Hadislerle İslâm.. "Dünyevîleşme ve Tamahkârlık: Geçici Olana Gönül Bağlamak" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Dünyevîleşme ve Tamahkârlık: Geçici Olana Gönül Bağlamak
Hamd, nimetlerini bize emanet eden ve gönül zenginliğinin yolunu öğreten Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, dünya malını kulluğun önüne geçirmeden yaşayan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim! Bir ihtiyacımız karşılandığında rahatlayacağımızı düşünürüz. Fakat bazen hemen ardından yeni bir istek doğar. Daha çok kazanmak, daha yenisini almak ve başkasına yetişmek arzusu hiç bitmeyecekmiş gibi gelir. Tamahkârlık, insanın elindekini görmesini zorlaştıran bu doymayan yöneliştir.
Helâlinden çalışmak, birikim yapmak ve ailemizin ihtiyacını gözetmek elbette sorumluluğumuzdur. Bugün çalışmayı kötülemek için değil, kalbimizin kazanca nasıl bağlandığını düşünmek için konuşalım. Dünya işimiz büyürken ibadetimiz, ailemiz ve adaletimiz küçülüyor mu? Mal bizim elimizde bir emanet mi, yoksa gönlümüzü yöneten bir efendi mi oldu?
Bitmeyen isteğin sesini tanıyalım
عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “لَوْ كَانَ لِابْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ مَالٍ لاَبْتَغَى وَادِيًا ثَالِثًا وَلاَ يَمْلَأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ.”
Enes’in naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Âdemoğlunun iki vadi dolusu malı olsa üçüncü bir vadi daha arzu eder. Âdemoğlunun karnını ancak toprak doldurur. Allah tevbe eden kimsenin tevbesini kabul eder.” (M2415 Müslim, Zekât, 116)
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ أَلْهَىٰكُمُ ٱلتَّكَاثُرُ حَتَّىٰ زُرْتُمُ ٱلْمَقَابِرَ
Çoklukla övünmek sizi, kabirlere varıncaya (ölünceye) kadar oyaladı. (Tekâsür 102/1–2)
Peygamber Efendimiz (sav) Bahreyn halkıyla savaş yapmadan bir barış antlaşması imzalamış ve vaktiyle buraya elçi olarak gönderdiği Alâ’ b. Hadramî’yi Bahreyn’e vali tayin etmişti. Toplanan cizye vergisini Medine’ye getirmesi için de “ümmetinin emini” olarak nitelendirdiği Ebû Ubeyde b. Cerrâh’ı (B3744 Buhârî, Fedâilü ashâbi’n-nebî, 21.) göndermişti.
Günlerce süren yolculuktan sonra nihayet Ebû Ubeyde cizye malları ile birlikte bir sabah, namaz vakti Medine’ye ulaşmıştı. Peygamber Efendimizin arkasında kılınan sabah namazının ardından, Ebû Ubeyde’nin Bahreyn’den yüklü miktarda bir mal ile döndüğü haberi yayılıverdi kısa sürede. Sahâbe hemen onun yanında toplanarak neler getirdiğini sormaya başladılar. Bu arada Allah Resûlü de mescitten çıkıyordu. Dışarıda Ebû Ubeyde’yi ve etrafında toplananları gördü. Ebû Ubeyde’nin yanında oluşan kalabalığın, onun Bahreyn’den getirdiği mallar nedeniyle toplandığını fark etmişti. Resûlullah, sahâbîleri bu hâlde görünce gülümsedi ve onlara, “Öyle sanıyorum ki siz, Ebû Ubeyde’nin pek çok şey getirdiğini duydunuz!” buyurdu. Onlar da, “Evet, ey Allah’ın Resûlü!” dediler. Bunun üzerine Peygamberimiz şöyle buyurdu: “Sevinin ve sizi sevindirecek nimetleri bekleyin! Vallahi (bundan sonra) sizin için fakirlikten korkmam. Ancak ben sizden önceki ümmetlerin önüne dünya (nimetleri)nın yayıldığı gibi sizin önünüze de yayılıp onların o dünya (nimetleri) için yanıp tutuştukları gibi sizin de yanıp tutuşmanızdan ve bunun onları helâk ettiği gibi sizleri de helâk etmesinden korkarım.” (B4015 Buhârî, Meğâzî, 12; M7425 Müslim, Zühd, 6.)
