Hadislerle İslâm.. "Çocuk: Sevgi ve Şefkat Meyvesi" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Çocuk: Sevgi ve Şefkat Meyvesi
Hamd, dilediğine evlât lütfeden, her çocuğu korunması gereken bir emanet olarak yaratan Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, küçükleri sevgiyle karşılayan ve ümmetine şefkati öğreten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim, bir çocuk dünyaya geldiğinde evimize yalnızca yeni bir ses gelmez; hayatımızı yeniden düzenleyen bir emanet gelir. Uykumuzun saati değişir, masraflarımız artar, kaygılarımıza yenileri eklenir. Fakat o küçücük can bize bir insanın korunmaya ne kadar muhtaç olduğunu da öğretir. Gücümüzün en çok gerektiği yerde kabalığın değil, şefkatin gerekli olduğunu anlarız.
Bu emaneti kız veya erkek oluşuyla, sağlığıyla, görünüşüyle kıymete bindiremeyiz. Her çocuk insan onuruna yaraşan bir karşılamayı hak eder. Evlat sahibi olamamış kardeşlerimizi de incitmeyelim; ailelerinin mahremiyetini merak konusu yapmayalım. Rabbinin huzurunda her insanın imtihanı ve kulluk yolu farklıdır.
Kucağımıza bırakılan emaneti sevmek
عَنْ أَبِى مُوسَى قَالَ: وُلِدَ لِى غُلاَمٌ، فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) فَسَمَّاهُ إِبْرَاهِيمَ فَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ وَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ وَدَفَعَهُ إِلَيَّ…
Ebû Musa anlatıyor: “Bir oğlum oldu. Onu Peygamber’e (sav) getirdim. Adını İbrâhim koydu ve bir hurmayı ezip yumuşatarak ağzına verdi. Daha sonra (hayırlı ve) bereketli olsun diye dua edip çocuğu bana geri verdi...” (B6198 Buhârî, Edeb, 109)
Mekke ile Medine arasında uzayıp giden hicret yolunun yolcusu bu defa hamile bir anne idi. Sevgili Peygamberimiz, sadık dostu Hz. Ebû Bekir ile birlikte aynı yollardan geçeli bir süre olmuştu. Kutsal yolculuklarında onlara gizlice azık taşıyan, kuşağını ikiye bölüp su kırbasının ve azık torbasının ağzını bağlayan Esmâ, (B2979 Buhârî, Cihâd, 123.) aşina olduğu kum tepelerini şimdi kendisi tırmanıyordu. Ama bu defa meşakkat bir başkaydı. Bebeğinin doğumuna sadece birkaç gün kalmış olması onu yordukça yoruyor, mesafe tükenmek bilmiyordu. Sonunda Medine yakınlarındaki Kubâ köyü görünmüştü. Nihayet Esmâ’yı babası Hz. Ebû Bekir’e ve Allah’ın Resûlü’ne kavuşturacak olan çetin yolculuk sona ermişti. Ama Kubâ’da onu bekleyen bir başka sürpriz vardı: Yavrusunun da anne karnındaki yolculuğu sona ermiş ve ailesine kavuşma ânı gelmişti!
Esmâ’nın Kubâ’da doğum yapması, sadece kendisini değil daha önce hicret eden bütün Müslümanları sevince boğmuştu. Bu minik oğlan, Medine’de doğan ilk muhacir evlâdıydı. İçlerinden bir türlü atamadıkları korku sona ermiş, Yahudilerin Medine’ye göç eden Müslümanlara büyü yaptıkları ve bir daha çocukları olmayacağı şeklinde dalga dalga yayılan söylenti asılsız çıkmıştı. (B5469 Buhârî, Akîka, 1.)
