Ezan: Huzura İlk Çağrı

Hamd, kullarını karanlıklarda yalnız bırakmayan, her gün ezanlarla rahmetine çağıran ve secdeyle gönüllerimize huzur veren Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, namazı gözünün nuru bilen, ümmetini aynı safta buluşturan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve kıyamete kadar davetine gönül veren bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, gün boyunca ne kadar çok çağrı işitiyoruz. Telefonumuz çalıyor, bir mesaj geliyor, işimizden bir haber bekliyoruz; bazen küçük bir ses bile bütün dikkatimizi üzerine topluyor. Bir de ezan var; çocukluğumuzdan beri tanıdığımız, evimizin içine kadar ulaşan o kutlu çağrı. Acaba alıştığımız için onun bize ne söylediğini düşünmeyi bırakmış olabilir miyiz? Her işimize bir vakit ayırırken bizi namaza çağıran sesi hayatımızın neresinde karşılıyoruz?

Bugün ezanın nasıl doğduğunu hatırlarken kendimizi de o davetin içinde bulmaya çalışalım. Medine’de ilk Müslümanları bir araya getiren çağrı, şimdi bizi çağırıyor. Sözü söyleyen müezzin değişiyor, şehirler değişiyor, nesiller değişiyor; fakat çağrının yöneldiği hakikat değişmiyor. Allah’ın kulu olduğumuzu hatırlıyor, O’nun huzuruna davet ediliyoruz. Bu daveti duymamız, hâlâ toparlanabilecek, yeniden başlayabilecek ve Rabbimize yönelebilecek bir vaktimiz bulunduğunu da hatırlatsın.

Medine’de yükselen ses bizi de çağırıyor

أَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يَقُولُ: كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلاَةَ لَيْسَ يُنَادَى لَهَا، فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِى ذَلِكَ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ: اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى. وَقَالَ بَعْضُهُمْ: بَلْ بُوقًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ. فَقَالَ عُمَرُ: أَوَلاَ تَبْعَثُونَ رَجُلاً يُنَادِى بِالصَّلاَةِ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “يَا بِلاَلُ! قُمْ فَنَادِ بِالصَّلاَةِ.”

“İbn Ömer anlatıyor: Müslümanlar Medine’ye geldiklerinde namaz için bir çağrı yapılmaz, bir araya toplanarak namaz vaktini beklerlerdi. Bir gün bu konuyu konuştular. Bazıları Hristiyanların çanı gibi bir çan edinmeyi, bazıları da Yahudilerin boynuz borusu gibi bir boru edinmeyi teklif etti. Ömer, “Namaza çağıracak birini gönderseniz ya!” dedi. Bunun üzerine Allah Resûlü, “Ey Bilâl, kalk da namaza çağır!” buyurdu.” (Buhârî, Ezân, 1; hadis no. 604.)

Kardeşlerim, bu rivayette birlikte ibadet etmenin derdini taşıyan bir topluluk görüyoruz. Herkesin kendi işine çekildiği, kimsenin diğerini düşünmediği bir hayat kurmuyorlar. Namazda buluşabilmek için konuşuyor, fikir veriyor ve Peygamberimizin rehberliğinde bir yol arıyorlar. Onları bir araya getiren yalnız aynı yerde yaşamaları değil, aynı Rabbe kulluk etme arzularıdır. Bizim mahallemizde, ailemizde ve dostluğumuzda da birbirimizin ibadetini kolaylaştıran böyle bir yakınlık bulunsun.

İnsanın bir ihtiyacı fark etmesi, hayırlı bir hizmetin başlangıcı olabilir. İş yerinde namaz için uygun bir yer bulunmadığında, yaşlı bir komşumuz camiye gelmekte zorlandığında veya çocuğumuz vakti takip edemediğinde hemen şikâyet etmek yerine ne yapabileceğimizi düşünelim. Kırmadan konuşabilir, bir düzen kurabilir, bir kardeşimizin yolunu kolaylaştırabiliriz. Namaza çağırmanın inceliği, insanı utandırmakta değil, kulluk yolunda ona samimiyetle yardımcı olmaktadır.

