Cihad: Allah Yolunda Mücadele

Hamd, kullarını hak ve iyilik uğrunda gayrete çağıran, zulmü ve ölçüsüzlüğü yasaklayan Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, mücadelesinde adaleti ve merhameti koruyan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, değerli bir hayat emek ister. İnsan bazen öfkesini yenmek, bazen haksız kazançtan uzak durmak, bazen de doğru bildiğini korkmadan söylemek için gayret eder. Allah’ın rızasını arayan mücadele, hayatımızın değişik alanlarında sorumluluk taşımayı gerektirir. Cihadı konuşurken bu geniş gayreti ve onun ahlâkını birlikte hatırlayacağız.

Bu kavramı kişisel öfkemizin, üstünlük arzumuzun veya keyfî şiddetin adı yapamayız. Allah yolunda olmayı iddia eden insan, Allah’ın koyduğu sınırları da korumalıdır. Niyetin güzel olduğunu söylemek her yöntemi meşru kılmaz. Kime nasıl davrandığımız, hangi hakkı gözettiğimiz mücadelemizin hesabına dahildir.

Nefsimizle mücadeleye açık olmak

عَنْ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ الْجَنْبِيِّ قَالَ: حَدَّثَنِي فَضَالَةُ بْنُ عُبَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ: “…الْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ…”

Amr b. Mâlik el-Cenbî diyor ki, “Fedâle b. Ubeyd bana Resûlullah’ın (sav) veda Haccı’nda şöyle buyurduğunu nakletti: ‘...Mücahid, Allah’a itaat yolunda nefsi ile cihad edendir...’” (HM24458 İbn Hanbel, vI, 22)

Baskı, şiddet, işkence ve abluka altında yaşanan bunca yılda inen birçok Kur’an âyeti, Peygamberimize daima sabretmeyi, müşriklerden yüz çevirmeyi tavsiye ve telkin etmişti. (En’âm, 6/33-35; Mü’min, 40/55; Zâriyât, 51/52-54.) Bundan dolayı Peygamberimiz ve çevresindeki mazlum sahâbîler, sabır ve direnişle hayatta var olabilme mücadelesini kazanmanın gayreti içerisinde olmuşlardı. Zulme uğradıkları hâlde sabır ve sebat ile dilleri döndüğünce inançlarını anlatıp kendilerini ifade etmeye çalışan Müslümanlar hicret ile birlikte Medine’de kendilerine ait bir yerleşim merkezine ve Peygamberimizin lideri olduğu bir şehir devleti yönetimine kavuşmuşlardı. Ancak hicretin ilk yıllarında inançlarını özgürce yaşayabilmeleri için kendilerine hücum edenlere karşı cihad etmekle emrolunmuşlardı: “Kendilerine savaş açılan Müslümanlara, zulme uğramaları sebebiyle cihad için izin verildi. Şüphe yok ki Allah’ın gücü onlara yardım etmeğe yeter.” (Hac, 22/39; N3087 Nesâî, Cihâd, 1; T3172 Tirmizî, Tefsîrü’l-Kur’ân, 22.)

Bu emir, cihadın toplumsal bir yükümlülük olduğunu en açık bir şekilde ortaya koymuş ve müminler için gerektiğinde savunma savaşı yaparak dinlerini ve toplumsal yapılarını koruma yolunu açmıştı. Savaş, cihadın etkili bir şekli idi. Fakat bununla birlikte cihad sadece silahlı mücadeleden ibaret de değildi. Kişinin, Allah’ın rızasına uygun bir şekilde yaşamak için çaba sarf etmesi, elinden gelen tüm imkânlarını seferber etmesi, tevhid inancını tüm dünyaya duyurması, insanlarla Allah arasındaki her türlü engeli kaldırmak için çalışması, iyiliği emredip kötülükten sakındırması... Bunların her biri Allah yolunda yapılan bir tür cihad idi.

