Hadislerle İslâm.. "Düğün: Evlilik Merasimi" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Düğün: Evlilik Merasimi
Hamd, helâl sevinçler bahşeden, nimetini paylaşmayı gönüllerimize sevdiren Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, düğün sevincini ölçü ve merhametle güzelleştiren Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Muhterem kardeşlerim, düğün bir ailenin en sevinçli günlerinden biridir. Fakat bazen o sevinci paylaşmak yerine birbirimizi masrafa, gösterişe ve mahcubiyete sürüklüyoruz. Gençlerin kuracağı evin huzurunu düşünmeden, birkaç saatlik merasimin nasıl görüneceğine bütün gücümüzü veriyoruz. Sonra ışıklar sönüyor, misafirler gidiyor; geride yıllarca ödenecek borç ve kırgınlık kalabiliyor.
Sevinci küçültmek istemiyoruz. Evliliğin duyurulmasını, dostların bir araya gelmesini, duaların ve ikramın paylaşılmasını elbette istiyoruz. İstediğimiz, sevincimizin bereketini israfla ve insanların hakkına girerek zedelememektir. Düğünümüz, yeni yuvanın ilk yükü değil, ilk güzel hatırası olsun.
Sevinci duyururken hakkı korumak
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَاطِبٍ الْجُمَحِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “فَصْلُ مَا بَيْنَ الْحَرَامِ وَالْحَلاَلِ الدُّفُّ وَالصَّوْتُ.”
Muhammed b. Hâtıb el-Cumahî’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Haram olan (ilişki) ile helâl olan (nikâh) arasındaki ayırıcı özellik, def çalmak ve şarkı söylemek (suretiyle duyurmaktır).” (T1088 Tirmizî, Nikâh, 6)
Toplumdan topluma, kültürden kültüre farklılık gösteren birtakım merasimlerle gerçekleştirilse de evlilik, insanların hayatındaki en önemli günlerden ve dönüm noktalarından biridir. Kurulacak aile birliğinin gizlilik içinde değil, açıkça ve meşru biçimde gerçekleştiğini ilân etmek bakımından büyük öneme sahip olan düğün merasimi, tarih boyunca insanlar tarafından önemsenmiş ve en güzel şekilde icra edilmeye çalışılmıştır.
Evlilik, evlenmeye aday iki kişinin birbirini görüp karar verme aşamasından itibaren başlar. Peygamber Efendimiz kurulacak aile yuvasında evlenecek tarafların birbirlerini görmeleri, birbirlerini tanımaları ve birbirlerinden razı olmaları gerektiğini belirtir ve bunun evliliğin mutluluğuna ve devamına vesile olacağını anlatırdı. Üstün zeka ve kabiliyetleri ile bilinen Mugîre b. Şu’be kendi evlenme öyküsünü şöyle anlatır: “Bir gün Resûlullah’ın yanına gelerek evlenmek istediğimi ona söyledim. Bana, ‘Git de evlenmek istediğin kıza bak. Çünkü onu görmen, (uyum sağlamanız ve) evliliğin devamı için daha uygundur.’ buyurdu. Bunun üzerine ensardan olan kızın anne ve babasının yanına gittim ve kızlarına talip oldum. Peygamber Efendimizin tavsiyesini onlara söyledim. Bana öyle geliyor ki, anne ve babası kızlarını görme teklifimi hoş karşılamadılar. Fakat bu arada talip olduğum kız, kendisiyle ilgili konuşmaları işitti ve bana hitaben, ‘Eğer Resûlullah senin bakmanı emretmişse bakabilirsin. Aksi takdirde, senden rica ediyorum (böyle bir şey yapma).’ dedi. O da bu durumdan endişelenmiş gibiydi. Ben de onu gördüm ve ardından kendisiyle evlendim.” (İM1866 İbn Mâce, Nikâh, 9.)
