Hadislerle İslâm.. "Dostluk: Kişi Dostunun Ahlâkı Üzeredir" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Dostluk: Kişi Dostunun Ahlâkı Üzeredir
Hamd, hayırlı dostluğu gönüllere ferahlık kılan, bizi iyilikte yardımlaşmaya çağıran Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, dostluğun hakkını ve vefayı öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim, bazı insanlarla görüştükten sonra içimizde iyiliğe karşı yeni bir istek belirir. Bazı ortamların ardından ise dilimiz sertleşir, yanlışlar hafif görünmeye başlar. Bir arada bulunduğumuz insanlar zamanla düşüncemize ve alışkanlıklarımıza tesir eder. Dost seçimi bu yüzden yalnızca boş vaktimizi kiminle geçirdiğimiz meselesi değildir.
Dostluk ararken yalnızca bize iyi davranan insanı aramayalım; kendimizin nasıl bir arkadaş olduğuna da bakalım. İhtiyaç varken bulunup dar günde kayboluyor muyuz? Bir hatayı dürüstçe söyleyebiliyor muyuz? Sırrı emanet bilen, sevincine haset etmeyen, yanlışına ortak olmayan bir dost olmaya niyet edelim.
Birlikte yürüdüğümüz yol önemlidir
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “الرَّجُلُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلُ.”
Ebû Hüreyre’den nakledildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Kişi dostunun dini üzeredir. Bu yüzden her biriniz, kiminle dostluk ettiğine dikkat etsin.” (T2378 Tirmizî, Zühd, 45; D4833 Ebû Dâvûd, Edeb, 16)
Sevgili Peygamberimiz, bir gün Enes b. Mâlik’le birlikte mescitten dışarı çıkarken (M6715 Müslim, Birr, 164.) yanlarına gelen Zülhuveysıra el-Yemânî, kıyametin ne zaman kopacağını sormuştu. Allah Resûlü tarih boyunca insanların merak edip durdukları bu soruya, soru ile karşılık verdi: “Kıyamet için ne hazırlık yaptın?” Samimi bir eda ile “Allah ve Resûlü’nün sevgisini.” karşılığını veren Zülhuveysıra, “Sen sevdiğinle berabersin.” müjdesini aldı. Peygamberimizle Zülhuveysıra arasında geçen bu konuşmayı dinleyen genç sahâbî Enes b. Mâlik, “Müslüman olduktan sonra, ‘Sen sevdiğinle berabersin.’ sözünden daha fazla hiçbir şeye sevinmedik. Ben de Allah’ı, Resûlü’nü, Ebû Bekir’i, Ömer’i seviyorum. Onların amelleri gibi amel etmediysem de onlarla beraber olmayı ümit ediyorum.” diyerek arzu ve beklentisini dile getirmişti. (6713 Müslim, Birr, 163; İF10/555 İbn Hacer, Fethu’l- bârî, X, 555.)
Bir topluluğu sevdiği hâlde onlarla birlikte olamayan kimsenin durumu kendisine sorulduğunda da Sevgili Peygamberimiz, “Kişi sevdiğiyle beraberdir.” müjdesini vermiştir. (B6169 Buhârî, Edeb, 96; M6718 Müslim, Birr, 165.) Seven ve tüm kalbiyle sevdiklerine tâbi olan ve onlara özenen insan, hiç görüşmemiş olsa bile onların dostluklarını kazanacak ve ebedî âlemde o sevdikleriyle birlikte olacaktır. Sevmek ve dost olmakla, hayata dair önceliklerini ve değerlerini paylaşmak arasında kuvvetli bir bağ vardır.