Kıymetli bir bebekti. Dedesi Hz. Ebû Bekir, babası cennetle müjdelenen on sahâbîden birisi olan Zübeyr b. Avvâm’dı. Annesi onu Peygamber Efendimizin kollarına bıraktığında daha ne bir adı, ne de dünya nimetleriyle tanışıklığı vardı. Allah’ın Resûlü, bebeği şefkatle kucakladı. Bu küçük töreni izleyenlerden bir hurma istedi ve hurmayı bir süre ağzında ıslatarak yumuşattıktan sonra bebeğin damağını bu hurma ile ovdu. Sonra dua etti Peygamberimiz. Bebeğin hayatı için hayır ve bereket diledi. ve adı kondu: Abdullah. (B3909 Buhârî, Menâkıbü’l- ensâr, 45; M5616 Müslim, Âdâb, 25.) Geleceğin halifesi, cesur ve âbid kumandan Abdullah b. Zübeyr...
Peygamberimizin bir bebeğe gösterdiği ilgi, çocukların yetişkinlerin dünyasında değersiz görülmesine karşı bize güzel bir örnektir. Yeni doğan bir canın sevinci paylaşılır, adına dua edilir, ailesi desteklenir. Onun geleceğini konuşurken önce bugün güvenle büyümesi için ne yaptığımızı düşünmeliyiz.
Yeni anne olan bir kardeşimizi ziyaret ettiğimizde yalnızca bebeği görüp gitmeyelim. Dinlenmeye, yemeğe, bir işinin görülmesine ihtiyacı olabilir. İstemediği nasihatleri sıralamak yerine ihtiyacını soralım. Babalar da bakımın dışında duran misafirler değildir; çocuğun ve annenin yanında görev alırlar. Şefkat, söylenen güzel sözün yanında paylaşılan emekle görünür.
Çocuğa duyulan sevgiyi yalnızca onun gülümseyen fotoğraflarında aramayalım. Gece ağladığında gösterdiğimiz sabırda, hastalandığında takip ettiğimiz bakımda ve anne babanın birbirine sunduğu destekte de sevgi vardır. İlk aylarda yorulan aileye yaklaşırken evin düzenini eleştirmek yerine bir ihtiyacı karşılayabiliriz. Bir tencere yemek götürmek, alışverişini yapmak veya dinlenebileceği güvenli bir vakit hazırlamak gerçek bir yakınlıktır.
Bebeğin gelişiyle kardeş olan çocuğu da unutmayalım. Herkesin ilgisi birden küçük kardeşe yöneldiğinde o da hâlâ sevildiğini duymaya ihtiyaç duyar. Yaşına uygun küçük görevler verebilir, onunla baş başa vakit geçirebiliriz. Kıskançlığını alayla karşılamak yerine duygusunu anlamasına yardım edelim. Yeni bir evlâdı sevinçle karşılarken öteki evlâdın gönlünü yalnız bırakmayalım.
Her evlât bir lütuftur
لِّلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ يَهَبُ لِمَن يَشَآءُ إِنَٰثًا وَيَهَبُ لِمَن يَشَآءُ ٱلذُّكُورَ
Göklerin ve yerin mülkü (hükümranlığı) Allah'ındır. O, dilediğini yaratır. Dilediğine kız çocukları, dilediğine erkek çocukları verir. (Şûrâ 42/49)
Zor ya da kolay, neşeli ya da hüzünlü, umutlu ya da ümitsiz... Hangi şartlarda olursa olsun hayata merhaba diyen her bebek, Allah’ın emanetine yakışır bir karşılamayı hak eder. Yüce Rabbimiz, kız mı erkek mi olacağını belirleyip (Şûrâ, 42/49-50.) rızkını ve ecelini tayin ettikten sonra (B6595 Buhârî, Kader, 1.) onu bu dünya ile tanıştırmıştır. Büyüklerin kucağına, zorlu bir sınav olmakla beraber (Teğâbün, 64/15.) evlerine daha fazla rızık girmesine vesile olacak (İsrâ, 17/31.) ve hayatlarına neşe katacak yeni bir emanet yollamıştır. Bu taze cana verilecek emek, bir ömür sürecektir. Çünkü insan evlâdı, hayatı boyunca ebeveyninin ilgi, sevgi, şefkat ve desteğini yanı başında hissetmeye muhtaçtır. Anne babası, maddî ve mânevî her türlü yardımdan oluşan görevler listesini aslında onun doğumundan önce okumaya başlamıştır bile. Doğum yeni bir merhaledir sadece; hayat boyu tırmanacağı merdivenlerin ilk basamağı, kat edeceği mesafelerin ilk durağıdır.