Abdullah b. Zeyd de bu arayışı gönlünde taşımış, gördüğü rüyayı Peygamberimize bildirmiş ve ezan onun tasdikiyle müminlerin hayatında yerini almıştır. Burada belirleyici olan Allah Resûlü’nün rehberliğidir. Bugün bir kimsenin gördüğü rüyayı herkes için yeni bir dinî hükme dönüştüremeyiz. Dinimizi güvenilir bilgiden öğreniriz; bir hatıranın veya heyecanın peşinden giderken Kur’an’ın ve sünnetin ölçüsünü geride bırakmayız. (Ebû Dâvûd, Salât, 27; hadis no. 498.)

Bilâl’in adı anıldığında yalnız güzel bir ses düşünmeyelim. Allah’a iman etmiş bir kulun, Peygamberimizin verdiği emaneti yerine getirişini de hatırlayalım. Namaza çağırmak bir gösteri değil, insanı Allah’ın huzuruna davet eden bir hizmettir. Bugün bu hizmeti yürüten kardeşlerimizi de böyle görelim. Sesin güzelliğini takdir ederken sözlerin anlamını unutmayalım. Ezanı beğenmekle yetinip çağırdığı namaza kayıtsız kalmayalım; gönlümüzde uyanan güzellik bizi bir adım ileri götürsün.

Peygamberimizin müezzinleri arasında İbn Ümmü Mektûm’un da bulunması bize ayrıca düşünme imkânı veriyor. Görme engeli bulunan bir sahâbî, ibadet hayatının içinde görev ve sorumluluk üstleniyor. İnsanların hangi hizmete katkı sunabileceğini yalnız engellerine bakarak belirlemeyelim. İmkânlarını ve isteklerini soralım, ihtiyaç duydukları desteği sağlayalım. Bir kardeşimiz camiye rahatça ulaşamıyorsa onun adına üzülmekle yetinmeyip yolu nasıl kolaylaştırabileceğimizi düşünelim. Namaza davetin ulaştığı gönüller, caminin kapısında karşılaştığı güçlük yüzünden yalnız bırakılmasın. (Buhârî, Ezân, 11; hadis no. 617.)

Bu hizmetin bir başka dersi de emaneti ehline vermektir. Bir işi kimin daha güzel yapacağını düşünürken yalnız kendi çevremize veya sevdiğimiz kişilere bakmayalım. Bilgiyi, özeni ve sorumluluk bilincini gözetelim. Camimizin bir hizmeti için karar verirken kalbimizdeki yakınlığın adaletimizi zayıflatmasına izin vermeyelim. Yeteneği olan bir gencin öğrenmesine alan açabilir, tecrübeli bir büyüğümüzün rehberliğinden yararlanabiliriz. Böylece bir hizmet kişisel çekişmenin konusu olmaktan çıkar; ortak bir hayrın etrafında birbirimize destek olduğumuz bir emek hâline gelir.

Allah’ın büyüklüğünü kendi telaşımızın içinde hatırlayalım

Ezanın başlangıcında Allah’ın büyüklüğünü işitiriz. Bu söz, kendimizi hayatın bütün yüklerini tek başına taşımaya mecbur görürken kalbimizi uyandırır. Kazancımız, itibarımız, korkularımız ve beklentilerimiz bizi kuşatabilir; fakat hiçbiri Rabbimizden büyük değildir. Namaz için verdiğimiz ara, sorumluluklarımızı terk etmek anlamına gelmez. O sorumlulukları kimin huzurunda, hangi ahlâkla ve hangi sınırlar içinde yerine getireceğimizi yeniden hatırlamaktır. Allah’ın büyüklüğünü dilimizle söylerken davranışımıza da bu bilinci taşıyalım.

إِنَّنِىٓ أَنَا ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعْبُدْنِى وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِذِكْرِىٓ

“"Şüphe yok ki ben Allah'ım. Benden başka hiçbir ilah yoktur. O halde bana ibadet et ve beni anmak için namaz kıl."” (Tâhâ 20/14. Diyanet İşleri Başkanlığı meali.)