İki insan arasında sıradan bir ilişkinin çok ötesinde derin bir sevgi ve saygıyı ifade eden dostluk, insan olmanın bir gereğidir. Allah Resûlü, “Mümin cana yakındır. (İnsanlarla) yakınlık kurmayan ve kendisiyle dostluk kurulamayan kimsede hayır yoktur.” (HM9187 İbn Hanbel, II, 400.) buyurmuştur. Bununla birlikte, “Kişi dostunun dini üzeredir. Bu yüzden her biriniz, kiminle dostluk ettiğine dikkat etsin.” (T2378 Tirmizî, Zühd, 45; D4833 Ebû Dâvûd, Edeb, 16.) uyarısıyla arkadaş seçiminde dikkatli davranılmasını tavsiye etmektedir. Dostların birbirlerini hem düşünce hem de davranış bakımından etkileyeceğini vurgulayan bu ifade, Kur’an’da da pekiştirilmektedir. Kıyamet gününde gerçeklerle yüzleştiğinde, sıkıntıdan ellerini ısıran kâfir, “Yazıklar olsun bana! Keşke falanı dost edinmeseydim! Andolsun, Kur’an bana geldikten sonra beni ondan o saptırdı.” (Furkân, 25/28-29.) sözleriyle pişmanlığını ortaya koyacaktır. Zira dünyada iken ona dost görünenlerin bir kısmı şimdi sıkıntı ânında kendisine düşman kesilivermiştir. Oysaki dünyada dostluklarını Yüce Rabbin rızasına bağlayanlar, beraberliklerini ebedî âlemde de sürdüreceklerdir. (Zuhruf, 43/67.)
Kutlu Nebî, arkadaşın kişi üzerindeki etkisini, dolayısıyla iyi arkadaşın önemini bir örnekle anlatmıştır: “İyi arkadaşla kötü arkadaşın örneği, misk taşıyan kimse ile körük üfüren kimse gibidir. Misk taşıyan ya sana onu ikram eder yahut sen ondan (miski) satın alırsın ya da ondan güzel bir koku duyarsın. Körük üfüren kimse ise ya elbiseni yakar ya da ondan kötü bir koku duyarsın!” (M6692 Müslim, Birr, 146; B5534 Buhârî, Sayd, 31.) İnsanların hayat tarzını, hayata bakışını hatta dinini belirleyebilecek olan dostluklar, zarara sürüklenmeden güven verici bir alanda yeşersin diye Yüce Rabbimiz, “Müminler, müminleri bırakıp inkâr edenleri dost edinmesinler.” (Âl-i İmrân, 3/28.) emrini vermektedir. Sevgili Nebî’nin, “Sadece müminle arkadaş ol! Yemeğini de ancak takva sahibi olan yesin!” (T2395 Tirmizî, Zühd, 55; D4832 Ebû Dâvûd, Edeb, 16.) uyarısı, bu noktada son derece etkileyicidir. Çünkü gönül birliği etmek, ahbaplığın tadına varmak ve aynı sofrayı paylaşmak, iki insanı birbirine daha da sıkı bağlayacaktır. Ama bir mümin, böylesine hassas ve değerli bir bağı ancak inancını destekleyen kimselerle kurabilir: “Allah’a ve âhiret gününe iman eden hiçbir topluluğun, babaları, oğulları, kardeşleri yahut kendi soyları olsalar bile, Allah’a ve Peygamberi’ne düşman olan kimselere sevgi beslediğini göremezsin...” (Mücâdele, 58/22.)
Peygamberimizin uyarısı, dostun tesirini küçümsemememizi istiyor. Bir grup bizi sürekli harama, alaya veya tehlikeye çağırıyorsa kabul görmek uğruna kendi ölçümüzden vazgeçmeyelim. Gerçek dost, hayır dediğimizde bizi aşağılayan insan değildir. Vicdanımızı susturmadan da ait olduğumuz güzel çevreler kurabiliriz.
Gençlerimize bu konuda sadece arkadaşlarını yasaklamakla yaklaşmayalım. Kimlerle buluştuklarını tanıyalım, güvenilir etkinlik ve dostluk imkânları hazırlayalım. Bir baskıyla karşılaştıklarında yardım isteyebileceklerini bilsinler. Yalnızlık bazen yanlış bir çevreye bağlanmayı kolaylaştırır; doğru yakınlıkla o boşluğu birlikte dolduralım.