Aslında cihad, İslâm’ın indiği topluma yabancı bir sözcük değildi. Araplar düşmana karşı söz ve eylem ile gücü yettiği oranda mücadele etmeyi ifade için bu sözcüğü kullanıyorlardı. (LA9/710 İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, IX, 710.) Ancak bu mücadele kabilenin çıkarları veya kişisel çıkarlar için ve çoğu kez, öfkeyle, ölçüsüz güç kullanılarak yapılırdı. Fakat İslâm, cihad sözcüğüne yeni bir anlam yüklemiş ve kişisel çıkarları bir kenarda tutarak Allah rızasını ön plana almış, böylece cihada mânevî bir anlam, ruh ve ideal katmıştı. Buna göre gerçek anlamda cihad Allah’ın rızasını kazanmak (D2515 Ebû Dâvûd, Cihâd 24; N3190 Nesâî, Cihâd, 46.) ve Allah’ın hak mesajını üstün tutmak amacıyla yapılırdı. (B123 Buhârî, İlm, 45; M4919 Müslim, İmâre, 149.) Bu ise bazen mal bazen el bazen dil (N3098 Nesâî, Cihâd, 1.) ve gerektiğinde can ile (D1449 Ebû Dâvûd, vitr, 12; D2504 Ebû Dâvûd, Cihâd, 17.) Allah yolunda mücadele etmek anlamına geliyordu. Bu mücadele öncelikle insanın kendi nefsi ile olan cihadı ile başlıyordu. Çünkü Yüce Rabbimiz, “Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun...” buyuruyordu. (Tahrîm, 66/6.)

Müslüman’ın nefsi ile olan cihadı, dinî konulardaki cehaletin giderilmesi ile başlar. Kişinin İslâm’ı en güzel şekilde öğrenip hayatını ona göre tanzim etmesi cihadın bireysel boyutunu teşkil etmektedir. Fakat dinin emir ve yasaklarının öğrenilmesinin yanında bunların uygulanmasında insanın karşılaşacağı birtakım zorluklar da vardır. Bunların başında ise insanı kötülüğe sevk eden nefis (Yûsuf, 12/53.) vardır. Bunun için Peygamber Efendimiz, “...Mücahid, Allah’a itaat yolunda nefsi ile cihad edendir...” (HM24458 İbn Hanbel, vI, 22; T1621 Tirmizî, Fedâilü’l- cihâd, 2.) buyurarak nefsin arzuları ile baş etmenin zorluğuna işaret etmiştir. Dünyanın, insanı aldatan her türlü meşgalesini bir kenara bırakıp Allah’ın rızasına uygun bir hayat yaşayabilmek gerçekten de kolay bir iş değildir. İşte kişi, kendi nefsi ile olan cihadında başarılı olabilirse, o zaman İslâm düşmanlarına karşı olan cihadında da zafer elde edebilir.

İnsanın nefsine karşı yürüttüğü cihadın yanında bir de toplumsal cihaddan söz edilebilir. Bu cihad, en yakından başlayarak (Tahrîm, 66/6.) İslâm’ın topluma anlatılması, tebliğ ve irşad ile yerine getirilir. Tıpkı Peygamberimizin peygamberliği boyunca, Yüce Rabbimizin, “(Ey Muhammed!) Rabbinin yoluna, hikmetle, güzel öğütle çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et...” (Nahl, 16/125.) ve “O hâlde kâfirlere boyun eğme ve bununla (Kur’an ile) onlara karşı olanca gücünle büyük bir cihad et!” (Furkân, 25/52.) emirleri gereği İslâm’ı en güzel şekilde anlattığı gibi... Peygamberimizden sonra da aynı azim ve kararlılık ile tebliğ ve irşad faaliyetlerini sürdürmek her Müslüman’ın görevidir. Cihadın bu şekli, kişinin öncelikle sorumlu olduğu ailesinin eğitimini hakkıyla yerine getirmesi ile başlar. Her mümin, ailesinin güzel bir şekilde eğitilmesini sağlarsa toplumun cehaleti de büyük oranda ortadan kalkmış olur. İşte bu, insanın ailesini hem dünyada, hem de âhirette korumaya yönelik yaptığı cihaddır.

