Feraset: Allah’ın Nuruyla Bakmak

Hamd, gözlerimize görme, aklımıza düşünme, gönlümüze hakikati arama imkânı veren Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, hayatı hikmetle değerlendirmeyi, insanları merhametle anlamayı, iyilikle tedbiri birlikte taşımayı öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim! Aynı olaya bakan iki insan bazen farklı şeyler görür. Biri yalnız kendisine söylenen sözün güzelliğine kapılır, diğeri o sözün davranışlarda bir karşılığı bulunup bulunmadığını düşünür. Biri bir insanı görünüşüne göre değerlendirir, diğeri onun hâlini anlamak için dinler. Biri öfkesinin peşinden hemen karar verir, diğeri durur, araştırır ve sonunda daha adaletli bir sonuca ulaşır. İşte hayatımızda böyle bir derinliğe, dikkatli bir bakışa, ferasete ihtiyacımız vardır.

Bugün “Feraset: Allah’ın Nuruyla Bakmak” konusunu konuşacağız. Feraseti, insanların içini okumak, geleceği kesin olarak bilmek veya görünmeyen âleme dair her şeyi haber vermek gibi anlamayalım. Gaybı bilmek Allah’a mahsustur; hiçbirimizin sezgisi yanılmaz değildir. Burada aradığımız şey, imanımızın bize kazandırdığı ölçülerle aklımızı kullanmak, tecrübemizden ders almak, gördüğümüz işaretleri dikkatle değerlendirmek ve hakkı gözeterek karar vermektir.

İyi niyetli olmak çok değerlidir; fakat iyi niyet, düşünmeyi bırakmak değildir. İnsanlara merhamet göstermek, açık bir haksızlığı görmezden gelmek değildir. Mümin, gönlünü kötülüğe teslim etmeden tedbir almayı öğrenir. Bir başkasının davranışını anlamaya çalışır; fakat kendi sorumluluğunu da unutmaz. Feraset, kalbimizdeki merhametin aklımızdaki dikkatle beraber yürümesidir.

Aynı yanlışı tekrar etmeden yolumuza devam etmek

Sevgili Peygamberimiz buyuruyor:

لَا يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ وَاحِدٍ مَرَّتَيْنِ.

“Mümin, bir delikten iki kere sokulmaz.” (Buhârî, Edeb, 83, no. 6133; Müslim, Zühd, 63, no. 7498.)

Kardeşlerim! Bu kısa hadis, yaşadıklarımızdan ders çıkarmaya çağırır. İnsan yanılabilir, aldanabilir, bir konuda dikkatini kaybedebilir. Böyle bir olay onun imanının değersiz olduğunu göstermez. Hadisin öğrettiği, aynı tehlikenin işaretlerini gördüğümüzde hiçbir şey yaşanmamış gibi davranmamaktır. Başımıza gelen bir sıkıntıdan sonra neyi düzeltmemiz gerektiğini düşünmek, hatayı kabul etmek ve tedbir almak gerekir.

Bir insanın güvenimizi kötüye kullandığını fark etmiş olabiliriz. Onu affetmek isteriz; bu güzel bir niyettir. Ancak affetmek, bütün tedbirleri kaldırarak aynı sorumluluğu yeniden kontrolsüz biçimde teslim etmeyi zorunlu kılmaz. Kalbimizde kin tutmadan da sınır koyabiliriz. Bir ilişkiyi onarmaya çalışırken verilen sözlerin davranışa dönüşmesini bekleyebiliriz. Merhamet ile sorumluluk birbirine düşman değildir.

Bu sözü, zarar gören insanı suçlamak için kullanmayalım. Aldatılan bir kardeşimizin acısına bir de “Senin aklın yok muydu?” sözünü eklemek merhamet değildir. Önce yanında olalım, hakkını aramasına yardımcı olalım, sonra yaşananlardan birlikte ders çıkaralım. Bir daha aynı zarar meydana gelmesin diye güvenilir bilgiye, uygun tedbirlere ve gerektiğinde yetkili kişilerin yardımına başvurmasını destekleyelim. Feraset, başkasının yarasına yukarıdan bakmak değil, iyileşmesine yardım ederken hayatı daha dikkatli değerlendirmektir.