Allah Resûlü aynı şekilde başka sahâbîlerine de tavsiyede bulunmuş, (M3485 Müslim, Nikâh, 74.) evlenecek kişilerin birbirlerini görüp beğenmelerini teşvik etmişti. Bu hadisten hareketle, evlenecek kişilerin belirli ölçüler içinde birbirleriyle konuşup, bazı konuları müzakere edebilecekleri sonucu çıkarılabilir. Çünkü evlenecek kişilerin önceden konuşmaları ve birbirlerini dinlemeleri, aile yuvasının selâmeti bakımından faydalı olacaktır.
Kız istenirken riayet edilmesi gereken bir dünürlük âdâbının da olması icap eder. Câhiliye döneminde bu hususta rekabet anlayışı vardı. Evlenme teklifi yapılan bir kadına başkaları da talip olabiliyordu. Peygamber Efendimiz, bu davranışın uygun olmadığını ve bir kadına aynı anda iki kişinin dünür olmaması gerektiğini söylemiştir. “Birinci talip vazgeçmeden veya sizin istemenize izin vermeden dünürcü olmayın.” (B5142 Buhârî, Nikâh, 46.) buyurarak müminlerin evlilik gibi önemli bir konuda birbirlerine karşı sevgi bağlarını ve aralarındaki saygıyı muhafaza etmelerini istemiştir.
Allah Resûlü (sav), kız isteme merasimi esnasında, orada bulunanlara bir konuşma yapar ve konuşmasına dua ile başlardı. Sonradan “Hutbetü’lhâce” şeklinde isimlendirilen konuşmasında şunları söylerdi: “Hamd Allah’a mahsustur. O’na hamdeder, O’ndan yardım ve bağışlanma dileriz. Nefislerimizin şerlerinden Allah’a sığınırız. Allah’ın doğru yola ilettiği kimseyi saptıracak hiç kimse yoktur. O’nun saptırdığı kimseyi de doğru yola iletecek hiç kimse yoktur. Allah’tan başka hiçbir ilâh olmadığına tanıklık ederim. Muhammed’in, O’nun kulu ve elçisi olduğuna da tanıklık ederim.”
Nikâhın duyurulması aileyi toplumun içinde güvenli ve açık bir yere taşır. Düğün merasiminin bu anlamını unutmadan eğlenmek mümkündür. Neşeyi günah sayan bir katılık kurmayalım; fakat seviniyoruz diye her davranışın kendiliğinden doğru olacağını da düşünmeyelim. Sevinçte de başkasının güvenliği, mahremiyeti ve huzuru gözetilir.
Düğün konvoyunda yolu kapatmak, silah kullanmak, gece boyunca çevreyi rahatsız etmek mutluluğa katkı sağlamaz. Çocukların, hastaların ve dinlenmeye çalışan insanların hakkını koruyalım. Bir genç çiftin sevincine, başka bir evin korkusu veya duasındaki sitem karışmasın. Helâl sevinç, başkasını incitmeden yaşanan sevinçtir.
Bir sofranın bereketini paylaşmak
قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) :…فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ.”
Abdurrahman b. Avf’tan (ra) nakledildiğine göre, (evlendiğini öğrendiği zaman) Hz. Peygamber (sav) kendisine şöyle buyurmuştur: “Bir koyun keserek de olsa düğün yemeği ver!” (B2048 Buhârî, Büyû’, 1)
Peygamberimiz bu duadan sonra, “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten nasıl sakınmak gerekiyorsa, öylece sakının ve siz ancak Müslümanlar olarak ölün.” (Âl-i İmrân, 3/102.) “Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan, ikisinden birçok erkek ve kadın (meydana getirip, yeryüzünde) yayan Rabbinize karşı gelmekten sakının. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah, üzerinizde bir gözetleyicidir.” (Nisâ, 4/1.) “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve doğru söz söyleyin” (Ahzâb, 33/70.) meâlindeki âyetleri okur, ardından özel olarak diyeceklerini dile getirirdi. (DM2233 Dârimî, Nikâh, 20; Av6/108 Azîmâbâdî, Avnü’l-ma’bûd, vI, 108.)
