Firavun, Hâmân ve Kârûn: Tevhidin Amansız Üç Düşmanı

Hamd, mülkün gerçek sahibi, mazlumun duasını işiten ve kibirlenenleri hesaba çeken Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, gücü adaletle taşımayı öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, Firavun, Hâmân ve Kârûn isimlerini duyduğumuzda onları kendimizden çok uzak bir kötülüğün temsilcileri gibi görebiliriz. Oysa kıssaların bize bakan tarafı, güçle, yetkiyle ve malla kurduğumuz ilişkidir. İnsanın elindeki imkân arttıkça sorumluluğu unutması yalnızca geçmişe ait bir tehlike değildir.

Bugün bu kıssaları doğrulanmamış rüya ve saray ayrıntılarına dayandırmadan, Kur’an’ın gösterdiği kibir, zulüm ve nimetin sahibini unutma bakımından dinleyeceğiz. Başkasını bir isimle damgalamadan önce kendi gönlümüzde hangi eğilimin büyüdüğünü düşüneceğiz.

Gücün insanları bölmesi

إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِى ٱلْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَآئِفَةً مِّنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَآءَهُمْ وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْ إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلْمُفْسِدِينَ

Şüphe yok ki, Firavun yeryüzünde (ülkesinde) büyüklük taslamış ve ora halkını sınıflara ayırmıştı. Onlardan bir kesimi eziyor, oğullarını boğazlıyor, kadınlarını ise sağ bırakıyordu. Şüphesiz o bozgunculardandı. (Kasas 28/4)

Nil’in hayat verdiği bu topraklarda; kendine has bir din ve sanat anlayışı geliştiren medeniyetler ülkesi Mısır’da idarî, askerî, ekonomik, adlî, dinî bütün düzen, hanedandan hanedana el değiştiren ve babadan oğula geçen saltanat sistemi içinde binlerce yıldan beri hep firavunlar tarafından muhafaza edilmişti. Sosyal ve bireysel açıdan toplum üzerinde o kadar etkin bir mevkileri vardı ki Mısırlıya göre, hayatın devamını bir bakıma firavunlar sağlardı. Mısır’da, dinî hayatın merkezinde de firavunlar bulunurdu. (“Firavun”, DİA, XIII, 119.)

Firavunlar, bu düzenin tesisinde ve yürütülmesinde şüphesiz bazı insanlardan da yardım alıyordu. Bir firavunun etrafında, kendisine yakın addettiği yüksek rütbeli saray görevlileri mutlaka bulunurdu. Ülkenin yönetiminde bunlar da söz sahibi olur, firavuna danışmanlık yaparlardı. Bunlar arasında ise başrahiplerin önemli bir ağırlığı vardı. Zira hayatın bütün alanlarını doğrudan ilgilendiren din ve inanç ile alâkalı bütün meseleleri Firavunlar onlarla müzakere ederlerdi. İşte, Mısır’ın ve Mısırlının hayatına yön veren idarî düzen bu kadrodan oluşuyordu.

Firavun’un korkunç planının hedefi olan İsrâiloğulları, Hz. Yakub’un soyundan gelmekteydi. Hz. Yakub’un on iki oğlundan gelenler on iki kabileye ayrılmışlar (A’râf, 7/160.) ve Hz. Yusuf zamanında Mısır’a yerleşmişlerdi. Allah Teâlâ Mısır hâkimi Firavun ve adamlarını bol bol bahşettiği zenginlikler, ziynet ve mallar ile imtihan ederken İsrâiloğulları’nı da Firavun ile deniyordu. Nitekim Yüce Allah, Peygamberimiz dönemi Yahudilerine, geçmişten ibret almaları için bu olayı şöyle hatırlatıyordu: “Hani, sizi azabın en kötüsüne uğratan, kadınlarınızı sağ bırakıp, oğullarınızı boğazlayan Firavun ailesinden kurtarmıştık. Bunda, size Rabbinizden (gelen) büyük bir imtihan vardı.” (Bakara, 2/49.) Bu, gerçekten ağır bir imtihandı. İsrâiloğulları’nın yeni doğan erkek çocukları acımadan öldürülüyor, diğer taraftan sosyal hayatta ikinci sınıf insan muamelesi görüyor, dışlanıyorlardı. Ancak Allah Teâlâ, onları bu büyük sıkıntıdan kurtaracak ışığı da yine aynı dönemde gönderme lütfunda bulunuyordu: Hz. Musa.