Hadiste Allah’a itaat yolunda nefisle mücadele hatırlatılıyor. İnsan kendi kusurunu görmeden sürekli başkalarının yanlışına bakarsa kulluğunun önemli bir alanını boş bırakır. Harama çağıran alışkanlığı terk etmek, zor geldiği için ertelediğimiz bir hakkı ödemek ve dilimizi korumak da ciddi bir gayret ister.

Bu mücadele insanı içine kapanmaya götürmez. Kendini düzeltmeye çalışan kişi ailesine ve çevresine daha faydalı hâle gelir. Bugün bize en zor gelen doğru davranışı belirleyelim. Onu küçük fakat sürekli adımlarla hayata geçirelim. Allah’ın rızasını arayan gayret, en yakınımızın bizden gördüğü iyilikte de kendisini göstermelidir.

Hakkı söylemenin sorumluluğu

عَنْ أَبِى سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “أَفْضَلُ الْجِهَادِ، كَلِمَةُ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ.”

Ebû Saîd el-Hudrî’nin rivayet ettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “En değerli cihad, zalim yöneticinin karşısında hakkı dile getirmektir.” (İM4011 İbn Mâce, Fiten, 20; D4344 Ebû Dâvûd, Melâhim, 17)

Peygamber Efendimizin, “Ellerinizle, dillerinizle ve mallarınızla cihad edin.” (N3194 Nesâî, Cihâd, 48.) hadisi, gerektiğinde dilin de, malın da cihad için kullanılabileceğini ifade etmektedir. Peygamberimizin ifade ettiği dil ile cihad çeşitli şekillerde olabilir. Nitekim şiir okumanın çok önemli olduğu bir dönemde Peygamberimizin Hassân b. Sâbit, Abdullah b. Revâha ve Kâ’b b. Mâlik gibi şairleri, şiirlerini Allah yolunda cihad için bir vasıta olarak kullanmıştır. (İBS620 İbn Abdülber, İstîâb, s. 620.)

Allah Resûlü, Hassân b. Sâbit’i, “Onları (şiirinle) hicvet, Cebrail seninle birliktedir.” diyerek teşvik etmiştir. (B3213 Buhârî, Bed’ü’l- halk, 6; M6387 Müslim, Fedâilü’s-sahâbe, 153.) Yine, “Şairlere ancak azgınlar uyar.” (Şuarâ, 26/224.) âyeti inince Kâ’b b. Mâlik, Peygamber Efendimize (sav) gelerek, “Allah Teâlâ şiir hakkında bildiğin âyeti indirmiştir, sen bu konuda ne dersin?” diye sormuş, bu soruya Peygamberimiz, “Hiç şüphesiz mümin (hem) kılıcı, (hem de) dili ile cihad eder.” (HM15877 İbn Hanbel, III, 456.) karşılığını vererek dil ile cihadın önemine dikkat çekmiştir. Aynı şekilde o, “En değerli cihad, zalim yöneticinin karşısında doğruyu dile getirmektir.” (İM4011 İbn Mâce, Fiten, 20; D4344 Ebû Dâvûd, Melâhim, 17.) buyurmuştur.

İslâm’ın anlatılmasının söz ile olan şeklinden daha etkili bir şekli daha vardır ki o da, İslâm’ın hâl ile anlatılmasıdır. Müslüman’ın her hâlinin İslâm’a uygun olması, bir nevi İslâm’ın canlı bir numunesi olması... Her hâliyle İslâmî bir yaşantıya sahip olan mümin, Müslümanlara atfedilen yanlış imajın ortadan kalkmasında önemli bir rol oynayacaktır.