Rabbimizin bu hitabında tevhid ile ibadet birbirinden ayrılmıyor. Allah’ı birlemek, hayatımıza O’nun dışında bir ilâh tanımamaktır; namaz da bu bağlılığın canlı bir ifadesidir. İşimizin değeri vardır, ailemizin bize ihtiyacı vardır, geçimimizi sağlamak için çalışırız. Fakat kazanç uğruna harama yönelmek, insanlar beğensin diye yanlış yapmak ve bütün vaktimizi dünyaya verip kulluğu unutmak bize yaraşmaz. Ezan, dünya işlerimizin ortasında bu ölçüyü yeniden önümüze getirir.

Bir gün içinde aynı endişenin zihnimizde kaç kez döndüğünü düşünelim. Henüz yaşanmamış bir sıkıntıyı tekrar tekrar tasarlayabilir, bir insanın sözüne uzun süre takılabiliriz. Namaz vakti geldiğinde bu düşüncelerin hepsini çözememiş olabiliriz. Yine de abdest alıp Rabbimize yönelebiliriz. Huzuruna girmek için bütün dertlerimizin bitmesini beklemeyelim. Derdimizle birlikte, aczimizi bilerek ve yardımını umarak duralım. Namazın verdiği sükûnet, sorumluluklarımızı daha dikkatli karşılamamıza da yardımcı olabilir.

Elbette namazı yalnız bizi rahatlatan bir alışkanlık gibi görmeyelim. Biz Allah’a, ibadete lâyık olduğu için kulluk ederiz. Gönlümüz bazen ferahlar, bazen dağınıklığımızla mücadele ederiz; bu hâller içinde sadakatimizi korumaya çalışırız. Huzuru hissetmek için gösterdiğimiz sabır da kıymetlidir. Her ezanda kendimize, bugün hangi duyguyu yaşadığımızdan önce kimin çağrısını işittiğimizi hatırlatalım. Kalbimiz yorulmuş olsa da Rabbimize yönelmenin yolu kapanmış değildir.

Dilimizle verdiğimiz cevaba gönlümüz de katılsın

عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “إِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ. فَقَالَ أَحَدُكُمْ: اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ. ثُمَّ قَالَ: أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. قَالَ: أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ: أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ. قَالَ: أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ. ثُمَّ قَالَ: حَيَّ عَلَى الصَّلاَةِ. قَالَ: لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ. ثُمَّ قَالَ: حَيَّ عَلَى الْفَلاَحِ. قَالَ: لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ. ثُمَّ قَالَ: اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ. قَالَ: اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ. ثُمَّ قَالَ: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، مِنْ قَلْبِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ.”

“Ömer b. Hattâb’ın naklettiğine göre Allah Resûlü şöyle buyurmuştur: Müezzin “Allah en büyüktür, Allah en büyüktür” dediğinde sizden biri de aynı sözleri söyler; müezzin “Allah’tan başka ilâh olmadığına şahitlik ederim” dediğinde o da bunu söyler; “Muhammed’in Allah’ın elçisi olduğuna şahitlik ederim” dediğinde o da bunu söyler; “Haydi namaza” ve “Haydi kurtuluşa” çağrılarına “Güç ve kuvvet ancak Allah’ın yardımıyladır” diye karşılık verir; ardından tekbirleri ve “Allah’tan başka ilâh yoktur” sözünü bütün kalbiyle tekrar ederse cennete girer.” (Müslim, Salât, 12. Ezan sözlerinin Türkçe anlamlarıyla aktarılmıştır.)

Bu nebevî öğretide yalnız bir sesin ardından söylenecek kelimeler bulunmuyor; imanımızı yeniden dile getirme imkânı da bulunuyor. Allah’ın birliğine, Peygamberimizin elçiliğine şahitlik ediyor, namaza ve kurtuluşa çağrıldığımızda gücümüzün Allah’ın yardımıyla olduğunu hatırlıyoruz. Hadisin sonunda gönülden söylemeye dikkat çekilmesi ne kadar anlamlıdır. Alışkanlıkla kıpırdayan dudaklarımızın yanına, ne söylediğini bilen bir kalbi de katmaya çalışalım. Müjdeyi önemseyelim ve bizi çağırdığı sadakatle birlikte anlayalım.