Cenâb-ı Hak, bir oğlu olduğu için sevinsin mi yoksa başına gelecekleri düşünüp üzülsün mü bilemeyen bir annenin kalbine ilham gönderiyor, yavrusunu bir sandığa koyup nehre bırakmasını istiyor, ilâhî koruma altına alınan bu çocuğun peygamber olacağı ifade buyruluyordu. (Tâ-Hâ, 20/38-39; Kasas, 28/7.) Bu noktadan sonrası da derslerle dolu bir tecelli şeklinde planlanmıştı. Onu nehirden, hem Allah’a hem de Musa’nın bizzat kendisine düşman olacak biri çıkartacaktı. (Tâ-Hâ, 20/39.) Nitekim Musa’yı nehir kıyısında Firavun’un adamları buldu. (Kasas, 28/8.) Firavun’un emirleri doğrultusunda hemen öldürülmesi gerekiyordu. Fakat ilâhî takdir, içeriden yani Firavun’un çok yakınından birisine bu cinayete engel olma ilhamı gönderiyordu: Firavun’un hanımı Hz. Âsiye’ye. Nehir kıyısında bir erkek çocuk bulunduğunu haber alınca hemen eşi Firavun’a gitti ve “Bana da, sana da göz aydınlığı (bir çocuk)! Sakın onu öldürmeyin. Belki bize faydası dokunur ya da onu evlât ediniriz.” dedi. (Kasas, 28/9.)

Hz. Musa’ya öncelikle Firavun’a gitmesi emredilir: “Firavun’a git, çünkü o azmıştır.” (Tâ-Hâ, 20/24.) Hz. Musa gerektiğinde kendisine verilen mucizeleri Firavun’a gösterecektir: “...İşte bunlar, Firavun ve ileri gelen adamlarına (göstermen için) Rabbin tarafından (sana verilen) iki delildir...” (Kasas, 28/32.)

Hz. Musa ve Hz. Harun, Firavun’un huzuruna çıkar ve âlemlerin Rabbi tarafından gönderilen peygamberler olduklarını, (Şuarâ, 26/16.) Allah hakkında sadece gerçeği söylediklerini (A’râf, 7/105.) dile getirirler. Onların sıraladığı ilkeler, Firavun’un hayat anlayışına, dünya görüşüne ne kadar da terstir! Nefsin arzularına gem vuracaksın; hak, hukuk ve adaleti gözeteceksin; âhireti dikkate alarak yaşayacak ve attığın her adımı “hesap” düşüncesiyle atacaksın... Bu bakış, kurulu düzene tamamen muhaliftir, Firavun’un sistemini temelden sarsmaktadır. Nitekim Hz. Musa ve Hz. Harun bu gerçekleri anlatınca Firavun ve adamlarının gösterdiği ilk tepki doğrudan dünya ve dünyalıklarla ilgili olmuştur: “Bizi atalarımızı üzerinde bulduğumuz yoldan döndüresin de yeryüzünde hâkimiyet (devlet) ikinizin eline geçsin diye mi bize geldin? Biz ikinize de inanmıyoruz.” (Yûnus, 10/78.) “Sizi, yaptığı sihirle, yurdunuzdan çıkarmak istiyor. Ne dersiniz?” (Şuarâ, 26/35.)

Ayet, üstünlük taslayan gücün insanları nasıl parçaladığını anlatıyor. İnsanları birbirine karşı kışkırtmak ve bir kesimin zayıflığından yararlanmak ağır bir haksızlıktır. Bize düşen, kendi yetkimizi aynı alışkanlıkların küçük bir örneğine dönüştürmemektir.