Gönülde kalan güzel koku
عَنْ أَبِى مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “إِنَّمَا مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ وَالْجَلِيسِ السَّوْءِ، كَحَامِلِ الْمِسْكِ وَنَافِخِ الْكِيرِ، فَحَامِلُ الْمِسْكِ، إِمَّا أَنْ يُحْذِيَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَبْتَاعَ مِنْهُ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ مِنْهُ رِيحًا طَيِّباً، وَنَافِخُ الْكِيرِ، إِمَّا أَنْ يُحْرِقَ ثِيَابَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ رِيحًا خَبِيثَةً.”
Ebû Musa’dan nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “İyi arkadaşla kötü arkadaş misk taşıyan kimse ile körük üfüren kimse gibidir. Misk taşıyan ya sana onu ikram eder yahut sen ondan (miski) satın alırsın ya da ondan güzel bir koku duyarsın. Körük üfüren kimse ise ya elbiseni yakar ya da ondan kötü bir koku duyarsın!” (M6692 Müslim, Birr, 146; B5534 Buhârî, Sayd, 31)
Dinimizde gerçek dostlukların Allah’ın varlığını ve birliğini kabul eden ve Allah korkusuyla kalbi titreyen insanlarla kurulması önerilmektedir. (T2395 Tirmizî, Zühd, 55; D4832 Ebû Dâvûd, Edeb, 16.) “Eğer Allah’a, Peygamber’e ve ona indirilene inanıyor olsalardı, onları (müşrikleri) dost edinmezlerdi. Fakat onlardan birçoğu fâsık kimselerdir.” (Mâide, 5/81.) âyeti aksi davranışı sergileyenleri fâsıklıkla suçlamaktadır. Yüce Rabbimizin, “Ey İman edenler! Benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin.” (Mümtehine, 60/1.) buyruğu, tercihi müminlerden yana koymakla birlikte farklı inanç sahiplerini dışlamayı hedeflememektedir. Ancak Müslümanlara karşı tavır alanlar, hem Allah’a hem de müminlere düşmanlık yapanlar, bu duruşlarını değiştirmedikleri sürece dostluk ve barış şansını yitirmişlerdir. Nitekim bu konuda Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: “Allah, sizi ancak, sizinle din konusunda savaşan, sizi yurtlarınızdan çıkaran ve çıkarılmanız için destek verenleri dost edinmekten men eder. Kim onları dost edinirse, işte onlar zalimlerin ta kendileridir.” (Mümtehine, 60/9.) “Ey inananlar! Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostlarıdırlar. Sizden kim onları dost edinirse, kuşkusuz o da onlardandır. Şüphesiz Allah, zalimler topluluğunu doğruya iletmez.” (Mâide 5/51.) Buna göre farklı dine mensup kimselerle yâr ve yâren olmak hoş karşılanmazken onlarla insanî ilişkilerin sürdürülmesi engellenmemiş ve onlara zulmedilmemesi istenmiştir.