Günümüzde nice insan, kendisine hemen sonuç vadeden sözlerle karşılaşıyor. Acele karar vermesi isteniyor, kimseye danışmaması söyleniyor, korkusu veya heyecanı kullanılıyor. Böyle bir durumda bir süre durmak, söylenenin doğruluğunu kontrol etmek ve bilen birine danışmak zayıflık değildir. Bazen bizi koruyan şey, çok büyük bir zekâ değil, acele etmeme terbiyesidir. Güzel bir sözün arkasındaki işi anlamadan bütün güvenimizi teslim etmeyelim.

Gördüğümüzden ibret alabilmek

Rabbimiz, Lût kavminin sonunu anlattığı âyetlerin ardından şöyle buyuruyor:

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّلْمُتَوَسِّمِينَ

“İşte bunda ibret alacak olanlar için dersler vardır.” (Hicr, 15/75; Kur’an Yolu meali.)

Âyet, geçmişte yaşanan bir olayın üzerinden geçip gitmememizi, ondan ders almamızı istiyor. Gözümüz görür; fakat anlamak için gönlümüzün ve aklımızın da yönelmesi gerekir. Bir ailenin yıllarca süren kırgınlığına şahit olup kendi dilimizi hiç gözden geçirmiyorsak, gördüğümüzden yeterince ibret almamış olabiliriz. Bir insanın hırs yüzünden huzurunu kaybettiğini görüyor, fakat kendi hayatımızda aynı hırsı besliyorsak yine durup düşünmeye ihtiyacımız vardır.

Feraset, olayları sadece seyretmekten kurtulup onların bize söylediğini anlamaya çalışmaktır. Ölüm haberini duyunca yalnız birkaç cümle söylemekle kalmayalım; kendi vaktimizi nasıl kullandığımızı da düşünelim. Bir komşumuz hastalandığında yalnız hastalığın adını merak etmeyelim; onun neye ihtiyacı olduğunu da anlamaya çalışalım. Bir gencin içine kapandığını gördüğümüzde hemen suçlamak yerine, hangi yükün altında kaldığını sormayı öğrenelim.

İbret almak, başkasının acısını kendimize üstünlük sebebi yapmak değildir. “Onlar böyle yaptı, başlarına bu geldi” diye her sıkıntıyı kesin bir ilâhî cezaya bağlayamayız. İnsanların imtihanlarını bütünüyle bilmiyoruz. Başkasının yaşadığı bir olaydan alacağımız ders, önce kendi sorumluluğumuzu görmektir. Acı içinde bulunan insanın yanında dururken hem merhametimizi hem haddimizi koruruz.

Kimi zaman en çok ihtiyacımız olan feraset, başkasının hatasını görmek değil, kendi hatamızın gelişini fark etmektir. Dilimiz sertleşiyorsa, öfkemiz sıklaşıyorsa, kazancımız bizi ibadetimizden uzaklaştırıyorsa, eşimizin ve çocuklarımızın sözlerini dinlememeye başladıysak bunlar üzerinde düşünelim. Her yanlış bir anda büyümez; bazen küçük ihmaller birikir. İçimizde birikenlerin farkına varmak, hayatımızı zamanında düzeltmemize yardım eder.

Şüpheyi bilgi yerine koymamak

Yüce Allah buyuruyor:

وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ ۚ إِنَّ ٱلسَّمْعَ وَٱلْبَصَرَ وَٱلْفُؤَادَ كُلُّ أُو۟لَٰٓئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْـُٔولًۭا

“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme! Çünkü kulak, göz ve gönül, bunların hepsi ondan sorumludur.” (İsrâ, 17/36; Kur’an Yolu meali.)