Namaza yönelirken kendi irademizi kullanır, hazırlığımızı yaparız; aynı zamanda bunu başarabilmek için Rabbimizin yardımına muhtaç olduğumuzu biliriz. “Güç ve kuvvet ancak Allah’ın yardımıyladır” sözü, tembellik için bir mazeret değildir. Bize verilmiş imkânı kullanırken kendimizi yeterli görmemeyi öğretir. Namaza başlamakta zorlanan bir kardeşimiz de bu sözle dua edebilir: Rabbim, niyetimi güçlendir, alışkanlıklarımı düzeltmeme yardım et ve bana verdiğin vakti hayırla değerlendirmeyi nasip eyle.

Ezan okunduğunda yaptığımız her iş aynı durumda değildir. Bir hasta ile ilgileniyor, güvenliği ilgilendiren bir görev yürütüyor veya bırakılması başka bir insana zarar verecek bir işin içinde bulunuyor olabiliriz. Böyle durumları hesaba katmadan insanları suçlamayalım. Namazın vaktini korumak için önceden düzen kurmak ve karşılaştığımız özel durumun hükmünü güvenilir biçimde öğrenmek gerekir. Kolaylık ararken ibadeti önemsizleştirmeyelim; öğüt verirken de kardeşimizin gerçek sorumluluğunu görmezden gelmeyelim.

Fakat kendimize karşı dürüst olalım. Bazen bizi geciktiren zorunlu bir hizmet değil, bitirmek istemediğimiz bir görüntü, uzattığımız bir sohbet veya küçük bir ertelemedir. Telefonun karşısında geçen zamanı fark etmeyip namaza vakit bulamadığımızı söyleyebiliriz. İşte ezana cevap verirken bu alışkanlığı da muhasebe edelim. Bir sonraki vakit için küçük bir karar alalım: Hazırlığımızı önceden yapalım ve zorunluluk bulunmadığında namazı sürekli son dakikaya bırakmayalım. Söylediğimiz cevabın davranışımızda da bir karşılığı olsun.

Çalışırken ve yoldayken de kulluğumuz bizimle olsun

عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ قَالَ: أَتَى رَجُلَانِ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يُرِيدَانِ السَّفَر َ فَقَالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “إِذَا أَنْتُمَا خَرَجْتُمَا فَأَذِّنَا ثُمَّ أَقِيمَا، ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَا.”

“Mâlik b. Huveyris anlatıyor: Yolculuğa çıkmak isteyen iki kişi Peygamberimize geldi. Peygamberimiz onlara, “Yola çıktığınızda ezan okuyun, ardından kâmet getirin. Sonra büyüğünüz size imam olsun” buyurdu.” (Buhârî, Ezân, 18; hadis no. 630.)

Peygamberimizin yolculuğa çıkan bu iki kişiye verdiği öğüt, ibadetin yalnız alıştığımız mekâna bağlı kalmadığını gösteriyor. Evimizden uzaklaşabilir, farklı bir şehirde bulunabilir veya günlük düzenimizin dışına çıkabiliriz. Kulluğumuz ise bizimle beraber devam eder. Bir yolculuğa hazırlanırken eşyamızı, biletimizi ve kalacağımız yeri düşünürüz. Namaz vakitlerini ve ibadet edeceğimiz imkânları da bu hazırlığın içinde düşünelim. Birlikte yol aldığımız insanlarla bunu sakin ve saygılı biçimde konuşabiliriz.

Yolculukta dinimizin tanıdığı kolaylıklar vardır. Bu kolaylıkları doğru öğrenmek, namazı terk etmemize değil onu bilinçle yerine getirmemize yardımcı olur. Seferîlik, namazların kısaltılması ve gerekli şartlarda uygulanacak hükümler konusunda bilmediğimizi soralım. Her duyduğumuzu bütün yolculuklara uygulamayalım. Bir aile gezisinde veya iş seyahatinde önceden kurulmuş küçük bir düzen, sonradan yaşanacak telaşı azaltabilir. Yol arkadaşının ihtiyacına saygı göstermek de birlikte yolculuğun güzel ahlâkındandır.