Ülkemizde kız isteme merasimlerinde, “Allah’ın emri, Peygamber’in kavli ile” diyerek söze başlanması, bu sünneti uygulamanın tezahürüdür. Ayrıca, söz kesildiğini ifade için bir de “nişan” denilen küçük bir tören yapılır. Bu tören sırasında karşılıklı hediyeler takdim edilir, yüzükler takılır ve kimi zaman günün anlamına dair konuşmalar yapılır.
Bugünkü yaygın şekliyle olmasa da, nişanlanma ve “İleri bir tarihte nikâhlanıp evleneceğiz.” anlamında söz kesmenin, Peygamberimiz (sav) döneminde bir ön karar ve görüşme şeklinde var olduğunu görüyoruz. Asr-ı saadetteki aynı muhtevayı içeren uygulamalar, nikâh akdi sonrası ile zifaf arasında geçen süreyi kapsamaktadır. Nitekim Peygamberimiz, Hz. Âişe ile nişanlanmış ve bu durum üç yıl sürmüştür. (B3896 Buhârî, Menâkıbü’l- ensâr, 44.)
Nişan, evlilik gibi bir birliktelik değildir. Sadece iki tarafın birbirini tanımaları için bir fırsattır, evliliğe bir ön hazırlıktır. Nikâh akdi yapılana kadar geçen süre içinde, tarafların birbirlerini ve yeni aileyi tanıma şansı bulduğu nişan dönemi, bir anlamda evlilik vaadidir. Ancak evlilik mecburiyeti getirmeyeceği gibi, taraflara evliliğin verdiği beraber yaşama hak ve yetkisini de tanımaz. Dolayısıyla nişanlılar, mahremiyeti kaldıracak tarzda birlikte olamazlar, evliler gibi hareket edemezler. Diğer taraftan, çiftlerin, resmî nikâhlarını kıydırmadan önce, aralarındaki mahremiyeti kaldırmayı, dolayısıyla rahat hareket edebilmeyi sağlamak amacıyla dinî nikâh yapmaları zaman zaman sosyal ve ahlâkî sakıncaları beraberinde getirebilmektedir.
Evlenmek için özellikle tavsiye edilen ya da yasaklanan herhangi bir gün yoktur. Uygun olan herhangi bir zaman dilimi seçilebilir. Hz. Âişe (ra) kendisinin Peygamber Efendimizle Şevval ayında evlendiğini ifade etmiş ve yakını olan kadınlara da Şevval ayında evlenmelerini tavsiye etmiştir. (M3483 Müslim, Nikâh, 73; İM1990 İbn Mâce, Nikâh, 53.) Ayrıca Allah Resûlü, Ümmü Seleme validemizle de Şevval ayında evlenmiştir. (İM1991 İbn Mâce, Nikâh, 53.) Bu evliliklerin, bugün olduğu gibi o günün toplumunda da yaygın bir kanaat olan, “İki bayram arasında —yani Şevval ayında— nikâh kıyılmaz.” şeklindeki bâtıl anlayışı değiştirmeğe yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
Peygamberimizin düğün yemeğini teşvik etmesi gönüllerin yakınlaşmasına vesiledir. Bu çağrıdan herkesin aynı büyüklükte ziyafet vermesi gerektiği sonucu çıkmaz. İmkânımızı ölçüp samimi bir ikram hazırlayabiliriz. Allah rızası gözetilen sade bir sofra, gösteriş uğruna borçla kurulmuş büyük bir sofradan daha huzurlu olabilir.