Peygamberimizin ashâbını uyardığı dünyevîleşme, dinî inanç, değer ve davranışların insanın hayatından uzaklaştırılması anlamına gelip Yüce Yaratıcı’yı hatırdan çıkarıp tamamen dünyaya yönelme, ölümü unutup dünyaya bağlanma, dünyaya kilitlenip âhireti hiç düşünmeme hâlidir. Kişinin Allah’a karşı olan sorumluluklarını unutup âhirete yönelik hazırlık yapmaması (Rûm, 30/7; Câsiye, 45/24.) dünyevîleştiğinin göstergelerindendir.
Dünyevîleşme, Allah’ı ve âhireti tamamen inkâr etme neticesinde olabileceği gibi Allah’ın varlığını kabul ettiği hâlde bu inancın kişi üzerindeki etkisini görmezden gelme şeklinde de olabilir. Allah’ın varlığını kabul etmeyen, onu inkâr eden kimselerin pek çoğu âhiret hayatına inanmadıkları için zaten dünyevîleşmişlerdir. Öte yandan Allah’a iman etmiş ancak dünya hayatının geçici fırsatlarına aldanmış birçok Müslüman’ın da dünyevîleşmesi söz konusu olabilmektedir. Âhirete iman ettikleri hâlde hiç ölmeyecekmişçesine dünyaya sarılan, ölüm ve ötesini sürekli öteleyen, âhirete yönelik gerekli yatırımı ihmal eden nice Müslüman vardır. Aslında bu tutum, biraz da insanın tabiatından kaynaklanmaktadır. Yüce Allah’ın belirttiği gibi insanoğlu, çarçabuk geçen dünya hayatını sever ve âhireti geri bırakır. (Kıyâme, 75/20-21; İnsan, 76/27.)
İslâm, kişinin hayattaki her faaliyetini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen aktif bir dindir. Allah’ın koymuş olduğu emir ve yasaklar insanın hayatını her yönüyle şekillendirir. Fakat kişi, Allah’ı unutup O’nu gündeminden çıkarttığı ve O’nun emir ve yasaklarını göz ardı ettiği ve bunun sonucunda tamamen dünyanın meşgalelerine daldığı anda din o kimse üzerindeki etkisini yitirir. Sonuçta bu kimse dünyevîleşmiş olur. Kur’an’da bunun birçok örneğine rastlayabiliriz. Ülkesini kendi malı olarak gören (Zuhruf, 43/51.) ve tamamen kendi nefsini tatmine yönelik kararlarla hükümdarlık yaptığı anlatılan Firavun, (Kasas, 28/4.) mal ve servet düşkünlüğü ile bilinen Kârûn (Kasas, 28/76-78.) dünyevîleşmiş insan tiplerinin birer örneğidir. Bunların ortak noktası şeytana uymaları, dünyaya gönderilme sebeplerini ve onları yaratan Rablerini unutmaları yahut da onu hiç tanımamış, iman etmemiş olmalarıdır. Nitekim Rabbimiz, “Şeytan onları hâkimiyeti altına alıp kendilerine Allah’ı anmayı unutturmuştur. İşte onlar şeytanın tarafında olanlardır. İyi bilin ki şeytanın tarafında olanlar ziyana uğrayanların ta kendileridir.” (Mücâdele, 58/19.) buyurarak onların şeytana tâbi olduklarını belirtmektedir.
İki vadi dolusu malın ardından üçüncüsünü istemek benzetmesi bize arzunun yalnız ihtiyaçla sınırlı kalmadığını gösterir. Her isteğimizi zorunluluk sayarsak hiçbir miktar yeterli gelmeyebilir. Gönlümüzdeki yönelişi fark etmek, bu döngüyü yavaşlatan bir başlangıçtır.
Bir alışverişten veya yeni bir borçtan önce kendimize soralım: Gerçekten neye ihtiyacım var, neyi yalnız kıyas yüzünden istiyorum? Bir imkânı elde etmek için hangi hakkı ve vakti feda ediyorum? Bazen daha az almak ailemize daha çok huzur bırakabilir. Kanaat, gayreti bırakmak değil; gayretimizi bitmeyen gösterişin eline teslim etmemektir.
Malın imtihanını yalnız yoklukta aramayalım
عَنْ كَعْبِ بْنِ عِيَاضٍ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: “إِنَّ لِكُلِّ أُمَّةٍ فِتْنَةً وَفِتْنَةُ أُمَّتِى الْمَالُ.”