İş yerinde de benzer bir dikkat mümkündür. Görevimizi aksatmadan ibadet edebilmek için uygun bir düzen arayalım. Başkasının emeğini kendi üzerimize düşeni yapmamak için kullanmayalım. İşimize dürüstçe devam edişimiz ile namazımıza özen göstermemiz birbirini desteklesin. İşveren veya sorumlu konumundaysak insanların ibadet ihtiyacını küçümsemeyelim; mümkün olan makul kolaylığı sağlayalım. İbadeti kolaylaştıran bir çalışma ortamı, hakkaniyet ve karşılıklı güvenle kurulabilir.

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا نُودِىَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوْمِ ٱلْجُمُعَةِ فَٱسْعَوْا۟ إِلَىٰ ذِكْرِ ٱللَّهِ وَذَرُوا۟ ٱلْبَيْعَ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ

“Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığı zaman, hemen Allah'ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın. Eğer bilirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır.” (Cuma 62/9. Diyanet İşleri Başkanlığı meali.)

Bu ayet özellikle cuma namazına ilişkin bir emir veriyor. Bize vaktin, kazancın ve kulluğun önceliğini düşündürüyor. Ticaret, insanın rızkını aradığı helâl bir alan olabilir; fakat Allah’ın emrini sürekli ertelemenin bahanesine dönüşmesin. Cuma hazırlığımızı son ana bırakmayalım. Sorumluluklarımızı önceden düzenleyelim ve birlikte çalıştığımız insanların da durumunu gözetelim. Ayeti başkasına karşı bir suçlama olarak kullanmaktan önce kendi hayatımızda karşılığını arayalım; çağrıyı duyup da hep meşgul kalan bir kalbe dönüşmeyelim.

Bir işin telaşı içinde ezanı duyup duymadığımızı bile fark etmeyebiliriz. Vakti yalnız son anda gelen bir uyarıyla takip ettiğimizde hazırlığımız da sürekli aceleye gelebilir. Günün başında vakitleri öğrenmek, abdest imkânını düşünmek ve uzun sürecek bir işi uygun biçimde planlamak küçük fakat yararlı adımlardır. Bu düzeni kurarken başkasının vaktini de gözetelim. Bir randevuyu sürekli geciktirip bunu ibadetimizin üzerine bırakmak yerine önceden haber verelim. Sözünde duran bir insanın ibadet hassasiyeti, çevresinde daha doğru anlaşılır.

İbadetimizi planlarken ailemizin ve çalışma arkadaşlarımızın ihtiyaçlarını da konuşabiliriz. Bir çocuğun bakımı, yaşlı bir insanın ilacı veya kesintisiz sürmesi gereken bir hizmet varsa sorumluluğu paylaşmak mümkündür. Kendi namazımızı korumaya çalışırken bütün yükü bir kişiye bırakmayalım. Sıra, destek ve uygun zaman konusunda anlaşmak kimi güçlükleri azaltabilir. Hayırlı bir düzen çoğu zaman büyük imkânlardan önce birbirimizi dinlemeyi gerektirir. Namazın öğrettiği dikkat, sözümüzü ve verdiğimiz sözü de daha özenli kılmalıdır.

Evimizde ezanı sevgiyle karşılayalım

Kardeşlerim, çocuklarımız bizim hangi sözleri söylediğimiz kadar hangi çağrılara nasıl karşılık verdiğimizi de görüyor. Ezan okunduğunda evde sürekli bir kızgınlık, korkutma veya tartışma başlıyorsa, çocuğun hatırasında ibadet baskıyla birleşebilir. Elbette namazı öğretir, sorumluluk bilinci kazandırırız. Bunu yaparken çocuğun yaşını, öğrenme ihtiyacını ve bizim örnekliğimizi hesaba katalım. Aynı şeyi tekrar tekrar emretmekten önce kendi hazırlığımızı gösterelim; namaza giderken yüzümüzde bir huzur ve sözümüzde bir yumuşaklık bulunsun.