Bir işyerinde çalışanları birbirine düşürerek sözümüzü geçirmek, ailede sevgiyi ve imkânı baskı aracı yapmak veya bir toplulukta bazı insanları sürekli değersiz göstermek doğru değildir. Güçlü olmak, kendimizi eleştirenleri susturma hakkı vermez. Karşımızdakinin korkmadan konuşabildiği bir ortam kurmaya çalışalım. Bugün hakkımızda farklı düşünen birini dinlerken gösterdiğimiz sabır da ahlâkımızın önemli bir göstergesidir.

Sarayın içinde imanını koruyan bir kadın

عَنْ أَنَسٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) أَنَّ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “حَسْبُكَ مِنْ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ: مَرْيَمُ ابْنَةُ عِمْرَانَ، وَخَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ، وَفَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ، وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ.”

Enes (b. Mâlik) tarafından nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Yeryüzü kadınlarından İmrân’ın kızı Meryem, Huveylid’in kızı Hatice, Muhammed’in kızı Fâtıma ve Firavun’un karısı Âsiye (örnek olarak) sana yeter.” (T3878 Tirmizî, Menâkıb, 61)

Hz. Musa’nın tevhid vurgusuna Firavun’un, “Eğer benden başka bir ilâh edinirsen, andolsun seni zindana atılanlardan ederim.” (Şuarâ, 26/29.) şeklindeki tehdidi de yine arzularına bağlanıp kalınan “ben” ve “nefis” ile ilgilidir. Düşüncesi, akıl yürütmesi koyu bir kibrin rengine bürünmüştür: “Kavimleri bize kul köle iken, bizim gibi iki insana mı inanacağız?” (Mü’minûn, 23/46-47.)

Yüzyıllardır ilâhlık vasfıyla kendi dünyalarını yönetmeye alışmış bir nesilden gelen Firavun, “gerçek” ve “tek” olduğu söylenen bir Allah’ın iradesine teslim olmayı ve bu iradenin altına girmeyi düşünememişti bile! Hemen Musa’ya döner. Onu mağlup ve mahcup duruma düşüreceğinden emin bir şekilde, gerçekten Allah tarafından gönderildiğine delâlet edecek mucizeler ister. Hz. Musa hemen beyaz el (yed-i beyzâ) ve asâ (asâ-yı Musa) mucizelerini gösterir. Fakat kalbi inanmamaya şartlanmış, gönül gözü kapalı, basireti bağlı Firavun’un cevabı küfrün alışılmış ve bildik yanıtıdır. Çevresinde bulunanlara döner ve der ki: “Şüphesiz bu, bilgin bir sihirbazdır!” (Şuarâ, 26/34.)

Firavun, sihir yaptığını düşündüğü Hz. Musa’ya aynı yoldan cevap verebilmek için ülkenin bütün büyücülerini toplar. Amacı, Musa’nın yalan söylediğini, tek ilâhın kendisi olduğunu kanıtlamak; idaresini, insanlar üzerindeki hâkimiyetini devam ettirebilmektir. Musa’nın doğru söylüyor olabileceğini aklından bile geçirmez. Çünkü bu, tek kelimeyle, işine gelmemektedir. Bu sebeple Musa’yı, kendi emri altındaki sihirbazlar ile yarıştırmayı düşünür. Eğer sihirbazlar onu alt edebilirse Musa’nın, Allah adına değil sırf kendi çıkarı için mücadele ettiği ortaya çıkacaktır. Daha objektif karar verebilmeleri amacıyla müsabakanın bir bayram günü, kuşluk vakti toplanan halkın gözleri önünde yapılması kararlaştırılır. (Tâ-Hâ, 20/58-59.) Fakat netice hiç de Firavun’un istediği gibi olmaz; Musa’nın asâsı, sihirbazların birer hile ve göz aldanmasına dayalı oyunlarını yutmuş, Firavun değil belki ama sihirbazları hakikati anlamıştır. Hemen secdeye kapanıp imanlarını ikrar ederler: “Biz âlemlerin Rabbine iman ettik. Musa ve Harun’un Rabbine!” (A’râf, 7/115-122; Tâ-Hâ, 20/65-73.)

