferak” denilen bir kaptan alınırdı. (M727 Müslim, Hayız, 41.) Çamaşır leğeni gibi kapların içinde banyo da yapılırdı. (M756 Müslim, Hayız, 64.)
Banyo hâricinde elleri ve yüzü yıkamak, abdest almak için tunçtan yapılmış taslar içinde su kullanıldığı da olurdu. (B197 Buhârî, vudû’, 45.) Rahmet Elçisi abdest alırken suyu kaptan sağ eliyle alır, sol elini kaba sokmazdı. (HM1133 İbn Hanbel, I, 134.)
“Sidr” ismi verilen ağacın yapraklarının öğütülmesiyle elde edilen bir çeşit toz sabunla hem çamaşırlar yıkanır (İM628 İbn Mâce, Tahâret, 118.) hem de beden temizliği yapılırdı. (D355 Ebû Dâvûd, Tahâret, 129; DM799 Dârimî, Tahâret, 83.) Yıkanma sonrasında bez havlularla kurulanılır, (HM27393 İbn Hanbel, vI, 337.) saçlar “midrâ” denilen mil tarzında demir bir tarakla taranırdı. (B6241 Buhârî, İsti’zân, 11; M5638 Müslim, Âdâb, 40.) Allah Resûlü’nün döneminde ağız sağlığı ve dişlerin temizliği için “erâk” ismi verilen ağacın dallarından yapılan misvak kullanılırdı. (İM2324 İbn Mâce, Ahkâm, 8.) Yıkanmada, ağız temizliğinde ve içmede kullanılan farklı kaplardaki suyun kirlenmemesi için kapların ağızları kapatılırdı. (İM361 İbn Mâce, Tahâret, 30.)
Peygamberimiz döneminde, hayvanları boğazlamak için “sikkîn” veya “müdye” denilen bıçaklar önceden bileği taşında bilenir ve keskinleştirilirdi. (M5091 Müslim, Edâhî, 19.) Normal şartlar altında, demirden yapılmış bu bıçaklarla hayvanlar boğazlanırdı. (N4404 Nesâî, Dahâyâ, 18; İM3244 İbn Mâce, Sayd, 17.) Bu bıçaklar aynı zamanda etleri parçalamakta (B675 Buhârî, Ezân, 43; M793 Müslim, Hayız, 93.) ve peynir gibi yiyecekleri kesmekte de kullanılırdı. (D3819 Ebû Dâvûd, Et’ıme, 38.) Kurt gibi yırtıcıların evcil bir hayvanı yaralaması durumunda, eğer hayvanın acilen boğazlanması gerekiyorsa ve bıçak da mevcut değilse, o zaman “merve” denilen ve bıçak gibi keskin, inceltilmiş, beyaz bir taş kullanılırdı. (N4405 Nesâî, Dahâyâ, 18; İM3176 İbn Mâce, Zebâih, 5.) Hatta savaş gibi acil durumlarda eğer bıçak mevcut değilse ve kılıçların da körelmesi istenmiyorsa, kamış kullanılırdı. (B2488 Buhârî, Şirket, 3.) Bazı nadir durumlarda da avlanan bir av hayvanının kesilmesi gerekiyorsa ve bıçak da yoksa keskin bir değnek parçasının kullanıldığı olurdu. (D2824 Ebû Dâvûd, Dahâyâ, 14, 15; İM3177 İbn Mâce, Zebâih, 5.) Yabani av hayvanları veya ele geçirilemeyen kaçak evcil hayvanlar ise ok ile avlanırdı. (B5544 Buhârî, Sayd, 37; M5092 Müslim, Edâhî, 20.)
Tartı ve ölçek konusunda ortak bir ölçünün bildirilmesi, insanların hakkını anlaşılır bir düzen içinde korumaya hizmet eder. Belirsiz ölçü, bir tarafın aleyhine haksızlığa dönüşebilir. İşimizde açıklığa ve dürüst hesaba ihtiyacımız vardır.
Bir mal satarken miktarını, niteliğini ve kusurunu gizlemeyelim. Bir hizmetin ücretini baştan konuşalım. Dijital ortamda da insanı yanıltan ifadelerden uzak duralım. Küçük gördüğümüz bir eksiklik başkasının hakkıdır. Helâl kazanç, hesap görünür olmadığında da doğru kalabilmektir.