Bu âyet, ferasetin sınırını da bize öğretir. Bir şeyi hissetmemiz, onun kesin doğru olduğu anlamına gelmez. Bir insana güvenemediğimizi düşünüyorsak uygun tedbirleri alabiliriz; fakat delilsiz şekilde onun suçlu olduğunu ilan edemeyiz. Yüzünden, giyiminden, memleketinden veya konuşma biçiminden hareketle kalbi hakkında hüküm veremeyiz. Tedbir almak başka, iftira etmek başkadır; dikkatli olmak başka, insanların mahremiyetini araştırmak başkadır.

Bazen “Ben insanı hemen tanırım” diyoruz. Fakat kendi tecrübemizin de sınırlı olduğunu unutmayalım. Geçmişte yaşadığımız bir olay, bugünkü bir insanı haksız yere aynı kalıba koymamıza sebep olabilir. Bir kişiye duyduğumuz sevgi hatasını görmemizi zorlaştırabilir; bir kişiye duyduğumuz öfke ise her davranışını kötü yorumlamamıza yol açabilir. Bu yüzden feraset, kendi bakışımıza da soru sorabilmektir: Gerçekten biliyor muyum, yoksa yalnızca öyle mi sanıyorum?

Bir ailede iletişim azaldığında küçük bir davranış büyük bir şüpheye dönüşebilir. Kısa verilmiş bir cevap, gecikmiş bir telefon, yorgun bir yüz hemen kötü niyetle açıklanabilir. Oysa insanın hâlini sormak, sözünü dinlemek ve açıkça konuşmak pek çok yanlış anlamayı giderebilir. Gönüllerimizi sürekli suçlayan bir dilin içinde yormayalım. Hakikati arayan bir konuşma, şüpheyi büyüten sessizlikten daha hayırlıdır.

Aynı dikkati haberlerde de gösterelim. Bir görüntü bize ilk anda kesin bir kanaat verebilir. Ancak o görüntünün ne zaman çekildiğini, öncesinde ve sonrasında ne olduğunu, anlatılan bilginin doğruluğunu bilmiyor olabiliriz. Bir haberi hızla paylaşarak bir insanın onuruna zarar vermek, daha sonra düzeltmekle her zaman bütünüyle telafi edilemez. Feraset, elimize ulaşan her şeyi yaymak değil, yaymadan önce sorumluluğunu düşünmektir.

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن جَآءَكُمْ فَاسِقٌۢ بِنَبَإٍۢ فَتَبَيَّنُوٓا۟ أَن تُصِيبُوا۟ قَوْمًۢا بِجَهَٰلَةٍۢ فَتُصْبِحُوا۟ عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَٰدِمِينَ

“Ey iman edenler! Bilmeden birilerine zarar verip de sonra yaptığınıza pişman olmamanız için, yoldan çıkmışın biri size bir haber getirdiğinde doğruluğunu araştırın.” (Hucurât, 49/6; Kur’an Yolu meali.)

Kalbin istikameti, gözün ve kulağın terbiyesi

Sevgili Peygamberimizin naklettiği kudsî hadiste Yüce Allah şöyle buyurur:

إِنَّ اللَّهَ تَعالى قَالَ: مَنْ عَادَى لِى وَلِيًّا فَقَدْ آذَنْتُهُ بِالْحَرْبِ، وَمَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدِى بِشَيْءٍ أَحَبَّ إِلَىَّ مِمَّا افْتَرَضْتُه عَلَيْهِ، وَمَا زَالَ عَبْدِى يَتَقَرَّبُ إِلَىَّ بِالنَّوَافِلِ حَتَّى أَحْبَبْتُهُ، فَكُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِى يَسْمَعُ بِهِ، وَبَصَرَهُ الَّذِى يُبْصِرُ بِهِ، وَيَدَهُ الَّتِى يَبْطُشُ بِهَا وَرِجْلَهُ الَّتِى يَمْشِى بِهَا، وَإِنْ سَأَلَنِى لَأُعْطِيَنَّهُ، وَلَئِنِ اسْتَعَاذَنِى لأُعِيذَنَّهُ…