Peygamberimizin ifade ettiği gibi cihadın bir şekli de mal ile yapılan cihaddır. İşte burada, yeri geldiğinde bir mücahide teçhizat sağlamak ya da bir askerin geride bıraktığı ailesine göz kulak olmak da cihad kapsamında ele alınmıştır. Nitekim Peygamber Efendimiz, “Her kim Allah yolunda savaşacak bir askeri (savaş için) donatırsa kendisi de savaşmış gibi olur. Kim de Allah yolunda savaşa çıkan gazinin arkasından ailesine iyi bir şekilde göz kulak olursa o da savaşmış gibi olur.” (M4902 Müslim, İmâre, 135; B2843 Buhârî, Cihâd, 38.) buyurmuştur. Yine, Allah yolunda harcanan mala verilecek mükâfatı, “Allah yolunda malından çifter çifter harcayan bir Müslüman’ı mutlaka cennet bekçileri cennete girmeye davet edecektir.” (DM2433 Dârimî, Cihâd, 13; HM21685 İbn Hanbel, v, 152.) sözleri ile ifade eden Peygamberimiz, yularlı bir deve ile kendisine gelerek, “Bu, Allah yoluna feda olsun!” diyen bir sahâbîye, “Buna karşılık âhirette hepsi yularlı yedi yüz deve senin olacaktır.” buyurmuştur. (M4897 Müslim, İmâre, 132.)

Cihadın diğer bir şekli ise savaştır. Miletin inancı, varlığı, vatanı, bekası ve hürriyeti için yapılan silahlı mücadeledir. Düşman işgaline uğrayan vatan ve millet varlığının kurtuluşu için yapılan Milli Mücadele ve Kurtuluş Savaşı gibi. Cihadın bu boyutu, her asırda olduğu gibi asrımızda da barışın sağlanabilmesi, dinin, vatanın, nesillerin korunabilmesi, herkesin dinini özgürce yaşayabilmesi için son çaredir. Fakat savaş sadece silahlı mücadeleyi içeren sıcak savaştan ibaret de değildir. Politik, teknolojik, ekonomik ve psikolojik savaş gibi soğuk savaş yöntemleri de bulunmaktadır. Bunlardan, özellikle medya vasıtasıyla yürütülen psikolojik savaş bu savaş türlerinin her birinin tamamlayıcısı ve belki de en etkilisidir. Müslümanların, bu savaş yöntemlerinin hepsi hakkında uzmanlaşması cihadın çağımızda gerektiği gibi yerine getirilmesi açısından son derece önemlidir. Özellikle İslâm karşıtlarının, korkutma, iç karışıklık çıkarma, Müslümanları âciz, tembel ve miskin olduklarına inandırma, yalan ve uydurma haberlerle İslâm’ı yanlış tanıtma gibi psikolojik savaş yöntemleri ile sindirme politikaları karşısında Müslümanların bilinçli olması gerekir.

Zalim yönetici karşısında doğru sözü dile getirmenin değeri, adaleti savunmanın ciddiyetini gösterir. Hakikat güçlüye hoş görünmek için değiştirilemez. Fakat cesaret, bilgi ve hikmetten ayrılmamalıdır. Yanlış haberi yaymak veya kişisel kini hak sözü gibi sunmak bu öğüdün gereği değildir.

Bulunduğumuz görevde bir haksızlık varsa güvenilir bilgiyle, meşru yolları kullanarak itiraz edelim. Bir çalışanın, öğrencinin veya ihtiyaç sahibinin hakkını koruyalım. Kendi menfaatimize dokunacak diye doğruyu bütünüyle terk etmeyelim. Adaleti savunurken sözümüzün de davranışımızın da dürüst kalmasına dikkat edelim.

Zor zamanda sorumluluğu paylaşmak

عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) أَنَّهُ قَالَ: “مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا، وَمَنْ خَلَفَهُ فِى أَهْلِهِ بِخَيْرٍ فَقَدْ غَزَا.”

Zeyd b. Hâlid el-Cühenî’den nakledildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Her kim Allah yolunda savaşacak bir askeri (savaş için) donatırsa kendisi de savaşmış gibi olur. Kim de Allah yolunda savaşa çıkan gazinin arkasından ailesine iyi bir şekilde göz kulak olursa o da savaşmış gibi olur.” (M4902 Müslim, İmâre, 135; B2843 Buhârî, Cihâd, 38)