Küçük bir çocuğa ezanın ne söylediğini anlaşılır biçimde anlatabiliriz. Allah’ın büyüklüğünü, yalnız O’na ibadet ettiğimizi ve Peygamberimizi sevdiğimizi öğrenmesi için her şeyi bir anda ezberlemesini beklemeyelim. Bir kelimeyi birlikte öğrenelim, sorusunu dinleyelim ve merakını küçümsemeyelim. Bilmediği bir sözü yanlış söylediğinde gülmek veya herkesin önünde düzeltmek yerine sabırla yardımcı olalım. Dinin güzel bir hatırası, güven duyduğu insanların yanında yavaş yavaş kalbine yerleşebilir.

Namazdan uzak kalmış bir gencimiz ezanı işittiğinde kendisini sürekli dışlanmış hissetmesin. Onu, geçmişi hakkında herkesin konuştuğu bir yere çağırmayalım. Yeniden başlayabileceğini hissettirelim. Bir vakti birlikte kılmayı teklif edebilir, abdest veya namaz hakkında sormaya çekindiği bir hususu mahremiyetle dinleyebiliriz. Biz de Allah’ın yardımına muhtaç kullarız. Öğüdümüzde üstünlük aramak yerine kardeşimizin hayrını arayalım. Namaza çağırdığımız insanın gönlünü incitmek, davetimizin samimiyetini zayıflatır.

Yaşlılık, hastalık veya engel sebebiyle camiye gelemeyen bir kardeşimiz de ezanı dinleyerek kendisini cemaatin hatırasına yakın hissedebilir. Onun ibadetini nasıl kolaylaştırabileceğimizi soralım. Herkese aynı hareket imkânını yüklemeyelim; dinimizin hastalık ve güçlük hâllerindeki hükümlerini güvenilir bilgiyle anlatalım. Camiye gelemiyor diye gönlünü yalnız bırakmayalım. Aramak, ziyaret etmek ve ihtiyacını sormak mümkündür. Ezanla hatırladığımız kardeşlik, bir insanın kapısını merhametle çaldığımızda hayatın içine ulaşır.

Aile içinde birbirimizi uyandırırken ve vakti hatırlatırken de bu inceliği koruyalım. Yorgunluğu, hastalığı veya nöbetli çalışmayı gözetmek sorumluluğu yok saymak değildir. İnsanların gerçek durumunu bilerek yardımcı olmak, sözümüzün tesirini güçlendirir. Bir düzen kurmakta zorlanıyorsak birlikte konuşabilir, alarmı ve uyku saatini uygun biçimde ayarlayabiliriz. Fakat bütün gayreti bir başkasından beklemeyelim. İbadetimize sahip çıkmak için kendi alışkanlıklarımızı da değiştirmeye niyet edelim.

Ezanın anlamını yeni öğrenen bir kardeşimiz, bütün dinî bilgileri bir anda kavrayamadığı için çekinmesin. Bir kelimeyi doğru anlamak ve bir namazı bilinçle kılmak, daha fazlasını öğrenmek için başlangıçtır. Sorularını güvenilir bir hocaya sorsun, emin olmadığı bir uygulamayı yalnız alışkanlıkla sürdürmesin. Biz de yardım ederken bilmediğimiz konuda kesin konuşmayalım. İyi niyetle öğrettiğimiz bir yanlışın başka insanların hayatında sürmesine sebep olmayalım. Doğruyu birlikte öğrenmek, davetin samimiyetini güçlendirir ve insanın gönlünde güven oluşturur.

Ezandaki kelimeleri doğru öğrenmek için de küçük bir vakit ayırabiliriz. Bilmediğimiz bir sözün anlamını sormak, yalnız ezberimizi değil, verdiğimiz cevabın bilincini de güçlendirir. Aile içinde bir vakit belirleyip ezanın ne söylediğini birlikte konuşabiliriz. Öğrenirken acele etmeyelim; okuyuşu doğru bilen birinden yardım alalım. Çocuğumuzun veya yeni öğrenen bir büyüğümüzün yanlışını alay konusu yapmayalım. Herkesin öğrenme hızı farklı olabilir. Birinin çekinmeden soru sorabildiği ortam, doğruyu öğrenmesini kolaylaştırır. Böylece tanıdığımız sesin içindeki kelimeler, kalbimizde daha anlaşılır bir davete dönüşür. Bu gayretimizi bir yarışa çevirmeden, her gün biraz daha bilinçli kulluk etmeye niyet edelim.