Davetimizi yalnızca bize karşılık verebilecek insanlara yöneltmeyelim. Maddî durumu zayıf olan komşumuzun kendini dışlanmış hissetmemesine dikkat edelim. Sofraya katılan çalışanların, hizmet edenlerin ve misafirleri yetiştiren kadınların emeğini de görelim. Yemeği çöpe dökerken bereketten söz edemeyiz; ölçülü hazırlık ve paylaşım şükrümüzü gösterir.
Davete gitmek gönül almaktır
عَنْ أَبِى مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “فُكُّوا الْعَانِيَ، وَأَجِيبُوا الدَّاعِيَ، وَعُودُوا الْمَرِيضَ.”
Ebû Musa’dan nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Esiri özgürlüğüne kavuşturun, davet edene icabet edin, hastayı ziyaret edin.” (B5174 Buhârî, Nikâh, 72)
İslâm öncesi Hicaz kültüründe gelini süsleyerek düğüne hazırlayan ve bu konuda mahir olan hanımlar vardı. Aynı zamanda damat ve gelinin zifaf öncesinde evlilik hayatına dair bilgilendirilmesi için danışmanlık görevi üstlenen kimseler de bulunmaktaydı. Kültürümüzde hâlen yaşatılan ve hanım için “gelin yengesi”, erkek için ise “sağdıç” ismi verilen bu gelenek, evli olan yakınlar tarafından sürdürülmektedir. Bütün bunlar, dinin ve ahlâkın öngördüğü bir aile yuvasının kurulması ve bilhassa evlilikle ilgili helâl ve haram gibi hususların öğretilmesi konusunda yol gösterici ve öğretici uygulama biçimleri olarak kabul edilebilir. Nitekim Hz. Ali ile evlendiğinde Hz. Fâtıma’ya da Esmâ bnt. Umeys’in yengelik yaptığı düşünülürse, (MA9782 Abdürrezzâk, Musannef, v, 486; MK22192 Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr, XXv, 307.) bu uygulamayı sünnetin bir yansıması olarak görebiliriz.
Kaynaklarda Peygamber Efendimizin evlilikleri sırasında annelerimizin o günün âdetlerine göre süslendikleri nakledilmektedir. Örneğin, Peygamberimizin ilk eşi Hz. Hatice’nin saçını tarayıp onu süsleyen hanım Ümmü Züfer’dir. (İF1/328 İbn Hacer, Fethu’l- bârî, I, 328.) Hz. Âişe’yi ise annesi, ensardan bazı hanımlarla birlikte onun kıyafetine çekidüzen verip süsleyerek Resûlullah’ın yanına getirmiştir. (B3894 Buhârî, Menâkıbü’l- ensâr, 44.) Düğün günü Hz. Safiyye’yi süsleyen ise, Enes’in annesi Ümmü Süleym bnt. Milhan’dır. (HS4/311 İbn Hişâm, Sîret, Iv, 311.) Hicaz bölgesindeki geleneğe göre, bir gelin odası döşenerek özel bir divan süslenir, (EM1165 Buhârî, el-Edebü’l- müfred, II, 552.) damat adayı da güzel giyinip kokular sürerek düğüne hazırlanırdı. (İF9/235 İbn Hacer, Fethu’l- bârî, IX, 236.)
Dinimiz, hayatın her alanında gereksiz harcamada bulunmayı yasaklamıştır. (A’râf, 7/31.) Yeni kurulacak aile yuvası için yapılan harcamalarda da israftan kaçınılmalıdır. Ülkemizde düğün hazırlıklarında sıkça görülen çeyiz, takı ve ev eşyaları gibi tedarikler için bazen gereğinden fazla yapılan harcamalar, daha başlangıçta mutluluğu zedelemekte, aileyi maddî açıdan sıkıntıya sokmaktadır. Uzunca bir süre düğün borcu ödeyen yeni evliler, birlikteliklerine minnet altında başlamakta ve maddî kaygılar yüzünden aradıkları huzuru yakalayamamaktadırlar. Bu sebeple Sevgili Peygamberimiz, “En bereketli nikâh, külfeti en az olanıdır.” (HM25034 İbn Hanbel, vI, 83.) ve “Nikâhın en hayırlısı, en kolay olanıdır.” (D2117 Ebû Dâvûd, Nikâh, 30-31.) buyurmuşlardır. Düğün masraflarında kolaylık göstermek ve şartları zorlamamak, evlenmek isteyen gençlerin önünü açacak ve imkânı kısıtlı olanların evlenmeye yönelik gayretlerini artıracaktır. Unutulmamalıdır ki Rabbimiz, “Sizden bekâr olanları, kölelerinizden ve cariyelerinizden durumu uygun olanları evlendirin. Eğer bunlar yoksul iseler Allah onları lütfuyla zenginleştirir. Allah, lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir.” (Nûr, 24/32.) buyurmaktadır.