Müslümanların ordusuyla ve caydırıcı bir güç olan silahlı kuvvetleriyle her an savaşa hazır olması, İslâm’a ve Müslümanlara karşı tehdit oluşturan unsurları caydırmaya yönelik bir tedbirdir. Yüce Rabbimiz bu hususu, Peygamberimiz dönemindeki askerî güç ve imkânları hatırlatarak şöyle ifade etmektedir: “Onlara karşı gücünüz yettiği kadar kuvvet ve savaş atları hazırlayın. Onlarla Allah’ın düşmanını, sizin düşmanınızı ve bunlardan başka sizin bilmediğiniz fakat Allah’ın bildiği diğer düşmanları korkutursunuz. Allah yolunda her ne harcarsanız karşılığı size tam olarak ödenir. Size zulmedilmez.” (Enfâl, 8/60.) Yüce Rabbimizin bizlere savaşa hazırlık yapmamız konusundaki bu emrindeki “savaş atları hazırlama” ifadesi sembolik bir ifadedir. Çağımızdaki karşılığının ise her türlü savaş stratejisi, sıcak savaş için düşmana karşı caydırıcılık özelliği taşıyan gerekli modern silahların yanında soğuk savaş için kullanılan internet, televizyon, radyo gibi basın yayın araçları, çeşitli okullar, üniversiteler gibi araçlar olduğu düşünülebilir.

Peygamber Efendimiz, böylece çeşitli şekillerde yapılabilecek olan cihadı, İslâm’ın yaşayabilmesi ve yayılabilmesi için çok önemli görmüştür. Nitekim Ebû Zerr’in kendisine yönelttiği, “Hangi amel daha faziletlidir?” şeklindeki soruya, “Allah’a inanmak ve O’nun yolunda cihad etmek.” buyurmuştur. (B2518 Buhârî, Itk, 2.) Cihada o kadar önem vermiştir ki kendisine biat etmek için gelenlere bağlılık yemini kapsamında yapmaları gereken vazifeler arasında cihadı da saymıştır. Rebîa kabilesine mensup bir muhacir olan Beşîr b. Hassâsiye (EÜ1/396 İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-gâbe, I, 396.) de bağlılığını sunmak üzere Peygamberimize gelenlerdendi. Sevgili Nebî ona Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in de O’nun kulu ve elçisi olduğuna şehâdet etmek, namaz kılıp zekât vermek, hac ibadetini yerine getirmek, Ramazan ayında oruç tutmak ve Allah yolunda cihad etmek koşulu ile kendisinden biat alacağını bildirmiştir. Bunun üzerine Beşîr b. Hassâsiye, “Ey Allah’ın Elçisi! Bunlardan ikisine Vallahi gücüm yetmez: Cihada ve zekâta. Çünkü savaşta sırtını dönüp kaçanın Allah’ın gazabına uğrayacağını söylüyorlar. Ben ise savaş meydanında hazır bulunursam içimi bir korku kaplar ve nefsim ölmeyi istemez. Sadakaya gelince, Vallahi benim malım, küçük bir koyun sürüsü ve on deveden ibarettir. Bunlar da ailemin geçim kaynağı ve bineğidir.” karşılığını verir. Bunun üzerine Hz. Resûl onun elini tutup sallayarak, “Cihad yok, zekât yok... O hâlde cennete nasıl gireceksin?” buyurur. Peygamberimizin bu kararlılığını gören İbnü’l-Hassâsiye, “Ey Allah’ın Resûlü! Sana biat ediyorum.” der ve Allah Resûlü’nün saydığı bütün şartlar üzerine biat eder. (HM22298 İbn Hanbel, v, 224.)

Peygamberimiz cihada o kadar önem vermiştir ki cihaddan kaçınmayı mümin olmakla bağdaştırmamış ve “Allah yolunda savaşmadan yahut da bunu (en azından) gönlünden geçirmeden ölen kimse bir çeşit münafıklık üzere ölür.” (M4931 Müslim, İmâre, 158.) buyurarak böyle bir kimsede münafıklık alâmetleri gördüğünü bildirmiştir. Çünkü cihaddan kaçmak milletin inancı, istiklâli ve bekası için mücadelede memleket evlâtlarını yalnız bırakmak mânâsı taşır.