Bir sonraki ezanda küçük fakat gerçek bir adım atalım

Aziz müminler, bugün ezanın ilk yükselişini dinledik; artık kendi cevabımızı düşünelim. Vakitleri öğrenmek, hazırlığımızı düzenlemek, ezanın anlamını hatırlamak ve bir namazı sürekli ertelememek elimizde başlayabilecek adımlardır. Bunları gösterişe dönüştürmeden yapalım. Bir kardeşimize destek olurken gönlünü koruyalım. Ezanı yalnız dinlediğimiz bir ses olarak bırakmayalım; işimize, evimize ve vaktimize bir ölçü getiren kutlu davet olarak karşılayalım. Her gün yeniden çağrılıyor olmamızın kıymetini bilelim.

Bir gün işitemeyeceğimiz ezanlar okunmaya devam edecek. Bugün ise duyuyoruz, anlıyor ve karar verebiliyoruz. Bu düşünce bizi karamsarlığa değil, elimizdeki imkânı değerlendirmeye götürsün. Geçmiş ihmallerimiz için tövbe edelim; önümüzdeki vakti daha dikkatli yaşayalım. Rabbimizin huzuruna yönelen bir adımı küçümsemeyelim ve başladığımız iyiliği sürdürmek için yardım dileyelim. Şimdi bizi çağıran Rabbimize, çağrısına gönülden karşılık verebilmek için dua edelim.

Dua

Allah’ım, ezanların hatırlattığı tevhidi gönlümüzde diri tut. Sana kulluğumuzu bütün işlerimizin içinde korumayı, namazlarımızı vaktinde ve özenle kılmayı bize nasip eyle. Dilimizin söylediği şehâdete kalbimizi ve davranışımızı da ortak eyle. Bizi namazı sürekli erteleyen alışkanlıklardan, vaktimizi tüketen gafletten ve kendimizi yeterli görme yanılgısından koru. Gücümüzün Senin yardımınla olduğunu bilerek çalışmayı ve Sana dayanmayı bize öğret.

Rabbimiz, çocuklarımıza ezanı ve namazı sevdir. Gençlerimizin gönlünü rahmetine aç; yeniden başlamak isteyenlere hayırlı arkadaşlar ve güzel örnekler nasip eyle. Evlerimizi öfkenin değil, merhametin ve doğru bilginin yaşadığı yuvalar eyle. Hastalarımıza şifa, yaşlılarımıza kolaylık, yalnız kardeşlerimize hayırlı dostluklar ver. Müezzinlerimize ve dinimize samimiyetle hizmet edenlere hayırlı karşılıklar ihsan eyle. Birbirimizin ibadetini kolaylaştırırken gönül kırmaktan bizi uzak tut.

Allah’ım, Kur’an’ın ve sünnetin ölçüsünden ayrılmamayı bize nasip eyle. Helâl rızık ararken namazımızı, ibadet ederken insanların hakkını unutturmayacak bir basiret ver. İşimizde, yolculuğumuzda ve aile hayatımızda rızana uygun bir düzen kurmamıza yardım et. Geçmiş ihmallerimizi bağışla, kalan ömrümüzü hayırla değerlendirmeyi lütfet. Son nefesimizi imanla vermeyi, rahmetinle affedilmeyi ve salih kullarınla birlikte olmayı hepimize nasip eyle. Âmin.


Kaynak: Diyanet kaynak metni, 2. cilt, 299–308. sayfalar. Arapça Kur’an metni: Tanzil Quran Text (Uthmani 1.1), CC BY 3.0; ayetler değiştirilmeden aktarılmıştır. Ayet mealleri: Diyanet İşleri Başkanlığı, Halil Altuntaş–Muzaffer Şahin.