Yardımlaşmayı ve insanların ihtiyacını gidermeyi tavsiye eden Peygamber Efendimiz (sav) maddî imkânsızlıktan dolayı evlenemediğini söyleyenlere yardımcı olup evlenmelerini sağlamıştır. Bir gün amcasının torunu Abdülmuttalib b. Rebîa ile amcasının oğlu Fadl b. Abbâs Resûlullah’a evlenmek istediklerini fakat mehir verebilecek bir şeyleri olmadığını söylerler. Zekât memuru olarak görevlendirilmelerini ve buradan elde ettikleri gelir ile evlenmek istediklerini belirtirler. Ancak Peygamberimiz bu isteklerini kabul etmez, kendi özel gelirinden mehir masrafı vererek kendilerine yardımcı olur. (D2985 Ebû Dâvûd, İmâre, 19-20.)
Tarihte bekarları evlendirmek amacıyla kurulan vakıflar ve bu konuda çaba gösteren birçok iyi niyetli insan, Resûlullah’ı örnek almışlardır. Evlenmek isteyip de maddî imkânsızlıktan dolayı evlenemeyenlere yardımcı olmak, güzel ve mutlu ailelerin, dolayısıyla da huzurlu bir toplumun oluşmasına destek vermek, aslında Efendimizin yolundan gitmek isteyenlere güzel bir imkândır.
Bir davete icabet etmek, yalnızca güzel bir yemek yemek değildir. Sevincini paylaşmamızı isteyen insana değer verdiğimizi gösterir. Gidemiyorsak incitmeden haber verelim; hediyemizin büyüklüğü yüzünden bir aileyi mahcup etmeyelim. Düğüne katılmayı sürekli hesabı tutulan bir borca çevirmek dostluğu zayıflatır.
Gençlerimizden beklediğimiz eşya ve merasim listesini yeniden gözden geçirelim. Başka bir düğünde gördüğümüz her şey bizim için zorunlu değildir. Bir tarafın ekonomik gücünü öbür tarafa karşı üstünlük saymayalım. Evliliğin ilk gününde ihtiyaçları konuşabilen aileler, sonraki günlerde de birbirlerine daha kolay destek olabilir.
Düğün biter, hayat devam eder
يَٰبَنِىٓ ءَادَمَ خُذُوا۟ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ وَلَا تُسْرِفُوٓا۟ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ
Ey Ademoğulları! Her mescitde ziynetinizi takının (güzel ve temiz giyinin). Yiyin için fakat israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez. (A’râf 7/31)
Peygamberimizin bu tavsiyelerinden, düğünün saadet ve umudu ifade edecek tarzda güler yüzle icra edilmesini arzuladığı açıktır. Düğünler yas, ağıt ve keder toplantıları değildir. Ancak Resûl-i Ekrem’in her konuda olduğu gibi düğün eğlencelerinde de nezih, dengeli ve Allah’ın sınırlarına saygılı davranmayı emrettiğini söyleyebiliriz.