Firavun, çevresindeki iman çemberinin gittikçe büyüdüğünü ve kendi hareket alanını daralttığını fark etmiştir. Problemi hâlâ aynı yerde aramakta, aynı şeyleri sorgulamaktadır: Dünyası, buradaki hâkimiyeti, nefsi, benliği, görmeye alıştığı ilâh muamelesi. Gerçeği kabullenmeye yanaşmaz ve sihirbazlara haykırır: “Ben size izin vermeden ona iman ettiniz ha! Şüphesiz bu, halkını oradan çıkarmak için şehirde kurduğunuz bir tuzaktır. Göreceksiniz!” (A’râf, 7/123.)

Bundan sonra Firavun en iyi bildiği şeye, şiddete başvurur. Sihirbazları, ellerini ve ayaklarını çaprazlama kestirip sonra da astırmakla tehdit eder. Ancak sihirbazlar hakkı bulmuştur. Firavun’u en can alıcı noktasından vururlar: “Bize gelen apaçık delillere ve bizi yaratana seni asla tercih etmeyeceğiz. Artık sen vereceğin hükmü ver. Sen ancak bu dünya hayatında hüküm verirsin. Şüphesiz ki biz, günahlarımızı ve bize zorla yaptırdığın sihri affetmesi için Rabbimize inandık. Allah’ın vereceği mükâfat daha hayırlı ve daha kalıcıdır.” (Tâ-Hâ, 20/72-73.)

Allah Resûlü, asırlar sonra cennet kadınları içinde onu anacak (HM2668 İbn Hanbel, I, 293.) ve şöyle buyuracaktı: “Yeryüzü kadınlarından İmrân’ın kızı Meryem, Huveylid’in kızı Hatice, Muhammed’in kızı Fâtıma ve Firavun’un karısı Âsiye (örnek olarak) sana yeter.” (T3878 Tirmizî, Menâkıb, 61.)

Peygamberimizin Âsiye’yi hayırla anması, insanın bulunduğu çevreyle özdeşleştirilemeyeceğini gösteriyor. Zor şartların içinde de hakikate yönelen bir gönül bulunabilir. Bir insanı ailesinin veya çevresinin yanlışından dolayı bütünüyle suçlamayalım.

Baskı altında yaşayanların durumunu dışarıdan kolayca yargılayamayız. Güvenli destek yolları aramak, bir mağdurun sesini ciddiye almak ve onu yalnız bırakmamak gerekir. Ahlâkî öğüt verirken insanın karşı karşıya bulunduğu tehlikeyi de düşünelim. İman, zulmü haklı görmek değildir; merhamet de mağduru kendi çaresizliğinin içinde bırakmak değildir. Elimizden gelen yardımı hikmetle ve güvenliği gözeterek yapalım.

Serveti kendinden bilmenin aldanışı

إِنَّ قَٰرُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيْهِمْ وَءَاتَيْنَٰهُ مِنَ ٱلْكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُۥ لَتَنُوٓأُ بِٱلْعُصْبَةِ أُو۟لِى ٱلْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُۥ قَوْمُهُۥ لَا تَفْرَحْ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْفَرِحِينَ

Şüphesiz Kârûn, Mûsâ'nın kavmindendi. Onlara karşı azgınlık etti. Biz ona, anahtarlarını (bile taşımak) güçlü bir topluluğa ağır gelecek hazineler verdik. Hani, kavmi kendisine şöyle demişti: "Böbürlenme! Çünkü Allah böbürlenip şımaranları sevmez." (Kasas 28/76)