Kâ’b b. İyâz’ın işittiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Her ümmetin bir fitnesi (imtihan vesilesi) vardır, benim ümmetimin fitnesi ise maldır.” (T2336 Tirmizî, Zühd, 26)
Kur’an’da anlatılan dünyevîleşmiş insan tiplerinin ortak özelliği dünyadan mal, şöhret ve hükümranlık gibi bir menfaat elde etmiş olmalarıdır. Rabbimiz, “Biz, hangi memlekete bir uyarıcı göndermişsek oranın şımarık zenginleri, ‘Biz, sizinle gönderileni inkâr ediyoruz.’ demişlerdir.” (Sebe’, 34/34.) buyurarak bu gerçeğe işaret etmektedir. Onlar bu dünyada her ne varsa Allah’ın olduğunu (Mâide, 5/40, 120.) unutmuşlar, her şeyin kendilerine ait olduğunu düşünerek kendilerini tanrı yerine koymuş ve dünyanın menfaatlerine esir olmuşlardır. Onlar bu dünyayı âhirete tercih etmişlerdir. (İnsan, 76/27.) “Kim azgınlık eder ve dünya hayatını tercih ederse şüphesiz, cehennem onun varacağı yerdir.” (Nâziât, 79/37-39.)
Hiç kuşkusuz insanoğlunun doğasında dünyaya ve onun nimetlerine karşı bir ilgi bulunur. Yarattığı kullarının fıtratındaki bu gerçeği
Yüce Allah, “Kadınlar, oğullar, yük yük altın ve gümüş, salma atlar, davarlar ve ekinler gibi nefsin şiddetle arzuladığı şeyler insana süslü gösterildi. Bunlar dünya hayatının geçimliğidir. Oysa asıl varılacak güzel yer ancak Allah’ın katındadır.” (Âl-i İmrân, 3/14.) âyetiyle vurgular.
Allah Resûlü de Yüce Yaratıcı’nın belirttiği bu gerçeğin farkındaydı. Nitekim o, bir defasında ashâbına, “Âdemoğlunun iki vadi dolusu malı olsa üçüncü bir vadi daha arzu eder. Âdemoğlunun karnını ancak toprak doldurur. Allah tevbe eden kimsenin tevbesini kabul eder.” (M2415 Müslim, Zekât, 116; B6437 Buhârî, Rikâk, 10.) ifadeleriyle bunu hatırlatmıştır.
İnsanoğlunun dünyaya karşı bu ilgisi ve sevgisi, hayatından en çok haz aldığı gençlik dönemine mahsus da değildir. Peygamber Efendimiz, “Âdemoğlu büyürken beraberinde şu iki şey de büyür: Mal sevgisi ve uzun ömür (dileği).” (B6421 Buhârî, Rikâk, 5; M2412 Müslim, Zekât, 115.) buyurarak hayatın her safhasında dünyaya yönelik birtakım arzu ve istekler (şehvet) bulunduğunu ifade eder. İnsan küçüklüğünden itibaren çeşitli şeylere karşı ilgi duyar. Karşı cins, mal, mülk, şan, şöhret, mevki, makam gibi dünyevî menfaatler hayatın çeşitli dönemlerinde insanın karşısına çıkarak onu cezbeder. Allah Resûlü’nün tespitlerine göre insanın, bedeninin yaşlanmasına rağmen dünyaya karşı olan bu sevgi ve arzuları ihtiyarlamaz, bilakis yaşama ve mal sevgisi ömrünün sonuna dek hep diri kalır. Peygamber Efendimiz bunu şöyle ifade eder: “İhtiyarın kalbi iki şeyi sevme hususunda gençtir; yaşama sevgisi ile mal sevgisi.” (M2410 Müslim, Zekât, 113.)
Darlık imtihan olduğu gibi bolluk da sorumluluk getirir. Elde ettiğimiz imkânı hangi yolda kullanıyoruz? Zekât ve diğer hakları gözetiyor, borcumuzu dürüstçe ödüyor ve ihtiyaç sahibini incitmeden destekliyor muyuz? Kazancımız artarken hesabımızın ağırlığını da hatırlayalım.
Bir malın bize ait olması başkasının hakkını yok sayma yetkisi vermez. Ortaklıkta, mirasta ve ücrette adaleti koruyalım. “Daha fazla olsun” isteği sınırlarımızı aşındırmasın. Bize verilen bolluğu yalnız tüketimle anlatmak yerine faydaya ve paylaşmaya dönüştürelim. Nimet, şükür ve doğru kullanım ister.