Diğer taraftan bir Müslüman’ın, davet edildiği velîmeye katılarak düğün sahibi kardeşinin gönlünü kazanması, Peygamber ahlâkındandır. Nitekim Peygamberimiz, “Esiri özgürlüğüne kavuşturun, davet edene icabet edin, hastayı ziyaret edin.” (B5174 Buhârî, Nikâh, 72.) buyurmuştur. Ayrıca ikram için insanların maddî durumlarına göre sınıflanmaması gerektiğine dikkat çekerek, zenginlerin davet edilip fakirlerin unutulduğu düğün yemeğini de en kötü yemek olarak tanımlamıştır. (B5177 Buhârî, Nikâh,73.)
Peygamber Efendimizin kendi düğünlerinde davetlilere ikram etmiş olduğu yemekler, düğünün yapıldığı gün ve ortama göre değişmiş, bazen hurma, yağ ve kavuttan yapılan bir tür yemek (hays); (B371 Buhârî, Nikâh, 12.) bazen arpa unundan yapılmış bir yemek; (B5172 Buhârî, Nikâh, 71.) bazen de et ve ekmek (M3504 Müslim, Nikâh, 91.) olmuştur. Bir başka sahâbînin düğün davetinde ise tevr denilen hurma şırası dağıtılmıştır. (B5591 Buhârî, Eşribe, 7.)
İslâm öncesi Arap toplumunda, yeni evlileri tebrik ederken bir an evvel zenginleşmeleri ve çoluk çocuğa karışmaları temennisinde bulunmak âdet idi. Peygamber Efendimiz böyle maddî dilekler yerine, eşler arasında geçim ve bereket için dualar edilmesini, “Allah ona seni, sana da onu mübarek eylesin!” (HM1738 İbn Hanbel, I, 202.) denmesini istemiştir. Kendileri de Abdurrahman b. Avf’ın (ra) evlendiğini öğrenince ona, “Öyleyse, Allah senin için (bu düğünü) mübarek etsin!” buyurmuşlardır. (M3490 Müslim, Nikâh, 79.) Günümüzde yeni evlenen çiftlere söylenen, “Allah mübarek etsin!”, “Hayırlı olsun!”, “Allah bir yastıkta kocatsın!” cümleleri, sünnetin kültürümüzdeki yansımaları olarak aynı mânâyı içermektedir.
İsraftan sakınma emri, mutluluğumuzu elimizden almaz; onu ağır bir bedelden korur. Bir gecenin fotoğrafı için bir ailenin yıllarını borçla daraltmayalım. Nikâh tarihinin uğur veya uğursuzluk getireceği gibi temelsiz düşüncelere de gönlümüzü bağlamayalım. Evin huzurunu takvimin söylentileri değil, eşlerin adaleti ve merhameti besler.
Bugün bir düğün hazırlığının içindeysek bütçeyi açıkça konuşalım; vazgeçebileceğimiz bir gösteriş kalemini belirleyelim. Yakınımız evleniyorsa ona baskı değil kolaylık taşıyalım. Gelin ve damada vereceğimiz en kıymetli destek, kararlarına saygı gösteren ve ihtiyaçlarında yanında duran bir yakınlık olsun. Düğünün hatırası geçse de gönüllerde bıraktığımız iyilik kalsın.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, gençlerimizin sevinçlerini hayırla tamamla. Kurulacak yuvalara bereket, sadakat ve güzel geçim ihsan et. Bizi gösterişten, israftan, borçla övünmekten ve insanları mahcup eden beklentilerden uzak tut.
Rabbimiz, düğünlerimizi güvenin, duanın ve paylaşmanın buluştuğu günler eyle. Kimsesizleri unutmamayı, çalışanların emeğini görmeyi, komşunun huzurunu korumayı nasip et. Anne babalara anlayış, eşlere birbirini destekleyecek sabır ve incelik ver. Çocuklarımızı hayırlı ailelerde büyüt; sevinçte de darlıkta da Senin rızanı gözeten kullarından eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 71–82. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