Kullanırken nimetin sınırını gözetmek
يَٰبَنِىٓ ءَادَمَ خُذُوا۟ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ وَلَا تُسْرِفُوٓا۟ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ
Ey Ademoğulları! Her mescitde ziynetinizi takının (güzel ve temiz giyinin). Yiyin için fakat israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez. (A’râf 7/31)
Asr-ı saadette bazı hastalıkların tedavisinde kesici aletlerin kullanıldığı da olurdu. Meselâ, hastalardan kan almakta ve akıtmakta kullanılan, günümüzde ameliyat bıçağı olarak da bilinen neştere benzer “mihcem” adı verilen bıçak, tedavi amaçlı kullanılan kesici aletlerden biri idi. (B5704 Buhârî, Tıb, 17; M5743 Müslim, Selâm, 71.)
Peygamberimiz döneminde kuyu ve hendek kazımı gibi inşaat işlerinde, kazma ve kürekler kullanılır; (DM43 Dârimî, Mukaddime, 7; B4101 Buhârî, Meğâzî, 30.) ziraat işlerinde, toprağı sürüp işlemek için demirden yapılmış sabanlardan, (B2321 Buhârî, Müzâraa, 2.) ağaç işlerinde ise baltadan faydalanılırdı. (D3074 Ebû Dâvûd, Harâc, 35, 37.) Hurma ağaçlarının meyvelerinin toplanmasında ise büyük küfeler kullanılırdı. (B4197 Buhârî, Meğâzî, 39; Müslim, Cihâd ve siyer, 121.)
O dönemde, Mekke ve Medine’de ticarî hayat canlı olduğu için çeşitli para birimleri, ağırlık ve hacim ölçüleri kullanılmaktaydı. Ticarî hayatta, Hicaz bölgesine komşu yabancı ülkelerde belli ölçülere göre basılmış olan (AHS196 Mâverdî, el- Ahkâmü’s-sultâniyye, 196-197.) ve “sikke” denilen madeni paralar kullanılmaktaydı. Gümüş paralara “dirhem”, altın paralara “dinar” denmekteydi. Bu paralar belli ağırlık ölçülerine göre basıldığı ve alış verişte ağırlıkları dikkate alındığı için, Allah Resûlü onlardan ufak parçalar koparmayı yasaklamıştı. (D3449 Ebû Dâvûd, Büyû’ (İcâre), 48; İM2263 İbn Mâce, Ticâret, 52.) Bir dirhem 2, (B5808 Buhârî, Libâs, 17.), bir dinar ise 4, gram ağırlığında idi. (W. Hinz, İslâm’da Ölçü Sistemleri, s. 2.) Sikkelere ilâve olarak, altın ve gümüş külçeleri de alışverişte kullanılırdı. (D3349 Ebû Dâvûd, Büyû’, 12; N4567 Nesâî, Büyû’, 44.) Malların fiyatları ifade edilirken dirhemden daha küçük bir para birimi olan “kîrât” terimi de kullanılmaktaydı. (D1715 Ebû Dâvûd, Lukata, 1.) Bir altın kîrât yaklaşık olarak 0, gram ağırlığında idi. (W. Hinz, İslâm’da Ölçü Sistemleri, s. 3.)
Altınla borçlanma gibi işlemlerde, altının ağırlığını ölçmeye yarayan ağırlık birimlerinden biri “nevât” idi. Abdurrahman b. Avf eşiyle bir nevât altın mehirle evlenmişti. (B5153 Buhârî, Nikâh, 55; M3490 Müslim, Nikâh, 79.) Bir nevât, beş dirhem karşılığında olup (İE5/131 İbnü’l-Esîr, Nihâye, v, 131-132.) yaklaşık olarak 14, (B4733 Buhârî, Tefsîr, (Meryem) 4.) grama denk gelmekteydi. “Neşş” ve “ukıyye”, gümüş üzerinden borçlanmalarda ve ticarî işlemlerde kullanılan ağırlık ölçülerindendi. Kırk dirhem olduğu belirtilen bir ukıyye, (D1628 Ebû Dâvûd, Zekât, 24; T1114 Tirmizî, Nikâh, 23.) günümüz tartısıyla yaklaşık olarak 118, (B4323 Buhârî, Meğâzî, 56.) gram ağırlığındaydı. Bir neşş de yarım ukıyye ağırlığında olduğu için, (M3489 Müslim, Nikâh, 78; D2105 Ebû Dâvûd, Nikâh, 27, 28.) 59, (B6295 Buhârî, İsti’zân, 49.) gram idi.