Sevgili Peygamberimiz, menfaat gözetmeksizin Allah için birbirlerini seven ve samimi duygularla oturup kalkan insanlara, hiçbir gölgenin (himayenin) bulunmadığı kıyamet gününde Allah’ın arşı altında gölgelenecekleri (himaye edilecekleri) müjdesini vermiştir. (B1423 Buhârî, Zekât, 16; M2380 Müslim, Zekât, 91.) O hâlde gerçek anlamda dostluk, Allah’ın rızasını kazanma yolunda kol kola girmek ve sevgileri birleştirmektir. Kıskançlık, kibir ve gösteriş gibi arkadaşlığı zedeleyen duygulardan arınmış böylesine gönülden bir ilişki, sonuçta Allah Teâlâ’ya uzanmaktadır. Zira Kur’an’da inanan yürekler için gerçek dostun Allah olduğu belirtilirken, (Bakara, 2/257.) bu dostluğun kaynağının da müminlerin yaptığı güzel ameller olduğuna dikkat çekilmiştir. (En’âm, 6/127.) Sevgili Peygamberimizin, kendisini “Allah’ın dostu” olarak nitelendirmesini de bu şekilde anlamak gerekir. (M6175 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 6; T3655 Tirmizî, Menâkıb, 14.) Diğer yandan Peygamberimiz, insanlarla olan dostluğundan bahsederken, tebliğinin ilk günlerinden itibaren onu yalnız bırakmayan hicret arkadaşı Hz. Ebû Bekir’den, “kardeşim ve arkadaşım” (M6172 Müslim Fedâilü’s- sahâbe, 3; B3656 Buhârî, Fedâilü ashâbi’n-nebî, 5.) diye bahsetmiştir. Canı ve malıyla kendisine en fazla yardımda bulunan kimsenin Hz. Ebû Bekir olduğunu belirtirken, “Birini dost edinecek olsaydım, Ebû Bekir’i tercih ederdim. Ancak İslâm kardeşliği daha faziletlidir.” (M6170 Müslim Fedâilü’s- sahâbe, 2; B466 Buhârî, Salât, 80.) beyanıyla, toplumsal duyarlılığı artırmayı ve kaynaşmayı sağlamayı amaçlamıştır.
İnsanlar arası ilişkilerde iyilikle kötülüğün aynı olmadığını belirten Yüce Rabbimiz, “...Kötülüğü en güzel şekilde sav. Bir de bakarsın ki seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dost oluvermiştir.” buyurmaktadır. (Fussilet, 41/34.) Toplumlara huzur ve barış getirecek olan bu bakış açısını teyit etmek amacıyla Sevgili Peygamberimiz, insanların arasına karışan ve onlardan kaynaklanan sıkıntılara sabreden müminin, uzlete çekilen ve böylelikle insanlardan gelecek sıkıntılara sabretmeyen müminden daha hayırlı olduğuna dikkatleri çekmektedir. (BS20754 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 149.) Nitekim kötülüğü iyilikle defetmeyi öğütleyen âyet-i kerimenin devamında, “Bu güzel davranışa ancak sabredenler kavuşturulur. Buna ancak (hayırdan ve olgunluktan) büyük payı olanlar kavuşturulur.” (Fussilet, 41/35.) buyrularak bunun bir erdem olduğu vurgulanmaktadır.
Misk taşıyan ve körük üfüren örneği, arkadaşlığın gözle görünmeyen izini anlatır. Güzel ahlâklı birinin yanında dürüstlüğün, sabrın ve merhametin nasıl yaşandığını görürüz. Onu dinlemek kadar davranışına şahit olmak da bizi yetiştirir. Dostluğun en kıymetli taraflarından biri budur.
İş arkadaşımızın yanlış bir kazancına sessiz kalmayı yakınlık saymayalım. Gıybetin döndüğü bir mecliste başka bir konu açabilir, kırılan insanın hakkını koruyabiliriz. Dostumuzun yanlışını herkesin önünde teşhir etmeden konuşalım. Düzeltmeye çalışırken onurunu korumak, onu hatasıyla baş başa bırakmaktan daha güçlü bir vefadır.
Hayırlı arkadaş olmak emek ister
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “خَيْرُ الأَصْحَابِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِصَاحِبِهِ، وَخَيْرُ الْجِيرَانِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِجَارِهِ.”