“Sabah ya da akşam, Allah yolunda (yapılacak) bir sefer, dünyadan ve içindekilerden daha hayırlıdır.” (M4873 Müslim, İmâre, 112; B2792 Buhârî, Cihâd, 5.) buyuran Sevgili Nebî bulunduğu her ortamda ve bulduğu her fırsatta cihadın faziletinden bahsediyor ve “...Ümmetime sıkıntı vermeyecek olsaydım, cihada çıkan hiçbir askerî birliğin arkasında oturup kalmazdım. Allah yolunda öldürülüp diriltilmeyi, ondan sonra öldürülüp diriltilmeyi, ondan sonra öldürülmeyi ne kadar isterdim!” (B36 Buhârî, Îmân, 26.) ya da “Allah, yalnızca kendi yolunda cihad etmek ve O’nun sözlerini (Kur’an’ı) doğrulamak üzere cihada çıkan kimseyi cennete sokmaya veya çıktığı evine sevap ve ganimet ile döndürmeye kefil olmuştur.” (B7457 Buhârî, Tevhîd, 28.) gibi ifadelerle cihadın önemine vurgu yapıyordu. Allah yolunda mücadeleyi gündeminden çıkaranları, “Allah yolunda (cihada dair) bir iz taşımadığı hâlde ölen kimse kıyamet günü kendisinde bir eksiklik bulunarak Allah’ın huzuruna çıkar.” diyerek uyarıyor (İM2763 İbn Mâce, Cihâd, 5.) ve bir özrü yokken (M4911 Müslim, İmâre, 141.) dünyaya dalıp cihadı terk edenlerin bu durumdan vazgeçmedikleri sürece bir gün mutlaka aşağılanmayla karşı karşıya kalacaklarının altını çiziyordu. (D3462 Ebû Dâvûd, Büyû’ (İcâre), 54.)

O zamanlar daha küçük bir çocuk olan Nu’mân b. Beşîr, (İBS723 İbn Abdülber, İstîâb, s, 723-724.) bir cuma günü minberin yanı başında Peygamberimizi beklerken bu tarz bir konuşmaya tanık olmuştu. Bir adam, “Müslüman olduktan sonra hacılara su verme dışında hiçbir iş yapmamış olsam aldırış etmem.” derken diğeri, “Ben de Müslüman olduktan sonra, Mescid-i Harâm’ı onarmak dışında hiçbir iş yapmamış olsam aldırış etmem.” karşılığını vermişti. Zira sikâye ve imâre diye isimlendirilen bu görevleri üstlenmek o dönemde kişilere çok büyük şeref ve saygınlık kazandırmaktaydı. Bu iki şahsın konuşmasını dinleyen bir başkası, “Allah yolunda cihad etmek sizin söylediklerinizden daha faziletlidir.” diyerek tartışmaya katılmıştı. Orada bulunan Hz. Ömer, “Resûlullah’ın (sav) minberinin yanında sesinizi yükseltmeyin. Bugün cuma. Cuma namazını kıldıktan sonra (Peygamberimizin) huzuruna girer, ihtilâfa düştüğünüz şey hakkında kendisine danışırım.” diyerek bu tartışmaya engel olmuştu. Bu olay üzerine şu âyet-i kerime nâzil oldu: “Hacca gelenlere su vermeyi ve Mescid-i Harâm’ı onarmayı, Allah’a ve âhiret gününe inanıp Allah yolunda cihad eden kimse ile bir mi tutuyorsunuz? Onlar asla birbirine denk olmazlar. Allah, zalimler topluluğunu hidayete erdirmez.” (Tevbe, 9/19; M4871 Müslim, İmâre, 111.) Bir başka defa Ebû Hüreyre’nin bulunduğu bir ortamda Peygamberimize, “Ey Allah’ın Elçisi, amellerin hangisi daha faziletlidir?” diye soran bir kişiye Hz. Nebî sırasıyla, “Allah’a inanmak, O’nun yolunda cihad etmek ve Allah katında makbul olan hac.” şeklinde cevap vermişti. (M248 Müslim, Îmân, 135; B1519 Buhârî, Hac, 4.)