Gerçekte bizimle kalacak olanı düşünelim
عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِيهِ قَالَ: أَتَيْتُ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) وَهُوَ يَقْرَأُ ﴿أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ﴾ قَالَ: “يَقُولُ ابْنُ آدَمَ: مَالِى، مَالِى قَالَ: وَهَلْ لَكَ، يَا ابْنَ آدَمَ مِنْ مَالِكَ إِلاَّ مَا أَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ، أَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ، أَوْ تَصَدَّقْتَ فَأَمْضَيْتَ؟”
Mutarrif, babasının şöyle anlattığını naklediyor: “Hz. Peygamber’in (sav) yanına geldim. Bu sırada Elhâkümü’t-tekâsür (Çoklukla övünmek sizi oyaladı) sûresini okuyordu. Ardından şöyle buyurdu: ‘Âdemoğlu ‘Malım, malım!’ der. Ey âdemoğlu! Acaba yiyip tükettiğinden, giyip eskittiğinden ve sadaka verip (âhirette karşılığını almak üzere) önden gönderdiğinden başkası senin malın mıdır?’” (M7420 Müslim, Zühd, 3)
“İnsanlar, ‘iman ettik’, demekle imtihan edilmeden bırakılacaklarını mı zannederler.” (Ankebût, 29/2.) buyuran Rabbimiz, kendilerinden öncekilerin imtihana tâbi tutulduğu gibi Müslümanların da imtihana tâbi tutulacağını, (Ankebût, 29/3.) maddî ve ailevî nimetlerin birer imtihan sebebi olacağını ifade etmiştir. (Enfâl, 8/28.) Bu imtihanda insandan, dünyanın gelip geçici, asıl ve ebedî hayatın ise âhiret hayatı olduğunun (Ankebût, 29/64.) farkında olması beklenmektedir.
Daha önce yaşayan ümmetlerin dünya nimetlerine düşkünlükleri nedeniyle birbirleriyle çatışmış olmaları, Allah Resûlü’nü ümmeti adına endişeye sevk ediyordu. Nitekim O bu endişesini ashâbıyla da paylaşmıştı. Hatta Allah Resûlü kendi vefatından sonra ümmetinin İslâm’ı bırakıp tekrar şirke dönmeyeceğinden emin olduğu hâlde, “Vallahi ben vefatımdan sonra, sizin Allah’a şirk koşmanızdan değil dünya konusunda didişip çekişmenizden korkarım.” (B4085 Buhârî, Meğâzî, 28.) buyurarak onların dünya nimetleriyle imtihanı konusunda korkmaktan kendini alamadığını ifade ediyordu. Çünkü o hem insan fıtratını iyi tanıyor, hem de geçmiş ümmetlerin bu konudaki tecrübelerini gayet iyi biliyordu.
Allah Resûlü’nün bu endişesi, bütün müminlere değil dünyaya aşırı tamah gösterip imtihanı kaybedenlere yönelikti. Zira Allah’ın kulları için yarattığı dünya nimetleri ve rızıkları herkesten önce Allah’a iman etmiş kimselere lâyıktır: “De ki: ‘Allah’ın, kulları için yarattığı ziyneti ve temiz rızkı kim haram kılmış?’ De ki: ‘Bunlar, dünya hayatında müminler içindir. Kıyamet gününde ise yalnız onlara özgüdür.’” (A’râf, 7/32.) Bu yüzden insan elbette dünyası için de çalışacaktır. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de, “Allah’ın sana verdiğinden (O’nun yolunda harcayarak) âhiret yurdunu iste; ama dünyadan da nasibini unutma.” (Kasas, 28/77.) buyrulmuştur. Önemli olan geçici olana aşırı düşkünlük göstererek kalıcı ve daha değerli olanın göz ardı edilmemesidir. Zira Cenâb-ı Hak, “Dünya malının (değeri) azdır. Âhiret ise takva ehli için daha hayırlıdır.” buyurmuş (Nisâ, 4/77.) ve “Bu dünya hayatı geçici bir eğlencedir; ama âhiret gerçekten kalınacak yurttur.” (Mü’min, 40/39.) âyetiyle de dünya hayatının ve kazanımlarının geçiciliğini vurgulamıştır.