Abdullah b. Amr’dan nakledildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Allah katında arkadaşların en hayırlısı, arkadaşına karşı hayırlı davranandır. Allah katında komşuların en hayırlısı ise komşusuna karşı hayırlı davranandır.” (T1944 Tirmizî, Birr, 28; DM2467 Dârimî, Siyer, 3)
Bununla birlikte Hz. Ali, “Sevdiğini ölçülü sev, belki bir gün düşmanın olur. Nefret ettiğinden de ölçülü nefret et, belki bir gün dostun olur.” (MŞ35865 İbn Ebû Şeybe, Musannnef, EVâil, 1; BŞ6593 Beyhakî, Şuâbü’l-îmân, v, 260.) uyarısında bulunmuştur. Zira sabrı, fedakârlığı ve kardeşliği öne çıkaran müminin, sahtekâr ve ikiyüzlü insanlara kapılması, dolayısıyla maddî veya mânevî açıdan zarara uğratılması mümkündür. Sevgili Peygamberimiz, “Mümin bir delikten iki kere sokulmaz!” (M7498 Müslim, Zühd, 63; B6133 Buhârî, Edeb, 83.) buyurarak dostluk ve arkadaşlık ilişkilerinde uyanık olunmasını istemektedir. Dostluk, karşılıklı saygı ve değer vermeyle gerçekleştirilebilir. Dolayısıyla, kadim zamanlardan beri söylenen, “Senin kendisine verdiğin değeri sana vermeyen insanların sohbetinde hayır yoktur.” (BŞ9502 Beyhakî, Şuabü’l- îmân, 19/491.) vecizesi unutulmamalı, dost edinirken dikkatli ve seçici davranılmalıdır.
İlişkilerini, hoşgörü, nezaket ve güler yüzlülük üzerine kuran Allah Resûlü, kişinin mümin kardeşine tebessümünü bile sadaka olarak nitelemiş, (T1956 Tirmizî, Birr, 36.) bir dostluğun nasıl kurulup sürdürülebileceğinin en güzel örneklerini kendi hayatında sergilemiştir. Nitekim Müslüman olduktan sonra Peygamberimiz ile ne zaman görüşmek istese reddedilmediğini belirten Cerîr b. Abdullah, “O, beni her gördüğünde mutlaka yüzüme gülümserdi.” demektedir. (B6089 Buhârî, Edeb, 68; M6364 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 135.) Bir defasında da Allah Resûlü, dostluğun kurulması ve sürdürülmesi için gerekli olan özverili davranışları şöyle sıralamıştır: “Üç haslet vardır ki onlar kimde bulunursa Allah onun hesabını kolaylaştırır ve onu rahmetiyle cennetine sokar.” Meraklanan ashâbı, “Bunlar nedir yâ Resûlallah?” diye sorduklarında Peygamberimiz, “Sana vermeyene vermen, sana zulmedeni affetmen ve sana gelmeyene gitmendir.” der. “Bunları yaptığımda elde edeceğim şey nedir?” diye soran sahâbîye ise “Kolayca vereceğin bir hesap ve Allah’ın rahmetiyle cennete girmen.” diye cevap verir. (BS21695 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 396.)
Allah nezdinde en makbul olan arkadaşın, arkadaşına karşı en iyi davranan kimse olduğunu belirten Sevgili Peygamberimiz, (T1944 Tirmizî, Birr, 28; DM2467 Dârimî, Siyer, 3.) “Bir kimse biriyle arkadaşlık kuracağı zaman ona ismini, babasının ismini ve kimlerden olduğunu sorsun. Çünkü bu, dostluğu pekiştirir.” (T2392 Tirmizî, Zühd, 53.) tavsiyesinde bulunmaktadır. Bir gün yanı başındaki İbn Ömer’e, kendisinden bir şeyler isteyen kişiyi tanıyıp tanımadığını sormuş, İbn Ömer’in, “Tanıyorum.” demesi üzerine ismini öğrenmek istemiştir. Ancak İbn Ömer, “İsmini bilmiyorum.” diye cevap vermiş, Peygamberimiz, “Evi nerededir?” diye sorduğunda da bilmediğini söylemiştir. Bunun üzerine Allah Resûlü, “Bu, tanıma değildir.” (BS20980 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 211.) demiştir. Zira söz konusu bilgiler, bir arkadaştan haber alınamadığında soruşturmayı, hasta olduğunda ziyareti, vefat ettiğinde de cenazesine katılmayı mümkün kılacak en önemli verilerdir. (BŞ9023 Beyhakî, Şuabü’l- îmân, 6/492.)