“Kim benim velî bir kuluma düşmanlık ederse ona savaş ilan ederim. Kulum bana, kendisine farz kıldığım şeylerden daha sevimli bir şeyle yaklaşamaz. Kulum nâfile ibadetlerle bana yaklaşmaya devam eder; sonunda onu severim. Onu sevdiğimde onun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli ve yürüyen ayağı olurum. Benden isterse ona mutlaka veririm; bana sığınırsa onu mutlaka korurum…” (Buhârî, Rikâk, 38, no. 6502.)

Bu ifadeler, Allah’ın kuluna yakınlığını ve yardımını anlatan temsilî ifadelerdir. Allah’ın bir insanın bedenine girmesi veya insanın ilâhî bir güç kazanması anlamına gelmez. Kul yine kuldur, Rabbimiz yine her şeyin yaratıcısıdır. Allah’a kullukla yaklaşan insanın duyu ve davranışlarını O’nun rızasına uygun kullanması, ilâhî yardım ve korumaya yönelmesi söz konusudur. Bu hadis, bir kişinin yanılmaz olduğunu veya gaybı bildiğini ileri sürmek için kullanılamaz.

Burada ferasetin beslendiği önemli bir kaynak görüyoruz: İbadetle, takvayla, temiz niyetle güçlenen bir kulluk hayatı. Fakat dikkat edelim, hadiste önce farzlar zikrediliyor. Namazı ihmal ederek, kul hakkını görmezden gelerek, ailemize haksızlık ederek yüksek mânevî makam iddialarına sığınamayız. Rabbimize yaklaşmak istiyorsak önce yerine getirmemiz gereken sorumluluklara sahip çıkmalıyız. Başkasının hakkını gözetmeyen bir hayat, güzel sözlerle temizlenmiş olmaz.

Gözümüzü ve kulağımızı Allah’ın rızasına uygun kullanmak ne demektir? Bir insanın kusurunu yayacak malzeme aramak yerine, yardım edebileceğimiz bir ihtiyacı fark etmektir. Her konuşmayı dinleyip dedikoduya çevirmek yerine, doğru bilgiyi aramaktır. Elimizi yalnız kendi menfaatimiz için uzatmak yerine, bir yorgunun yükünü hafifletmektir. Ayağımızı kötülüğe götüren yollar yerine, hakkı ve hayrı arayan yollara yöneltmektir. İbadetimizin hayatımıza bıraktığı iz böyle görünür.

Bir ihtiyacın farkına varmak da ferasettir. İnsan her zaman sıkıntısını açıkça söyleyemez. Bir komşumuzun konuşması azalmış olabilir; bir yaşlı, kimseye yük olmak istemediği için yardım istemeyebilir; bir genç, başarısızlık korkusunu sert bir tavrın arkasına saklayabilir. Bunları kesin olarak bildiğimizi iddia etmeyiz. Fakat nazikçe sorabilir, yanında olduğumuzu hissettirebilir, onu zorlamadan yardım teklif edebiliriz. Feraset, insanın gönlüne izinsiz girmek değil, kapısını merhametle çalmaktır.

Bir anlık tepkinin ötesini düşünebilmek

Peygamber Efendimizin hayatında Hudeybiye, olayları yalnız ilk görünüşleriyle değerlendirmemenin önemli bir örneğidir. Antlaşmanın bazı şartları sahâbeye ağır gelmişti; fakat Resûlullah sabırla hareket etmiş, görüşmeleri ve antlaşmayı yürütmüştü. (Müslim, Cihâd ve Siyer, 94, no. 4633; Hadislerle İslâm, I, 453–462.) Burada bize öğretilen, her ilk duygunun hemen bir karara dönüşmemesi gerektiğidir.