Hz. Âsiye’nin, sihirbazların ve iman edenlerin maruz kaldığı bu muameleler, dünya kurulduğundan beri inananların karşılaştığı zulüm ve işkence dönemlerine bir yenisinin eklendiğini göstermektedir. Hayatı bu dünyadan ibaret sayıp saltanatlarını korumaya çalışanlar, her zaman olduğu gibi ortamı ve şartları değerlendirmekte, Firavun’a akıl verip onu kışkırtmaktadırlar. Nitekim önde gelen bazı adamları Firavun’a, bu topraklarda böyle fesat çıkarıp kendisini ve tanrılarını hiçe sayan Musa ve taraftarlarını rahat bırakmaması gerektiğini hatırlatırlar. (A’râf, 7/127.) Firavun planını yapmıştır: “Onunla (Musa ile) beraber iman edenlerin oğullarını öldürün, kadınlarını sağ bırakın.” (Mü’min, 40/25.) “...Biz, onların üzerinde ezici bir güce sahibiz!” (A’râf, 7/127.) “Bırakın beni, Musa’yı öldüreyim. (Faydası olacaksa) Rabbini yardıma çağırsın! Çünkü ben, onun, dininizi değiştireceğinden yahut yeryüzünde bozgunculuk çıkaracağından korkuyorum.” (Mü’min, 40/26.)

Bu planlar, harfiyen yerine getirilirken Yüce Allah, sınırsız merhametinin göstergesi olarak Firavun ve adamlarına hâlâ hakikati hatırlatan aracılar göndermekte, hatırlatmalarda bulunmakta, ders alınacak ibret manzaraları göstermektedir. Nitekim Firavun’un yakın çevresinden olmakla beraber Musa’ya iman eden ancak bu durumunu gizleyen bir adam, kralın aklına ve sağduyusuna hitap etmeye çalışır: “Rabbim Allah’tır dediği için bir adamı öldürecek misiniz? Halbuki o, size Rabbinizden apaçık mucizeler getirdi. Eğer yalancı ise yalanı kendi aleyhinedir. Eğer doğru söylüyorsa, sizi tehdit ettiği şeylerin bir kısmı başınıza gelecektir. Şüphesiz Allah, aşırı giden, yalancılık eden kimseyi doğru yola eriştirmez.” (Mü’min, 40/28.)

Ancak Firavun’un küfür oku yaydan çıkmıştır. Şüphe ve tehlike altındaki ilâhlık iddiasını kanıtlama çabasındadır. Bu nedenle Musa’nın bahsettiği ilâha meydan okumaya karar verir. Başrahip Hâmân’a döner ve der ki “...Ey Hâmân! Benim için bir ateş yakıp tuğla pişir de bana bir kule yap! Belki Musa’nın ilâhına çıkar bakarım(!) Şüphesiz ben, onun mutlaka yalancılardan olduğunu sanıyorum.” (Kasas, 28/38.)

Ancak Allah Teâlâ’nın, onun ve destekçilerinin bu tavrına getirdiği yorum açıktır: “O ve askerleri yeryüzünde haksız yere büyüklük tasladılar ve gerçekten bize döndürülmeyeceklerini sandılar.” (Kasas, 28/39.)

Bu açık inat ve küfre rağmen Allah, Firavun ve adamları düşünüp ibret alsınlar diye yıllar süren kıtlık ve kuraklıklar gönderir. Fakat en ufak olumlu durumu, “Bu bizimdir, biz çalışıp kazandık!” şeklinde yorumlayan bu insanlar, felâketleri Musa ve taraftarlarının uğursuzluğuna bağlamışlardır. Bu felâketlerin bir ders olduğu hatırlatılınca da, “Bizi büyülemek için her ne getirirsen getir, biz sana inanacak değiliz.” derler. Bu basiretsizlik, inat ve kibir karşısında Allah daha ağır dersler verir. Tufan gönderir; onları çekirge, haşere ve kurbağa istilâsına maruz bırakır; sularına kan karıştırır. Her felâkette Musa’ya başvurur, bu sorunların ortadan kaldırılması için dua etmesini isterler. Eğer bu azap biterse hidayete ereceklerini söyler, İsrâiloğulları’nı serbest bırakacaklarını vaad ederler. Ancak Musa’nın duası doğrultusunda azap kaldırılınca yine sözlerinden döner, yeminlerini bozarlar. (A’râf, 7/130-135.)

Bu inkâr, kibir ve inat, Hz. Musa ve ona inananlara zulüm ve işkence şeklinde yansıyordu. Ancak Allah Teâlâ, imanlarının olgunlaşması için onlara evler yaparak buralarda ibadet etmelerini emrediyor ve inananları cennetle müjdeliyordu. (Yûnus, 10/87.) Sabır ve ibadet... Allah, çeşitli zorluklara veya imanlarından dolayı işkenceye maruz kalan taraftarlarına hep bu öğüdü vermişti: “Ey iman edenler! Sabrederek ve namaz kılarak Allah’tan yardım dileyin. Şüphe yok ki Allah, sabredenlerle beraberdir.” (Bakara, 2/153.) İşte şimdi bu emrin muhatabı, Musa ve taraftarlarıydı. Peygamberimizin de bir hadislerinde namaza devam etmeyenlerin kıyamet gününde Kârûn, Firavun, Hâmân ve azılı bir müşrik olan Übey b. Halef’le birlikte olacağını zikretmesi (HM6576 İbn Hanbel, II, 169; DM2749 Dârimî, Rikâk, 13.) oldukça manidardır.

Kârûn’un serveti, insanın nimeti kendi üstünlüğünün kanıtı sayması tehlikesini gösteriyor. Emek vermek değerlidir; fakat sağlığımız, fırsatlarımız ve nice insanın katkısı olmadan aynı işi yapamayacağımızı da bilmeliyiz. Kazandığımız her şeyi yalnızca kendimizden bilmeyelim.

Malımızla bir yakınımıza yardım ederken onu küçültüyor muyuz? İmkânı az olan insanın görüşünü sırf bu nedenle önemsiz mi sayıyoruz? Zenginlik, insanın değerini belirleyen bir tartı değildir. Gönül, elindeki malı doğru taşımayı öğrendiğinde zenginleşir. Evimizin ihtiyacını karşılarken paylaşmaya yer açalım; kazancımızın içinde emeği bulunanların hakkını eksiltmeyelim. Nimetin şükrü, malın etrafında kurduğumuz ilişkide de görünür.

Yeryüzünde üstünlük aramayan bir gönül

تِلْكَ ٱلدَّارُ ٱلْـَٔاخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَٱلْعَٰقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ

İşte ahiret yurdu. Biz onu yeryüzünde büyüklük taslamayan ve bozgunculuk çıkarmayanlara has kılarız. Sonuç, Allah'a karşı gelmekten sakınanlarındır. (Kasas 28/83)

Sonunda Hz. Musa ve ona inananların beklediği müjde gelir. Allah, elçisine seslenmektedir: “Kullarımı geceleyin yola çıkar. Yakalanmaktan korkmaksızın, endişe etmeksizin onlara denizde kuru bir yol aç!” (Tâ-Hâ, 20/77.) “... Muhakkak ki takip edileceksiniz.” (Şuarâ, 26/52.)

Hz. Musa ve İsrâiloğulları’nın geceleyin yola çıktığını duyan Firavun, kendine isyan eden bu insanları toptan yok edebilmek amacıyla güneş doğarken peşlerine düşer. Hızla yol alan Firavun ordusu çok geçmeden kafileye yetişir. Aralarındaki mesafe hızla kapanmaktadır. Önlerine çıkan deniz de İsrâiloğulları’nı oldukça endişelendirmiştir. Tam, “Eyvah yakalandık!” diye düşündükleri anda Hz. Musa, “Rabbim benimle beraberdir.” diye imanını ve tevekkülünü tekrar dile getirir. İşte tam bu sırada Allah Teâlâ, elçisine kurtuluş çaresini gösterir, “Asân ile denize vur!” (Şuarâ, 26/60-63.)