Allah Resûlü’nü sadece ümmetinin dünya nimetleri nedeniyle birbirleriyle didişmesi endişelendirmiyordu. Dinî hassasiyetlerinin dünyaya tamah nedeniyle zayıflayacağı, bunun akabinde dünya adına sahip olduklarına her şeyden daha çok güvenecekleri öngörüsü de onu ümmeti adına huzursuz ediyordu. Nitekim o, “Dünyaya rağbet etmemek (zâhidlik) demek, kişinin helâl olan şeyleri kendisine haram kılması veya malını dağıtıp tüketmesi değildir. Bilakis dünya hayatında zâhidlik demek, elinde olan şeylere Allah katında olanlardan daha fazla güvenmemendir.” (İM4100 İbn Mâce, Zühd, 1.) buyurmuştu. O hâlde dünyaya tamah etmek, kişinin elinde bulunana sonsuz bir güven duyması, bunun neticesinde kendisini Allah’tan bir şey istemekten müstağni görmesi, elinde bulunan malların gelip geçici olduğunu unutması idi. Bu yüzden, Allah Resûlü, “Müslüman olan, kendisine yetecek kadar rızık verilen ve Allah’ın ona verdikleriyle kanaatkâr kıldığı kimse kurtuluşa ermiştir.” (M2426 Müslim, Zekât, 125.) buyurmuştu.
Dünyaya rağbet, insanoğlunun sahip olduklarına her şeyden daha fazla değer vermesidir. Bu, dünyaya tamahın en tehlikeli boyutudur. Bu boyutta dünyevîleşen kişinin benliğini kuşatacak en büyük korku, sahip olduğu şeyleri kaybetme korkusudur. Kişinin tamah ettiği şey mal olunca o, bu malı kaybetme korkusuyla ondan en küçük bir miktarı bile başkasıyla paylaşmaya yanaşmayacaktır. Eğer bu tamah bir mevki ya da makama ise bu kişi elde ettiği makamı kaybetmeme adına her şeyi yapabilecek bir ruh hâline bürünebilecektir. Bu ise sadece o kişiyi değil sonuçları itibariyle tüm toplumu olumsuz yönde etkileyecektir.
“Malım” dediğimiz şeylerin bir kısmını tüketir, bir kısmını kullanır, bir kısmını da arkamızda bırakırız. Hadisteki hatırlatma, malın ebedî bir sahiplik olmadığını düşündürür. Buradaki imkânı ahirette sevineceğimiz bir hayra dönüştürebiliriz.
Bir iyiliği hep gelecekte daha zengin olduğumuz güne ertelemeyelim. Elimizdeki imkân ölçüsünde başlayabiliriz. Bir çalışanın hakkını tam vermek, bir öğrencinin önünü açmak veya bir aileye doğru yardım ulaştırmak mümkündür. Malımız bize kulluğu unutturmasın; helâl ve faydalı işlerin aracı olsun.
Gönül tokluğu nimetle ilişkimizi güzelleştirsin
أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) فَأَعْطَانِى، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِى، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِى، ثُمَّ قَالَ: “يَا حَكِيمُ! إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ كَالَّذِى يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى.”
Hakîm b. Hizâm (ra) anlatıyor: “Resûlullah’tan (sav) (Huneyn ganimetlerinden) istedim, bana ondan verdi. Sonra yine istedim, yine bana verdi. Sonra tekrar istedim bu defa da verdi. Sonra şöyle buyurdu: ‘Ey Hakîm! Bu dünya malı göz alıcı ve tatlıdır. Kim bu mala tamah etmeden gönül zenginliği ile sahip olursa kendisi için malı bereketlenir. Ama kim de hırs ve tamah dolu bir kalple bu malı isterse, tıpkı yiyip de doymayan kimse gibi, onun için malın bereketi kaçar. Veren el, alan elden üstündür.’” (B1472 Buhârî, Zekât, 50)
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “لَيْسَ الْغِنَى عَنْ كَثْرَةِ الْعَرَضِ، وَلَكِنَّ الْغِنَى غِنَى النَّفْسِ.”
Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Zenginlik, mal çokluğu değil gönül tokluğudur.” (B6446 Buhârî, Rikâk, 15; M2420 Müslim, Zekât, 120)
Mal, makam, şöhret, lüks hayat gibi insanoğlunun dünyada tamah ettiği pek çok şey olmasına rağmen, bunlar arasında hemen her dönemde ilk sırayı mal sevgisi almıştır. Allah Resûlü’nün, “Her ümmetin bir fitnesi (imtihan vesilesi) vardır, benim ümmetimin fitnesi ise maldır.” (T2336 Tirmizî, Zühd, 26.) şeklindeki uyarısı da muhtemelen bundan dolayıdır.