Elbette biz peygamber değiliz; bütün sonuçları önceden bilemeyiz. Fakat bir karar verirken yalnız o anki gururumuzu değil, meydana gelebilecek sonuçları da düşünmeye çalışabiliriz. Aile içinde bir tartışmayı kazanmak adına söylediklerimiz, aramızdaki güveni yıllarca zedeleyebilir. Bir öfke anında gönderdiğimiz mesaj, daha sonra pişman olacağımız bir kırgınlığa dönüşebilir. Bazen haklı olduğumuz bir meselede bile kullandığımız dil, çözümü uzaklaştırabilir.

Bir anne baba, evlâdının yanlışını gördüğünde onu düzeltmek ister. Bu arzunun içinde merhamet de sorumluluk da vardır. Fakat öfkeyle söylenen ağır sözler çocuğun gönlünde kapıları kapatabilir. Feraset, yanlışı görmezden gelmek değil, o yanlışa hangi yoldan yaklaşılırsa daha faydalı olacağını düşünmektir. Sakin bir zaman seçmek, genci dinlemek, ölçülü sınırlar koymak ve güvenilir destek aramak, düşünülmeden verilen cezadan daha etkili bir yol olabilir.

Bir iş yerinde de böyle davranabiliriz. Yanlış yapan kişiyi herkesin önünde küçük düşürmek yerine, önce işin neden yanlış gittiğini anlayabiliriz. Dikkatsizlik mi, bilgi eksikliği mi, fazla yük mü, yoksa gerçekten bir ihmal mi var? Meseleyi anlamadan verilmiş bir karar hem insanı incitebilir hem sorunu çözmeyebilir. Adalet, bazen ilk öfkenin önüne geçip gerçeği araştırabilmeyi gerektirir.

Fakat sabrı, açık haksızlıklara sonsuza kadar sessiz kalmak gibi de anlamayalım. İnsan kendisini ve sorumlu olduğu kişileri korumak için gerekli adımları atar, yardım alır, hakkını uygun yollardan arar. Düşünerek hareket etmek, kötülüğün sürmesine razı olmak değildir. Feraset bize hem öfkenin sürüklediği taşkınlıktan hem de zarar karşısında hiçbir şey yapmayan ihmâlden uzak durmayı öğretir.

Dikkatli bakışın yanında merhamet de büyüsün

Aziz kardeşlerim! Feraset yalnız tehlikeyi fark etmekle sınırlı kalmasın; iyilik yapma imkânını da fark etmeye yardım etsin. Bazen çevremizdeki bir insanın ihtiyacını görebilecek kadar yavaşlamıyoruz. Aynı sokaktan geçiyoruz, aynı yaşlıyla karşılaşıyoruz, aynı aileyle selâmlaşıyoruz; fakat onların yüküne dikkat etmiyoruz. Bir insanın kapısını nezaketle çalıp hâlini sormak, bize görünmeyen bir sorumluluğu görünür hâle getirebilir. Bunun için her şeyi bildiğimizi iddia etmemize gerek yoktur.

Bir ihtiyaç sahibinin onurunu korumak da ince bir anlayış ister. Her insan kolayca yardım talep edemez. Ona kalabalığın içinde sorular sorarak mahcup etmek yerine, uygun bir zamanda konuşabiliriz. Yardım teklifimizi onun rızasını gözeterek yapabilir, kendi kararını verme hakkına saygı gösterebiliriz. Dikkatli olmak, insanın hayatını izinsiz araştırmak veya onun adına her şeye karar vermek değildir. Merhametimiz, saygıyla birlikte yürüsün.