Dostluğun sadece iki kişi arasında sınırlı kalmayıp aileleri de kuşatacak kadar güçlenip kalıcı olmasını sağlamak düşüncesiyle Sevgili Peygamberimiz, kişinin baba dostuna yaptığı iyiliği, “iyiliklerin en iyisi” olarak nitelendirmiştir. (M6514 Müslim, Birr, 12.) Nitekim Peygamberimizin bu beyanını kendisine ilke edinen Abdullah b. Ömer, Mekke yolunda karşılaştığı bir bedevîyi kendi bineğine oturtmuş ve başındaki sarığı da ona giydirmişti. Çünkü bu bedevînin babası Hz. Ömer’in arkadaşıydı. Yanında bulunanlardan biri, “Bu adama iki dirhem para versen ona yetmez miydi?” dedi. Bunun üzerine İbn Ömer Allah Resûlü’nün şu sözlerini nakletti: “Babanın dostunu gözet, onunla ilgini kesme. Yoksa Allah senin nurunu söndürür.” (EM40 Buhârî, el-Edebü’l- müfred, 29.)
Hadis dikkatimizi arkadaşımızın bize ne verdiğinden, bizim ona nasıl davrandığımıza çeviriyor. Bir hastalığında yanında bulunmak, verdiğimiz sözü tutmak, başarısına içtenlikle sevinmek dostluğu derinleştirir. Araya mesafe girdiğinde yalnızca onun aramasını beklemeyelim.
Fakat vefa, bir insana bağımlı kalmak veya zarar veren davranışı sürekli kabul etmek değildir. Sınırlarımızı koruyabilir, gerektiğinde uzaklaşabiliriz. İyi dostlukta baskı ve korku yerine güven ve açıklık bulunur. Yardım ederken de arkadaşımızın bütün kararlarına hükmetme hakkımız olduğunu düşünmeyelim.
Dostluğumuz bizi neye hazırlıyor?
يَٰوَيْلَتَىٰ لَيْتَنِى لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا
"Yazıklar olsun bana, keşke falanı dost edinmeseydim!" (Furkân 25/28)
Emek verilmeyen, uğrunda fedakârlıklar gösterilmeyen birliktelikler, arkadaşlık olarak görülse de kalıcı dostluklara dönüşme imkânı bulamamaktadır. Bu nedenle dostluk, tanış olmakla başlayan, ancak tanıdıkça kaynaşan ruh hâlini ifade eder. Nitekim Peygamberimiz de “Ruhlar, bir araya gelmiş topluluklardır. Onlardan birbirleriyle uyuşanlar kaynaşır, uyuşamayanlar da anlaşamaz ayrılır.” (M6708 Müslim, Birr, 159; B3336 Buhârî, Enbiyâ, 2.) ifadeleriyle ruhları bir topluluğa benzetmekte, birbirleriyle tanışıp uyuşanların kaynaştığına, birbirlerini tanımayanların ise birbirlerinden koptuklarına dikkatleri çekmektedir. Tanımak ve tanışmak, zorlukların ve anlaşmazlıkların yaşandığı dönemlerde, iplerin gerildiği anlarda anlam kazanır. Bu süreci başarıyla atlatan kalpler, kalıcı dostluklara imza atmaktadır. Ancak dostluğu tecrübe edecek kadar zamana, dostun ahlâk ve karakterinin ortaya çıkmasına imkân verecek kadar da vesileye ihtiyaç duyulacaktır. Bununla ilgili güzel bir örnek, Hz. Ömer ile şahitlik yapmak isteyen biri arasındaki konuşmada geçmektedir:
Hz. Ömer, ilgilendiği bir davada şahitlik yapacak kişiye, “Seni tanımıyorum, gerçi seni tanımamam şahitliğine engel değil ama yine de seni tanıyan birini getir.” der. Orada bulunanlardan biri, “Ben bu kişiyi tanıyorum.” diye konuşmaya katılır. Hz. Ömer ona dönerek, “Nasıl bilirsin?” diye sorduğunda, “Adil ve şerefli biri olarak bilirim.” diye cevap verir. Ancak bu kısa cevapla yetinmeyen Hz. Ömer sormaya devam eder: “Gecesini gündüzünü, gelenini gidenini bildiğin yakın komşun mu?” Karşısındaki kişi, “Hayır.” diye yanıtlar. “Dinî hassasiyetini ortaya koyan ticarî bir ilişkiniz oldu mu?” diye sorduğunda adam, “Hayır.” diye yanıtlar. “Güzel ahlâkını belirgin bir şekilde gördüğün bir yolculuğunuz oldu mu?” sorusuna tekrar, “Hayır.” cevabını alınca Hz. Ömer, “Sen onu tanımıyorsun.” diyerek tanımanın göz aşinalığından farklı bir şey olduğuna dikkat çeker. Ardından da şahitlik yapacak kişiye dönerek, “Git, seni tanıyan birini getir.” der. (BS20982 Beyhakî, es- Sünenü’l-kübrâ, X, 212.)
Sırdaş olmayı, dayanışmayı, fedakârlığı ve vefayı içinde barındıran dostluk, kişinin kimliğini ve duruşunu da ifşa etmektedir. Peygamberimiz, “Mümin, müminin aynasıdır.” (D4918 Ebû Dâvûd, Edeb, 49.) buyururken, genelde müminlerin, özelde ise dostların benzeşmelerine, birbirlerinde kendilerini görmelerine dikkat çekmektedir. Nitekim tecrübenin ortaya çıkardığı, “Arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim.” özdeyişi de arkadaşların benzeşmesinin kaçınılmaz olduğunu vurgulamaktadır. Öte yandan Peygamberimizin, “Kişi dostunun dini üzeredir.” (T2378 Tirmizî, Zühd, 45; D4833 Ebû Dâvûd, Edeb, 16.) hadisi de dinî ve kültürel kimliğe atıfta bulunmaktadır. Müminlerin dostlukları Allah içindir, Allah’tan korkanlarladır. Zira, “Gerçek dost, Allah’tır.” (Şûrâ, 42/9.)
Ayetin pişmanlık tablosu, dünyadaki tercihlerimizi bugünden düşünmemizi istiyor. Bir dostluk bizi namazdan, dürüstlükten ve aile sorumluluğundan sürekli uzaklaştırıyorsa bunu sıradan saymayalım. Kısa bir eğlence için uzun bir pişmanlığa razı olmayalım.
Bugün hayırlı bir dostumuzu arayalım, ihmal ettiğimiz bir vefayı yerine getirelim. Yanlış bir ortamdan uzaklaşmak gerekiyorsa bunun için güvenilir destek bulalım. Kendimiz de başkasının kalbine iyi bir iz bırakan insan olmaya çalışalım. Dostluk, yalnızca birlikte gülebildiğimiz günlerle değil, birbirimizi doğruya yaklaştırdığımız tercihlerle kıymetlenir.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, bize hayırlı dostlar nasip et; bizi de dostlarına hayrı dokunan kullarından eyle. Arkadaşlığımızı menfaatten, hasetten, sırları yaymaktan ve yanlışta birbirine destek olmaktan koru.
Rabbimiz, yalnız kalan gençlerimize güvenilir çevreler, ailelerimize güzel komşuluklar ve topluluğumuza samimi bağlar ihsan et. Hata karşısında doğru sözü incitmeden söylemeyi, zor zamanda vefalı olmayı, iyiliğe birlikte yürümeyi nasip eyle. Bizi dünyada hayırda buluştur, ahirette salih kullarınla beraber eyle. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 345–354. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