Resûl-i Ekrem, dünyaya tamahtan uzak durma yönünde sadece talepte bulunmakla kalmamış, kendisi ve ailesi de bu hususta örnek teşkil etmiştir. Onun için Rabbine, “Allah’ım! Muhammed ailesinin rızkını, yaşantılarını sürdürebilecekleri kadar ver!” diye dua etmiştir. (M2427 Müslim, Zekât, 126.)
Hz. Âişe validemiz, Efendimizin bu tavrını, “Resûlullah dünyadan göçüp gidinceye kadar üç gün arka arkaya buğday ekmeğinden doya doya yememiştir.” (M7444 Müslim, Zühd, 21.) sözleriyle dile getirmiştir. Resûlullah’ın dünya nimetlerine karşı bu tavrı maddî imkânsızlıkların yaşandığı döneme de has değildi. Maddî sıkıntının olmadığı dönemlerde de mütevazı yaşantısını devam ettirmiş, hayatının sonuna kadar bu tutumunu sürdürmüştür. Nitekim Allah Resûlü’nün eşi Hz. Âişe, zaman zaman evlerine et girmiş olsa bile, (M7450 Müslim, Zühd, 26.) “Muhammed’in ailesi iki gün buğday ekmeğinden doya doya yememiştir. İki günün biri mutlaka kuru hurma olmuştur.” (M7448 Müslim, Zühd, 25.) diyerek mütevazı bir şekilde günlerini geçirdiklerini ifade etmiştir.
Hayat şartları ve maddî imkânlar ne kadar değişirse değişsin, Peygamberimizin bu tutumunda bir değişiklik olmamıştır. Hasırdan yapılmış yatağından kalktığında yanaklarında hasırın izlerini gören sahâbenin, “Ey Allah’ın Resûlü! Üzerinde yatman için sana bir yatak temin etsek!” demesi üzerine Sevgili Peygamberimiz ashâbının bu talebini geri çevirirken şöyle diyordu: “Benim dünya (konforu ve lüksü) ile ne işim olur ki! Ben, dünyada bir ağacın altında gölgelendikten sonra yola koyulup orayı terk eden bir yolcu gibiyim.” (T2377 Tirmizî, Zühd, 44.) Allah Resûlü, dünyada bir yolcu gibi olmayı ashâbına da tavsiye ediyordu. Nitekim bir gün Abdullah b. Ömer’in omuzunu tutarak, “Dünyada (kimsesiz) bir garip, yahut bir yolcu gibi ol!” buyurmuştu. (B6416 Buhârî, Rikâk, 3; T2333 Tirmizî, Zühd, 25.)
Hakîm b. Hizâm’a yapılan öğüt, malın göz alıcı tarafını inkâr etmeden ona nasıl yaklaşacağımızı öğretir. İnsanın eli genişlerken gönlü daha da yoksullaşabilir. Gönül zenginliği ise sahip olduğuna şükretmeyi, paylaşmayı ve başkasının malına sürekli göz dikmemeyi kolaylaştırır.
Bugün bir tüketim arzumuzu ve bir paylaşma imkânımızı birlikte düşünelim. Gereksiz bir harcamayı erteleyip gerçek bir ihtiyaca destek olabiliriz. Ailemize ayırmadığımız vakti de geri kazanmaya çalışalım. Dünya bize emanet edilen hayatın bir parçası olsun; bütün kalbimizi kaplayan tek kaygı hâline gelmesin.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım! Bize helâl rızık, gönül tokluğu ve nimetlerine şükür nasip et. Mal sevgisinin ibadetimizi, ailemizi ve adaletimizi unutturmasından Sana sığınırız. Doymaz arzularımıza ölçü ver.
Rabbimiz! Bollukta hakkı ve paylaşmayı, darlıkta sabrı ve doğru gayreti koruyalım. Başkasının malına göz dikmeden kendi emeğimizi hayırla sürdürelim. Çocuklarımızı tüketim yarışından önce emanet bilinciyle yetiştirmeyi bize öğret.
Ya Rabbi! Bize verilen imkânı faydaya dönüştürelim. Zekâtı, borcu ve kul hakkını ihmal etmeyelim. Kalbimizi geçici olana esir etme; dünya işlerimiz içinde ahiret hesabını unutturmadan huzuruna gelmeyi bize nasip eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 3. cilt, 629–640. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