Gençlerimiz için de bu bakışa ihtiyacımız var. Bir gencin kıyafetinden veya bir sözünden bütün karakteri hakkında hüküm vermeyelim. Ne öğrendiğini, neyi merak ettiğini, hangi ortamda zorlandığını anlamaya çalışalım. Bir sorusuna hemen kızdığımızda belki de gönlüne ulaşacağımız kapıyı kapatıyoruz. Sabırla dinlediğimizde ise yanlış bir bilgiyi düzeltme, yaşadığı sıkıntıyı fark etme ve güvenilir bir desteğe yönlendirme imkânı bulabiliriz.

Tecrübeli insanların sözlerini dinlemek kıymetlidir; fakat tecrübemizi yanılmazlık iddiasına çevirmeyelim. Bir önceki olaydan aldığımız ders, yeni olayın bütün ayrıntılarını bildiğimiz anlamına gelmez. Şartlar değişebilir, karşımızdaki insan farklı olabilir, bizim hatırladığımız bilgi eksik olabilir. Geçmişten yararlanırken bugünü de anlamaya çalışalım. Feraset, sadece hatırlamak değil, hatırladığımızı yeni bilgiyle dikkatle değerlendirmektir.

Kendi duygularımızın kararımıza nasıl tesir ettiğini de gözetelim. Çok istediğimiz bir sonuç, sakıncaları görmemizi zorlaştırabilir. Birinden korkmamız veya ona kızmamız, söylediklerini dinlemeden reddetmemize yol açabilir. Böyle anlarda sakinleşmek, sorumuzu açıkça kurmak ve güvenilir birine danışmak faydalıdır. Kararımıza biraz zaman tanımak, her meseleyi ertelemek değildir; ölçüyü korumak için uygun bir fırsat açmaktır.

Bir de uzun vadede neyi büyüttüğümüze bakalım. Aile içinde her anlaşmazlıkta sesimizi yükseltiyorsak, tek bir meselede istediğimizi yaptırabiliriz; fakat zamanla konuşma kapılarını kapatabiliriz. Sürekli küçümseyerek nasihat ediyorsak, söylediklerimizin doğruluğu bile muhatabımıza ulaşmayabilir. Bir kararın bugünkü sonucunu düşünürken yarın bırakacağı izi de değerlendirelim. Bazen bir sözün yumuşatılması, bir ilişkinin geleceğini koruyan önemli bir adım olur.

Bu gayret içinde kendimizi korkuya da teslim etmeyelim. İnsanlara güvenmenin bütün yollarını kapatmak, her karşılaşmada kötü bir niyet aramak gönlümüzü yorar. Açık ölçüler, uygun tedbirler ve dürüst ilişkilerle hayatımızı sürdürelim. Hem kendi hakkımızı hem başkasının hakkını koruyalım. Rabbimizin bize verdiği aklı, sürekli kuruntu üretmek için değil, gerçeği anlayıp hayırlı davranmak için kullanalım. Ferasetimizin meyvesi daha çok korku değil, daha sağlam sorumluluk ve daha güzel muamele olsun.

Bugün kendimize nasıl bir bakış kazandıracağız?

Kıymetli kardeşlerim! Bugün buradan bir başkasının gizli hâlini çözdüğümüz düşüncesiyle ayrılmayalım. Kendi bakışımızı terbiye etmeye niyet ederek ayrılalım. Bir kararda acele ediyorsak durup düşünelim. Tekrarlanan bir hatamız varsa onun sebeplerini inceleyelim. Bir insan hakkında yalnız söylentiye dayanarak kanaat taşıyorsak bu kanaatimizi yeniden değerlendirelim. Çevremizde yardıma ihtiyacı olabilecek birinin hâlini nazikçe soralım.

Bir de kendimize danışabileceğimiz güvenilir insanlar seçelim. İnsan bütün meselelerini tek başına göremez. Tecrübesine ve dürüstlüğüne güvendiğimiz kimselerle istişare etmek, bakışımızı genişletebilir. Ancak herkesin sözünü de delil yerine koymayalım; konuya göre ehil kişiye başvuralım. Dinî meselede sağlam ilim, sağlık meselesinde sağlık uzmanlığı, hukukî meselede ilgili bilgi gerekir. Feraset, yardım almanın kıymetini de bilmektir.