Bebeğin doğumu ile aileye yeni bir ferdin katılması, heyecan uyandırdığı kadar sorumluluk duygularını da pekiştirir. Her ne kadar ailenin diğer fertleri yaşlarına göre yeni yükümlülükleri paylaşmak durumunda kalsalar da şüphesiz yükün ağır kısmı anne babanın omuzundadır. Öncelikle anne baba, “Eğer bize iyi ve sağlıklı bir çocuk verirsen, elbette şükredenlerden olacağız.” diye dua eden ama bebek dünyaya geldikten sonra onu gönderene ortak koşan ebeveynlerden olmamalıdırlar. (A’râf, 7/189-191.) Cinsiyetine bakmaksızın yavrularını bağırlarına basmalı, kızı olunca utanıp üzülen (Nahl, 16/58-59; Zuhruf, 43/17.) ama oğlu olduğunda sevinip coşan cahiller güruhuna katılmamalıdırlar. Dünya hayatının süsü olan çocuklarının (Kehf, 18/46.) ne kadar değerli birer nimet olduğunu akıllarından çıkarmamalı, aynı zamanda Allah’ın onlar vasıtasıyla kendilerini imtihan ettiğini (Enfâl, 8/28.) göz ardı etmemelidirler. İlk günden itibaren çocuklarına merhametin en derinini ve muhabbetin en safını sunmalıdırlar.
Rabbimizin lütfunu kız ve erkek diye ayırıp birini sevinçle, ötekini hayal kırıklığıyla karşılayamayız. Bunu bazen açık sözle değil, bir bakışla veya şakayla da yapabiliyoruz. Çocuklar o farkı büyüdükçe hissederler. Kızımızın da oğlumuzun da sevilmek için bir başkasına benzemeye ihtiyacı olmasın.
Özel bakım ihtiyacı olan bir çocuğun ailesini suçlayan sözlerden de sakınalım. Hastalık ve engellilik, anne babanın günahına dair bize verilmiş bir bilgi değildir. Bizim sorumluluğumuz hüküm vermek değil, destek olmaktır. Ulaşımı, eğitimi, sağlık takibini ve dinlenme ihtiyacını paylaşacak bir yakınlık kuralım.
Evdeki konuşmalarımız da bu eşit değeri taşısın. Kız çocuğunun doğumunda söylenen kırıcı bir şaka, annesine yöneltilen anlamsız bir sitem veya oğlan olunca değişen sevinç çocuklara nasıl bir ölçü öğrettiğimizi gösterir. Bunu bir aile âdeti diye sürdürmeyelim. Veren Rabbimizdir; bize düşen her evlâdın bakımını, eğitimini ve sevgisini aynı titizlikle gözetmektir.
Çocuğun gelişimini de başkalarıyla sürekli karşılaştırmayalım. Kimin ne zaman konuştuğu veya yürüdüğü hakkında kesin hüküm vermek yerine gerektiğinde güvenilir sağlık değerlendirmesine başvuralım. Destek ihtiyacı doğduğunda utanıp gizlemek yerine uygun yardıma ulaşalım. Evlâdımızı korumak, kendi beklentimize uymadığı için suçlamakla değil, ihtiyacını anlayıp doğru adımı atmakla mümkündür.