Aynı zamanda bir hacim ölçüsünün de ismi olan “rıtıl”, (D3281 Ebû Dâvûd, Eymân ve nüzur, 15; D238 Ebû Dâvûd, Tahâret, 96.) altın ve gümüşün yanında, tartı ile alınıp satılan bakır, demir, taze olarak kesilip yenilen bitkiler, incir ve pamuk gibi malların ağırlığını hesap etmekte kullanılan ayrı bir ağırlık ölçüsüydü. On iki ukıyye olan bir rıtıl, yaklaşık 1, (D457 Ebû Dâvûd, Salât, 14.) kg’a tekabül ediyordu. (W. Hinz, İslâm’da Ölçü Sistemleri, s. 34.) Büyük miktarlardaki malların ağırlığını hesap etmek için kullanılan ölçü birimlerinden biri de “kıntâr” idi. Bir kıntâr 12. dinara karşılık gelmekteydi. (İE4/113 İbnü’l-Esîr, Nihâye, Iv, 113.) Bu da yaklaşık olarak 50, gram (51 kg) ağırlığı ifade etmekteydi. Aynı zamanda kıntâr, hesap edilemeyecek düzeydeki ağırlıklar için kinaye yollu kullanılan kelimelerden biri idi. (MA6028 Abdürrezzâk, Musannef, III, 380; DM3482 Dârimî, Fedâilü’l-Kur’ân, 30.)
İsraftan sakınma çağrısı, yalnızca sofrada değil kullandığımız eşyada da düşündürücüdür. İhtiyacımız olmadığı hâlde sürekli yenisini istemek, hem bütçeyi hem gönlün dengesini yorabilir.
Bir eşyayı değiştirmeden önce gerçekten gerekli olup olmadığını soralım. Kullanılabilir olanı onarmak veya ihtiyaç sahibine uygun biçimde ulaştırmak mümkün olabilir. Yardım adı altında işe yaramayan yükleri başkasına vermeyelim. Çocuklarımız nimeti korumayı ve paylaşırken muhatabın onurunu gözetmeyi bizden öğrensin.
Evden pazara uzanan sorumluluk
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ
Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline! (Mutaffifîn 83/1)
Resûlullah (sav) zamanında, ticareti yapılan bazı malların değeri hacim olarak belirlenmekte ve bazı hacim ölçüleri kullanılmaktaydı. Buğday ve pirinç gibi malların hacmi on altı rıtıl ağırlığına denk gelen “ferak” ile ölçeklendirilmekteydi. (B5974 Buhârî, Edeb, 5; B4159 Buhârî, Meğâzî, 36; D238 Ebû Dâvûd, Tahâret, 96.) İsmi zikredilen bu ürünlere ilâve olarak, buğday, arpa ve kuru hurma gibi gıda maddeleri “müdd” ve “sâ’” ile ölçeklendirilirdi. (B1507 Buhârî, Zekât, 74; M2351 Müslim, Zekât, 69.) Bir sâ’ dört müdden ibaret olduğuna (ŞN7/229 Nevevî, Şerh ale’l- Müslim, vII, 229.) ve bir müddün değerinin de 1, (B5704 Buhârî, Tıb, 17; M5743 Müslim, Selâm, 71.) litre olduğu belirtildiğine göre, (W. Hinz, İslâm’da Ölçü Sistemleri, s. 56.) günümüz ifadesiyle bir sâ’ yaklaşık olarak 4, litreye denk gelmekteydi.