Geçmişte bir hata yapmışsak kendimizi o hatanın içine hapsetmeyelim. Ondan ders alarak daha dikkatli bir yola girebiliriz. Birine haksız kanaat taşımışsak bunu düzeltebilir, bir gönlü kırmışsak onarmaya çalışabiliriz. Allah’ın verdiği akıl ve tecrübe, sadece başkalarını değerlendirmek için değil, kendimizi yenilemek için de bir nimettir. Ders alınmış bir hata, tekrar edilen bir hatadan farklıdır.

Son olarak şunu gönlümüzde tutalım: Feraset, insanları ürküten bir iddia değil, hayatı güzelleştiren bir olgunluk olsun. İmanımız bize merhamet versin; merhametimiz dikkatimizi kaybettirmesin. Tedbirimiz kalbimizi katılaştırmasın; kalbimizin iyiliği de gerçeği görmemize engel olmasın. Rabbimiz bize gözümüzün gördüğünü aklımızla değerlendirmeyi, gönlümüzle doğru yerde taşımayı ve davranışlarımızda hakkı gözetmeyi nasip etsin.

Allah’ım, bize basiret ve temiz bir gönül ver

Allah’ım! Kalplerimizi hidayetinle aydınlat, aklımızı doğruyu aramaya yönelt. Bize olaylardan ibret almayı, tecrübemizden ders çıkarmayı ve kararlarımızda hakkı gözetmeyi nasip eyle. Aynı yanlışlara tekrar tekrar düşmekten, aceleyle zarar vermekten ve öfkemizi hakikat sanmaktan bizleri koru.

Rabbimiz! Bilmediğimiz şeyi bildiğimizi iddia etmekten, sezgilerimizi gaybın bilgisi gibi sunmaktan, delilsiz yere insanları suçlamaktan sana sığınırız. Gözümüzü, kulağımızı ve gönlümüzü sorumluluğunun bilincinde kullanan kullarından olalım. Yanlış bir kanaate kapıldığımızda onu düzeltme cesareti, haksızlık yaptığımızda özür dileme olgunluğu ver.

Allah’ım! Merhametimizi tedbirle, iyi niyetimizi hikmetle, sabrımızı adaletle güzelleştir. Bizi insanların acısını küçümseyenlerden değil, yaralarını onarmaya çalışanlardan eyle. Aldatılmış, zarar görmüş ve güveni kırılmış kardeşlerimize yardım et; haklarını uygun yollardan aramalarını ve yeniden huzur bulmalarını kolaylaştır.

Rabbimiz! Evlerimize anlayış, çocuklarımıza ve gençlerimize güvenli bir çevre, yaşlılarımıza ilgi ve şefkat nasip eyle. İhtiyaç sahiplerini fark edecek duyarlılık, insanları dinleyecek sabır ve yardım ederken onurlarını koruyacak incelik ver. Kalplerimizi kin ve kuruntudan, ilişkilerimizi haksız şüphelerden koru.

Allah’ım! Farzlarına bağlı, hayırda gayretli, ihlâsla sana yaklaşan kullarından olmayı nasip et. Bizi kötülüğün zararından, nefsimizin yanılgısından ve bilgisizliğimizin karanlığından koru. Dünyada basiretli bir hayat, âhirette affınla ve rahmetinle güzel bir karşılık ihsan eyle. Âmin.

Kaynaklar

Esas alınan konu: Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslâm, I, 453–462, “Feraset: Allah’ın Nuruyla Bakmak”. Hadislerin Arapça lafızları eserin özgün metin sayfalarıyla kontrol edilmiştir; kullanılan rivayetlerin kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir.

Diyanet özgün hadis metni: I, 453.

Diyanet özgün hadis metni: I, 454.