Suyun tam ortasında Allah’ın vaad ettiği gibi kuru bir yol ortaya çıkar. Musa ve taraftarları bu kurtuluş yoluna girerler. Firavun ve ordusu da onları izler. Son İsrâiloğlu karşı kıyıya, toprağa ayak bastığında, son Firavun askeri de denizin ortasındaki bu mucize yola girmiş durumdadır. İşte tam bu anda Allah’ın emriyle deniz eski hâline döner ve dalgalar, Firavun ve askerlerinin başı üzerinden tekrar birbirine kavuşur. (Şuarâ, 26/63-66.)

Musa ve inananları, kurtuluş sevincini yaşarken her tarafını saran suya karşı son mücadelesini vermekte olan Firavun, birdenbire kendisini bir iç hesaplaşmanın içinde bulur. Kendini kınayıp durmaktadır. (Zâriyât, 51/40.)

Gönlünü ve aklını uzun yıllar önce küfür ve zulüm denizinde boğduğunu fark eder. Kendisini bu denizden kurtaracak rehber yine sudan, Nil’den gelmiştir. Uzun süre yanında, sarayında yaşamış, sonra ayrılmış ama geri dönmüş, ısrarla ve korkusuzca hakikate çağırmıştır. Bütün bunlara karşı o, gözlerini kapamış, kulaklarını tıkamıştır.

Süre bitmiştir. Hesaplaşma da... Kararını verir ve ciğerlerindeki son nefesle haykırır: “İsrâiloğulları’nın iman ettiğinden başka hiçbir ilâh olmadığına inandım. Ben de Müslümanlardanım.” (Yûnus, 10/90.) Hadis kaynaklarımızda bu sahne anlatılırken iman etmesinden dolayı Firavun’a rahmetin ulaşmasından korktuğu için Cebrail’in, Firavun’un ağzına çamur tıkadığına dair bazı rivayetler yer almaktadır. (T3107 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 10; HM2821 İbn Hanbel, I, 309.) Firavun’un durumu âyetlerde ise şu şekilde bildirilmiştir: “Şimdi mi?! Oysa daha önce isyan etmiş ve bozgunculardan olmuştun. Biz de bugün bedenini, arkandan geleceklere ibret olman için kurtaracağız. Çünkü insanlardan birçoğu âyetlerimizden gerçekten habersizdir.” (Yûnus, 10/91-92.)

Bu ayet, kıssaların bizi getirdiği kişisel muhasebeyi açıkça gösteriyor. Yeryüzünde üstünlük ve bozgunculuk istememek, insanı güçsüzlük içinde bırakmak değildir; gücü hakka bağlı taşımaktır. Bir makamda bulunabilir, büyük bir iş yapabilir ve yine de mütevazı olabiliriz.

Bugün bir kararımızı gözden geçirelim. Kimin hakkını yalnızca gücümüz yettiği için erteledik? Kimin itirazını küçümsedik? Yanlışımızı düzeltebilmek bize verilen bir fırsattır. Firavun’u anarken evimizde zorbalığı, Kârûn’u anarken kalbimizdeki gösterişi beslemeyelim. Kıssanın aynası önce bize dönsün. Rabbimizin huzuruna malımızın ve makamımızın arkasına saklanmadan, kulluğumuzun hesabıyla çıkacağımızı unutmayalım.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, kalplerimizi kibirden, ellerimizi zulümden ve kazancımızı haramdan koru. Firavun’un zorbalığından, Hâmân’ın haksızlığa desteğinden ve Kârûn’un malıyla aldanışından ibret almayı nasip eyle.

Rabbimiz, mazlumlara güvenli çıkışlar, adalet arayanlara hayırlı destekler ihsan et. Yetki verdiğin kullarına hakkaniyet, nimet verdiğin kullarına şükür ve paylaşma şuuru nasip eyle. Ailelerimizi korkuyla yönetmekten, çocuklarımızın sesini susturmaktan bizi muhafaza eyle. Gönlümüzde üstünlük hırsı yerine kulluk ve merhamet büyüsün. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 6. cilt, 145–160. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.