Şükür, nimeti korumayı da ister
حَدَّثَنَا سَلْمَانُ بْنُ عَامِرٍ الضَّبِّيُّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: “مَعَ الْغُلاَمِ عَقِيقَةٌ، فَأَهْرِيقُوا عَنْهُ دَمًا وَأَمِيطُوا عَنْهُ الأَذَى.”
Selmân b. Âmir ed-Dabbî’nin işittiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Çocuk dünyaya gelince onun için bir akîka kurbanı kesilir. Onun adına akîka kurbanı kesin ve (saçını tıraş etmek suretiyle) onu rahatlatın.” (B5472 Buhârî, Akîka, 2)
Peygamber Efendimizin hayatına baktığımızda, çocuk gibi masum bir misafire ilk ikramın hurma olduğunu görüyoruz. Bir lokmacık yumuşatılmış hurma, dualar eşliğinde bebeğin ağzına verilirken, hayata tatlı bir başlangıç yapılmış olmaktadır. Elbette doyumluk değil tadımlık olan bu lokmayı emen bebek, hemen ardından anne sütü ile tanışacak ve iki yıla kadar uzanan bir süreçte annesinden beslenecektir. (Bakara, 2/233.) Hurmanın bereketli bir gıda olduğunu belirten Resûlullah, (T658 Tirmizî, Zekât, 26.) küçük yardımcısı Enes’in yeni doğan kardeşini de “tahnîk” denilen bu gelenekle karşılamıştır. (M6322 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 107; B5824 Buhârî, Libâs, 22.) Nitekim annesi Ümmü Süleym’in bebeği henüz emzirmeden önce kendisine verip Peygamberimize gönderdiğini anlatan Enes, sözlerine şöyle devam etmektedir: “Resûlullah’ı bulduğumda zekâtlık hayvanları damgalamakla meşguldü. Beni görünce, ‘Galiba Ümmü Süleym doğum yaptı.’ dedi ve hemen elindeki damga âletini bıraktı. Ben de bebeği onun kucağına koydum. Medine’nin acve hurmasından bir tane isteyen Allah’ın Resûlü, hurmayı eriyene kadar ağzında çiğneyip yumuşattıktan sonra bebeğin ağzına tuttu. Hurmanın tadını alan bebek yalanmaya başlamıştı. Bunun üzerine, ‘Ensarın hurmayı nasıl sevdiğine bir bakın!’ buyuran Resûlullah, yavrunun yüzünü okşadı ve ona Abdullah ismini verdi.” (B6198 Buhârî, Edeb, 109.)
Adı güzel kendi güzel Peygamberimiz, çocuğa adının ne zaman konulacağını merak eden anne babalara şöyle cevap vermektedir: “Her çocuk doğumunun yedinci gününde kendisi için kesilecek akîka kurbanı karşılığında rehin (gibi)dir. Aynı gün saçı tıraş edilir ve adı koyulur.” (D3126 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 23-24.) Kendi oğluna doğduğu gece isim veren (T2832 Tirmizî, Edeb, 63.) Peygamberimizin bu görevin yedinci günden daha fazla geciktirilmemesini arzu ettiği anlaşılmaktadır.
Kardeşlerim, çocuğun bedenini korumak da emanet bilincinin içindedir. Temizliği, beslenmesi ve güvenliği ihmal edilemez. Dinî bir uygulamayı öğrenirken hükmünü doğru yerden öğrenelim; sağlıkla ilgili bir işlem gerektiğinde de uygun uzman desteğini ve güvenliği gözetelim. Bir törenin heyecanı çocuğun huzurunun önüne geçmesin. Onun korkusunu gülünecek bir olay saymayalım, istemediği görüntüleri kalabalıklarla paylaşmayalım. Sevincimizde de küçük bir insanın onurunu koruyalım.
Akîka, çocuğun gelişiyle duyulan şükrün paylaşılmasına vesile olur. Bunu çocuğun hayatını satın alan bir bedel veya başına gelecek her şeyi engelleyen bir işlem gibi düşünmeyelim. İbadetimiz Rabbimize yöneliştir; çocuğu korumak için bakım, güvenlik ve sağlık tedbirleri alma sorumluluğumuzu ortadan kaldırmaz.
Bir merasime ayırdığımız dikkatin daha fazlasını onun düzenli bakımına ayıralım. İlk günlerin heyecanı geçtikten sonra da anne babayı yalnız bırakmayalım. Bebeğe yapılacak uygulamalarda güvenilir sağlık rehberliğini gözetelim; kulağa yüksek ses vermek, temizliğine dikkat edilmemiş şeyleri ağzına sürmek gibi zarar doğurabilecek alışkanlıkları sevgi adına sürdürmeyelim. Emanetin sağlığı önce gelir.
Bir bebeğin adına yapılan merasim ailenin imkânını aşan bir yarışa dönüşmemelidir. İbadetin hükmünü güvenilir kaynaklardan öğrenelim; gücü yetmeyen anne babaya eksik insan muamelesi yapmayalım. Şükrün içinde güzel niyet, paylaşım ve sorumluluk vardır. Başkasının yaptığı kadar masraf etmek için aileyi borca sürüklemek, yeni bir canın sevincini ağırlaştırabilir.
Bir ihtiyacı karşılamak için verirken anne babanın sözünü dinleyelim. Kullanamayacakları eşyaları yığmak yerine gerçekten neye ihtiyaçları olduğunu sorabiliriz. Yardımımızı aile kararlarının tamamına karışma hakkı saymayalım. Büyüklerin tecrübesi kıymetlidir; fakat güvenilir güncel sağlık bilgisini yok sayan bir ısrarla sunulduğunda zorluk doğurabilir. Rehberliğimiz güveni artıran bir incelik taşısın.
Sevgi yarınlara hazırlanır
إِنَّمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَأَوْلَٰدُكُمْ فِتْنَةٌ وَٱللَّهُ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌ
Mallarınız ve çocuklarınız ancak birer imtihandır; Allah katında ise büyük bir mükafat vardır. (Tegâbün 64/15)
Peygamberimiz fıtratla ilgili uygulamalar arasında sünneti de anmıştır. (B5889 Buhârî, Libâs, 63; M597 Müslim, Tahâret, 49.) Bu bilgiyi anlatırken insanın imanını yalnızca dışarıdan gördüğümüz bir işaretle değerlendirmeye kalkmayalım. Çocukla ilgili bir uygulama onun bakımı ve güvenliği gözetilerek ele alınır. Ailelerin durumunu bilmeden yargılayıcı söz söylemeyelim. Dinî hassasiyetimiz merhametimizi azaltmasın; doğru bilgiyi ve ehil desteği önemseyen bir sorumluluk taşısın.
Her ne kadar Peygamberimiz hayatta iken sünnet töreni yapma ve düğün yemeklerine benzer biçimde ziyafet verme âdeti bulunmamaktaysa da, onun vefatından kısa süre sonra ashâbın böyle bir geleneği başlattığını görmekteyiz. Meselâ Abdullah b. Ömer, oğlunu sünnet ettirdiğinde koç keserek misafirlerini ağırlamış, (MA19738 Abdürrezzâk, Musannef, XI, 5.) Hz. Ömer de def eşliğinde yapılan bir eğlence sesi duymuş, “Bu nedir?” diye sorduğunda, “Düğün yahut da sünnettir.” cevabı verilmiştir. (B5177 Buhârî, Nikâh, 73; M3521 Müslim, Nikâh, 107.) Bu tür kutlamalarda elbette Peygamberimizin düğün yemekleri için dile getirdiği uyarılar dikkate alınmalı, sadece zengin dostlar ve eşraf değil, muhtaç aileler de sofralara davet edilmeli, israf ve gösterişten kaçınılmalıdır. Belki de en önemlisi böyle bir merasim ile İbrâhim Peygamber’in yolunu izleyen çocuğun, Resûlullah’ın sünnetine uygun bir hayat sürmesi için dualar edilmelidir.
Evlât bir imtihandır; bu, onu korkuyla büyütmek için değil, ona karşı görevimizi ciddiye almak için hatırlanır. Çocuğumuzu kendi başarı hikâyemizin aracı saymayalım. Yetenekleri farklı olabilir, gelişimi beklediğimiz hızda ilerlemeyebilir. İlgiye en çok muhtaç olduğu anda karşılaştırmalarla güvenini kırmayalım.
Bugünden bir bakım sorumluluğunu paylaşalım, çocuğumuza ayıracağımız dikkati planlayalım. Ağladığında yalnızca sesinin susmasını değil, ihtiyacının anlaşılmasını isteyelim. Büyüdüğünde güvenle konuşabileceği bir evin temelini şimdi atalım. Bir evlâda bırakılan en kalıcı hatıralardan biri, kendisini değerli ve güvende hissettiği çocukluktur; o hatıranın oluşmasında bizim de payımız bulunsun.
Çocuk büyüdükçe bakımın biçimi değişir; sorumluluk bitmez. İlk adımında elini tuttuğumuz gibi ilk korkusunda da yanında olalım. Sorularını başımızdan savmadan dinleyelim. Yanlış yaptığında sevgimizin tamamen kaybolacağını düşünmesin; davranışının düzeltilmesi gerektiğini anlayabilsin. Güvenli bağ, çocuğun her isteğinin kabul edildiği bir hayat değil, ihtiyacının ve sözünün ciddiye alındığı bir hayattır.
Ailece birlikte geçirdiğimiz kısa bir vaktin kıymetini küçümsemeyelim. Bir kitap okumak, yaşına uygun bir oyun oynamak, gününü dinlemek veya birlikte dua etmek çocuğun hafızasında yakınlık oluşturur. Ekranı her sıkıldığında başvurulan tek oyalama yolu yapmayalım. Onun yüzüne bakarak konuşmak, sevgiyi bir eşyanın arkasına saklamadan gösterebilmektir. Rabbimizin emanetine kendi vaktimizden de bir pay ayıralım.
Bir gün evlâdımız bizden farklı bir yol veya tercih anlattığında, onu dinleyebilmenin temeli de küçük yaşlarda oluşur. Her sorusuna kızılan çocuk büyüdüğünde sadece sorularını gizlemeyi öğrenebilir. Bu yüzden bilmediğimiz bir meselede acele cevap vermeyelim; yaşına uygun doğru bilgiyi birlikte arayalım. Kendi hatamız olduğunda özür dileyebilmek de ona kıymetli bir ders verir. Büyük olmak hiç yanılmamak değildir, yanlışı kabul edip düzeltebilmektir. Çocuğumuz evde bunu görürse hatasını saklamadan telafi edebileceğini de öğrenir. Ahlâkın eğitimi, yalnızca kuralların söylendiği anda değil, hayatın içinde her gün karşılaşılan bu örneklerde devam eder.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, çocuklarımızı Senin emanetin olarak görmeyi, onları adaletle ve şefkatle büyütmeyi bize nasip eyle. Kız ve erkek bütün evlâtlarımıza sağlık, güven, iman ve güzel ahlâk ver. Bakım yükü altında yorulan ailelere güç ve destek ihsan et.
Rabbimiz, evlât hasreti çekenlere ferahlık, çocuğunu kaybedenlere sabır ve rahmet, hastanede yavrusunu bekleyenlere yardım lütfet. Çocuklarımızı ihmalden, istismardan ve incitici sözlerden koru. Onlara helâl lokma, doğru örnek, güvenli bir hayat hazırlamayı bize öğret. Şükrümüzü merasimlerde bırakmayıp ömür boyu süren bir sorumluluğa dönüştür; nesillerimizi hayırla yetiştir. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 105–114. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.