Allah Resûlü’nün döneminde “mekkûk” adı verilen hacim ölçüsü de kullanılmakta idi. Peygamberimiz ortalama bir mekkûk suyla abdest, beş mekkûk suyla da gusül alırdı. (M736 Müslim, Hayız, 50; N73 Nesâî, Tahâret, 59.) Fakat mekkûk ile müddün kastedildiğini söyleyenler olduğu gibi (İE4/350 İbnü’l-Esîr, Nihâye, Iv, 350.) bunun 7, (B4040 Buhârî, Meğâzî, 16.) veya 7, (İE4/350 İbnü’l-Esîr, Nihâye, Iv, 350.) litrelik bir hacim ölçüsü olduğunu ifade edenler de vardır. (W. Hinz, İslâm’da Ölçü Sistemleri, s. 54.) Üç sa’ hacminde olduğu belirtilen (M727 Müslim, Hayız, 41.) ve yaklaşık 12, litreye tekabül eden “ferak”, Mısır kaynaklı olup yirmi dört sâ’ hacmindeki (İE1/37 İbnü’l-Esîr, Nihâye, I, 37.) ve yaklaşık olarak 101 litreye karşılık gelen “irdebb”, (M7277 Müslim, Fiten, 33; D3035 Ebû Dâvûd, İmâre, 28, 29.) altmış sâ’ hacminde olup 252, (B5974 Buhârî, Edeb, 5; B4159 Buhârî, Meğâzî, 36; D238 Ebû Dâvûd, Tahâret, 96.) litreye denk gelen vesk, (D1560 Ebû Dâvûd, Zekât, 2.) arpa ve buğday gibi tahılların, kuru üzüm ve hurma gibi ürünlerin hacimlerinin belirlenmesinde kullanılan ölçeklerdi. Peygamberimiz, “Beş veskin altında zekât yoktur.” buyururken de bu ölçüyü kullanmıştı. (D1559 Ebû Dâvûd, Zekât, 2.)
O dönemde kullanılan belli başlı ağırlık ve hacim ölçüleri bunlar olmakla birlikte, bu ölçü ve tartıların birim bazındaki değerleri bölgeden bölgeye farklılık arz etmekteydi. Bu farklılıkları ortadan kaldırmak ve daha âdil bir ticarî sistem geliştirmek için Peygamberimiz, “Tartı Mekkelilerin tartısı, ölçek ise Medinelilerin ölçeğidir.” buyurmuştur. (D3340 Ebû Dâvûd, Büyû’, 8.)
Allah Resûlü’nün döneminde savaş gibi olağanüstü durumlarda silah olarak kullanılan araç ve gereçlerin başında kılıç gelmekteydi. Demirci ustalarının ellerinden çıkan kılıçların (B4733 Buhârî, Tefsîr, (Meryem) 4.) bir savaş aleti olarak değeri o kadar büyüktü ki... Bu nedenle kılıçlar altın ve gümüşle bezendiği gibi, deriden sicimlerle kınlarına ve kabzalarına bağlanan kurşun ve demirlerle de süslenmekteydi. (B2909 Buhârî, Cihâd, 83.) O dönemde meşhur kılıçlardan biri de Peygamberimizin Bedir Harbi’nde ganimet olarak aldığı Zülfikâr idi. (İM2808 İbn Mâce, Cihâd, 18; HM2445 İbn Hanbel, I, 270.) Kılıçlar tek tip olmayıp bölgelere göre şekli değişmekteydi. Nitekim Mute Savaşı’nda Hâlid b. Velîd’in elinde dokuz kılıç kırılmış sadece Yemen’de yapılan bir kılıç sağlam kalmıştı. (B4265 Buhârî, Meğâzî, 45.)
Eksik ölçenlere yöneltilen uyarı, kendi hakkımızı tam isterken başkasının hakkını azaltmanın ağırlığını gösteriyor. Aynı ahlâk ödünç alınan eşyada, ortak kullanılan imkânda ve verilen hizmette de aranmalıdır.
Bu hafta bir emanetimizi iade edelim, eksik bir hesabı düzeltelim, evde ihmal edilmiş bir güvenlik işini tamamlayalım. Peygamberimizin gündelik hayata dair öğütleri, dini yalnızca özel vakitlere sıkıştırmamamızı sağlasın. Elimizin değdiği eşyada da Allah’a karşı sorumlu ve insanlara karşı güvenilir olalım.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, bize verdiğin nimetleri doğru kullanmayı nasip et. Evlerimizi ihmalden ve tehlikeden, işlerimizi hileden ve eksik hesaptan koru. Küçük gördüğümüz bir kul hakkını bile önemsemeyi öğret.
Rabbimiz, ailelerimize güvenli yuvalar, çocuklarımıza nimet bilinci ve toplumumuza dürüst ticaret ihsan et. İsraf etmeyelim, emaneti zayi etmeyelim, başkasının emeğini küçümsemeyelim. Peygamberinin gündelik hayata taşıdığı dikkati kendi işimizde de yaşayalım. Kullandığımız her imkân hayra hizmet etsin; hiçbir rahatlığımız başkasına zarar olmasın. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 7. cilt, 321–330. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