Hadisin savaş bağlamındaki dayanışma öğretisi, bir görevin yalnızca ön safta bulunan insana ait olmadığını hatırlatır. Meşru savunmanın ve toplumun güvenliğinin de kuralları, yetkili sorumluları ve hak sınırları vardır. Bu anlatımdan herkesin kendi adına silahlı güç kullanabileceği sonucu çıkarılamaz.

Geride kalan aileyi, çocukları ve ihtiyaçları gözetmek de ağır bir emanettir. Güvenliği sağlamak için çalışanların yakınlarını yalnız bırakmayalım. Yardımı yaparken bilgimizi ve meşru kanalları gözetelim; iyi niyetin kötüye kullanılmasına fırsat vermeyelim. Her gayretimizin canı ve hakkı koruyan bir yönü bulunsun.

Allah yolunda olmanın ölçüsünü korumak

عَنْ أَبِى ذَرٍّ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: سَأَلْتُ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : أَىُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: “إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَجِهَادٌ فِى سَبِيلِهِ.”

Ebû Zer (ra) anlatıyor: “Hz. Peygamber’e (sav), ‘Hangi amel daha faziletlidir?’ diye sordum. ‘Allah’a inanmak ve O’nun yolunda cihad etmek.’ buyurdu.” (B2518 Buhârî, Itk, 2)

Bir Peygamber olarak Hz. Nebî sadece dostlarını cihad için yüreklendirmiyor bizzat kendisi cihad için yola çıkan orduya komutanlık ediyordu. Onu Bedir’de ordusunun başında ve onların zaferi için dua ederken, (B3953 Buhârî, Meğâzî, 4.) Uhud’da ümmetini yüreklendirmek üzere yanı başında düşmana ok atan Sa’d b. Ebû Vakkâs’a, “At! Anam babam sana feda olsun!” derken (M6237 Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 42; B4055 Buhârî, Meğâzî, 18.) görüyoruz. Huneyn gününde, Hevâzin kabilesinin okçularının ok yağdırdığı esnada Nebî (sav) cesaretle ortaya çıkıp, “Ben Peygamber’im, bu yalan değil. Ben Abdulmüttalib oğluyum!” diye hak davasını dost düşman herkese karşı bütün yürekliliği ile haykırıyordu. (B2874 Buhârî, Cihâd, 61; M4615 Müslim, Cihâd ve siyer, 78.)

Cihadda göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus, cihadın Allah rızası için yapılması gerektiğidir. Nitekim Ebû Ümâme el-Bâhilî isimli sahâbînin bulunduğu bir mecliste adamın biri Sevgili Peygamberimizin huzuruna gelerek, “Hem sevap hem de şöhret için savaşan bir adam hakkındaki görüşün nedir? Bu adam ne kazanır?” diye sorunca Peygamberimiz, “Hiçbir şey kazanamaz.” cevabını vermişti. Ancak adam ısrarla sorusunu üç defa tekrarlamış bunun üzerine Peygamberimiz, “Hiç şüphe yok ki Allah ancak samimi bir şekilde ve kendi rızasını kazanma niyeti ile yapılan ameli kabul eder.” buyurarak karşılık vermişti. (N3142 Nesâî, Cihâd, 24.) Yine başka bir sefer Efendimize, “Ey Allah’ın Resûlü, bir adam ganimet için savaşıyor, bir başkası meşhur olmak için savaşıyor, bir diğeri ise gösteriş için savaşıyor. Allah yolunda savaşan kimdir?” diye sorulmuş, Peygamber Efendimiz, “Kelime-i tevhidi en yüce kılmak için savaşan kimse Allah yolundadır.” cevabını vermişti. (M4919 Müslim, İmâre, 149.)

Peygamberimizin başarılı komutanlarından Amr b. Âs’ın oğlu olan Abdullah b. Amr, “Ey Allah’ın Elçisi, bana cihadı ve gazâyı anlat...” diyerek cihadı en iyi şekilde kavrama arzusunu dile getirmişti. Nebî (sav), “Ey Abdullah b. Amr! Eğer sen sabrederek ve sevabını sadece Allah’tan bekleyerek savaşırsan, Allah da seni sabreden ve yaptığı mücadelenin karşılığını sadece Allah’tan bekleyen bir kişi olarak diriltir. Eğer gösteriş ya da övünmek için savaşırsan, Allah seni gösteriş yapan ve övünen bir kişi olarak diriltir. Yâ Abdullah b. Amr! Sen hangi hâl üzere savaşırsan Allah da seni o hâl üzere diriltir.” buyurmuştur. (D2519 Ebû Dâvûd, Cihâd, 24.)

Cihad haksız bir saldırı ve yok etme mücadelesi değil, aksine savunma, Müslüman’ın vatanında kimliği ve kişiliği ile var olma ve kendi istiklâl ve bağımsızlığını koruma yanında zulme ve zalime karşı milletinin hukukunu savunma çabasıdır. Hakkı tutup kaldırmak ve yeryüzünde hakkın ve adaletin hâkim olmasını sağlamaya çalışmaktır. Zulme ve zalime karşı hakkı savunmak bazen kalemle bazen kelâmla olur. An gelir mümin eliyle gün olur malıyla Allah yolunda, kelime-i Hak için mücadele eder. Bu uğurda gerektiğinde canını ortaya koymak ise mücadelenin en üst seviyesidir. Ancak cihad yapmak eline silahı alıp körü körüne düşman üzerine yürümek de değildir. Bilinçsizce yapılan bireysel şiddet uygulamaları asla cihad değildir. Son yıllarda görülen ve Müslümanlara mal edilen şiddet olaylarını, İslâm’ın mukaddes mefhumlarından bir olan cihad ile yan yana getirmek mümkün değildir. Hele hele din adına kimi aldatılmış insanların intihar saldırılarını caiz görmek, cihad kapsamında saymak hiç mümkün değildir. Bu kabil tedhiş hareketleri, ne İslâm’ın ve ne de insanlığın yüksek değerleri ile bağdaşır. Bunlar insanlığa karşı hunharca işlenmiş büyük cinayet girişimleridir. Peygamberimizin savaşa hazırlanan dostlarına, “Ey insanlar düşmanla karşılaşmayı dilemeyin Allah’tan afiyet isteyin. Onlarla karşılaştığınız zaman da sabırlı/dirençli olun ve bu durumda bilin ki cennet kılıçların gölgesi altındadır.” (M4542 Müslim, Cihâd ve siyer, 20; B2966 Buhârî, Cihâd, 112.) şeklinde tavsiyede bulunması şiddet ve terör ortamının İslâmî bir zemine asla dayandırılamayacağını göstermektedir.

Allah’a iman ve O’nun yolunda gayret, insanı büyük bir sorumluluğa çağırır. Bu gayreti gösterişe, öfkeye veya dünyevî kazanç hesabına çevirmeyelim. Din adına sivile zarar vermek, masumu hedef almak, ihaneti ve zulmü meşru saymak doğru değildir. Kendi grubumuzu hakikatin yerine koyamayız.

Bugün mücadelemizi hayatımızda somutlaştıralım. Bir yanlış kazancı bırakalım, öğrenmediğimiz bir sorumluluğu öğrenelim, haksızlığa karşı güvenli ve adaletli bir adım atalım. Gençlerimize faydalı ilim, dürüst çalışma ve insanlara hizmet yolları açalım. Allah yolunda gayret, insanı kulluğa yaklaştırmalı; ahlâkını ve merhametini yitirmesine sebep olmamalıdır.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, gayretimizi rızana uygun kıl. Nefsimizin yanlışlarına karşı irade, hakkı söylemede doğruluk, insanlara hizmette sabır ver. Bizi din adına öfkeye, gösterişe, keyfî şiddete ve haksızlığa yönelmekten koru.

Rabbimiz, toplumumuzu ve bütün masumları güven içinde yaşat. Meşru görevlerini adaletle yerine getirenlere yardım et; onların ailelerini ve çocuklarını muhafaza eyle. Gençlerimizi yanlış çağrılardan uzak tut, onlara faydalı bilgi ve hayırlı hizmet yolları aç. Mücadelemizde sınırlarını gözetmeyi, her hâlimizde merhamet ve hakkaniyeti korumayı nasip et. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 471–482. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir.