Cenaze Merasimi: Âhiret Yolcusuna Son Görev

Hamd, kullarına hayat veren ve onları kendisine döndüren Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, son yolculukta da insan onurunu gözeten Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Aziz kardeşlerim, bir cenazede kendi hayatımızın telaşı durulur. Musalladaki insanın da bir sesi, sevdikleri ve emek verdiği günleri vardı. Şimdi bize düşen son vazife, onu hürmetle uğurlamak ve geride kalanları yalnız bırakmamaktır.

Cenaze merasimini gösteriş veya alışkanlık yarışı hâline getirmeyelim. Dinimizin ölçüsünü güvenilir bilgiyle öğrenelim. Mahremiyet, samimi dua, aileye destek ve kul haklarının gözetilmesi bu sorumluluğun içinde birlikte bulunsun.

Yası acıyı büyüten bir baskıya çevirmemek

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَطَمَ الْخُدُودَ، وَشَقَّ الْجُيُوبَ، وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ.”

Abdullah (b. Mes’ûd) tarafından (ra) nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “(Ölenlerin ardından) avuç içi ile yanaklarını döven, yakalarını yırtan ve câhiliye âdeti olarak bağırıp feryat eden kimse bizden değildir.” (B1294 Buhârî, Cenâiz, 35)

Hicretin onuncu yılıydı. (ST1/144 İbn Sa’d, Tabakât, I, 144.) Allah Resûlü, Ümmü Seyf diye anılan Havle bnt. Münzir’in evine, yaklaşık on sekiz ay önce (D3187 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 48, 49; MA14013 Abdürrezzâk, Musannef, vII, 494.) süt emmesi için elleriyle teslim ettiği oğlu İbrâhim’i görmeye gelmişti. Onu ziyarete daha önce de gelmiş, bağrına basmış, öpüp koklamıştı. Fakat bu sefer kucağına aldığında, henüz süt kuzusu olan yavrusu son nefesini vermek üzereydi. Onun bu hâlini gören Peygamberimizin gözlerinden yaşlar süzüldü. O sırada yanında bulunan Abdurrahman b. Avf, Resûlullah’ın ağladığını fark edince, “Sen de mi ağlıyorsun yâ Resûlallah?” diyerek şaşkınlığını dile getirdi. Resûlullah, “Ey Avfoğlu, bu hâl, rahmet ve şefkattendir.” derken gözyaşları birbiri ardınca akmaya devam etti. Yüreğindeki acıyı sabır ve teslimiyetle yatıştıran Allah Resûlü’nün bu soruya cevap niteliğinde söylediği şu sözler aynı zamanda müminlere, böylesine acılı bir durum karşısında nasıl davranılması gerektiğini öğretiyordu: “Göz yaşarır, kalp mahzun olur. Fakat biz, Rabbimizin razı olacağı sözlerden başkasını söylemeyiz. Ey İbrâhim! Biz senin ölümünden dolayı gerçekten üzgünüz.” (B1303 Buhârî, Cenâiz, 43; M6025 Müslim, Fedâil, 62.)

Ebediyet arzusunda olan insan, ömrünün sonu anlamına gelen ölümden korkar, kendisinin ya da sevdiklerinin bir gün öleceği düşüncesinden olabildiğince uzaklaşmak ister. Fakat İslâm inancında ölüm, dünya hayatının sonu olmakla beraber eşsiz güzelliklerle dolu, yepyeni, ebedî bir hayatın başlangıcı demektir. İnsanın özüne döndüğü, müminin en çok sevdiği varlığa, Rabbi olan Allah’a kavuştuğu (Secde, 32/10.) bir düğün gecesidir. Bu nedenle Müslüman, dünyayı zaten geçici bir hayat kabul eder ve ömrünü âhiret yurdunda kazananlardan olacak şekilde geçirme gayretinde olur. Yakınlarının ölümünü de kalbi hüzünle dolu olsa bile Yüce Allah’ın takdiri olarak kabul eder ve onları bu dünyadan en güzel şekilde uğurlamaya çalışır. Peygamberimizin bildirdiği üzere mümin kardeşinin cenazesine katılmak inananların birbirlerine karşı görevleri arasında yer almaktadır: “Müminin mümin üzerinde altı hakkı vardır: Hastalandığında ziyaret eder, öldüğünde cenazesinde bulunur, çağrıldığında davetine icabet eder, karşılaştığında ona selâm verir, aksırdığında ‘elhamdülillâh’ derse ‘yerhamükâllâh’ der, varlığında ve yokluğunda onun hakkında samimi davranır.” (T2737 Tirmizî, Edeb, 1; N1940 Nesâî, Cenâiz, 52.)

İnsanın, hayata veda ederken sevdiklerini yalnız bırakmaması, onlara olan vefa borcunun bir gereği olduğu gibi ölünün yakınları için de bir tesellidir. Dolayısıyla, imkânlar elveriyorsa ölmek üzere olan kimsenin yanında bulunmak, son nefesine kadar ona yârenlik etmek, huzur içinde ruhunu teslim etmesine yardımcı olmak gerekir. Bunun için ölmek üzere olan kimsenin yanında kalpleri huzura erdiren yegâne kelâm olan Kur’ân-ı Kerîm, (Ra’d, 13/28.) özellikle de Yâsîn sûresi (D3121 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 19, 20.) okunur. Allah Resûlü’nün, “Ölmek üzere olanlarınıza ‘Lâilâhe illâllâh.’ (Allah’tan başka ilâh yoktur.) sözünü telkin edin.” (M2123 Müslim, Cenâiz, 1.) buyruğu üzere, kişinin kelime-i tevhid ile ruhunu teslim etmesi sağlanır.

Son nefeslerinde dahi ashâbını yalnız bırakmamaya gayret eden Resûlullah, Uhud’da aldığı yaralar nedeniyle vefat eden Ebû Seleme’nin yanına gelmiş ve açık kalan gözlerini usulca kapatmıştı. Onun ölümünü feryat figanla karşılayan ailesine, “Kendinize hayırdan başka dua etmeyin. Çünkü melekler söylediklerinize ‘Âmîn!’ derler.” diyerek sadece hayır duada bulunmalarını tembihledikten sonra şöyle dua etmişti: “Allah’ım, Ebû Seleme’yi affet, derecesini hidayete erenler katına yükselt. Arkasında kalanları sen kollayıp gözet. Bize de ona da mağfiret buyur. Ey âlemlerin Rabbi! Kabrini genişlet ve kendisine orada nur halk eyle.” (M2130 Müslim, Cenâiz, 7.)

Ağır feryat ve kendine zarar veren davranışlara dair uyarı, tabii gözyaşını yasaklamak değildir. Peygamberimiz de üzülmüş ve ağlamıştır. Acıyı Allah’a isyana veya bedene zarara dönüştürmeden taşımaya gayret ederiz.

Yaslı insana ağladığı için kızmayalım. Onu hemen toparlanmaya zorlamayalım. Yanında güvenle duralım, ihtiyacını dinleyelim. Çocukların da kaybı anlamaya ihtiyacı vardır; yaşına uygun ve merhametli bir dille konuşalım. Hüzün içinde birbirimize ağır öğütler değil, samimi destek taşıyalım.

Duanın samimiyetiyle uğurlamak

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: “إِذَا صَلَّيْتُمْ عَلَى الْمَيِّتِ فَأَخْلِصُوا لَهُ الدُّعَاءَ.”

Ebû Hüreyre’nin işittiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Cenaze namazı kıldığınız zaman ölen kimseye samimiyetle dua edin.” (D3199 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 54, 56; İM1497 İbn Mâce, Cenâiz, 23)

Ölen kimsenin gözlerini kapatmayı ashâbına da emreden Rahmet Peygamberi, (İM1455 İbn Mâce, Cenâiz, 6; HM17266 İbn Hanbel, Iv, 125.) “(Ölenlerin ardından) avuç içi ile yanaklarını döven, yakalarını yırtan ve câhiliye âdeti olarak bağırıp feryat eden kimse bizden değildir.” (B1294 Buhârî, Cenâiz, 35.) buyurmuştur. Öyle ki Müslüman olmak üzere biat eden kadınlardan, Allah’ın takdirine isyan niteliğindeki bu tür davranışları terk edeceklerine dair de söz vermelerini istemiştir. (M2163 Müslim, Cenâiz, 31; D3131 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 24, 25.) Zira yaşamın da ölümün de Allah’tan geldiğini bilen mümin, acısı ne kadar taze ve büyük olursa olsun inancıyla bağdaşmayan, isyana varan söz ve davranışlardan kaçınır.

Vefat olayının ardından, ölen kimsenin akrabaları, yakınları, komşuları ve arkadaşları durumdan haberdar edilir. Câhiliye döneminde toplumun ileri gelenlerinden birisi öldüğünde çevre kabilelere haberci gönderilip “Falanca öldü, Araplar mahvoldu!” gibi sözler söylemek, feryat ve figan ederek ağlamak suretiyle ölüm ilânı yapmak âdet hâline gelmişti. Allah Resûlü amacı aşan ve İslâm’ın özüyle bağdaşmayan bu tür ölüm ilânlarını yasaklamıştır. (T984 Tirmizî, Cenâiz, 12; İM1476 İbn Mâce, Cenâiz, 14; İE5/85 İbnü’l-Esîr, Nihâye, v, 85-86; AU8/28, Aynî, Umdetü’l-kârî, vIII, 28.) Ölüm ilânının gayesi Müslümanların cenazeye iştirak etmek suretiyle kardeşlerine son vazifelerini yapmalarına imkân tanımaktır. Resûlullah Habeş hükümdarı Necâşî’nin vefatını inananlara duyurmuş ve ashâbını onun için namaz kılmaya çağırmıştır. (M2204 Müslim, Cenâiz, 62.)

Dünya hayatına veda eden müminin Rabbine en güzel şekilde kavuşması, ebedî hayata maddî ve mânevî kirlerinden arınmış olarak başlaması için cenaze özenle yıkanır, güzel kokularla kokulanır ve sonra da güzelce kefenlenir. Allah Resûlü, ashâbın güzide hanımlarından Ümmü Atiyye’ye sevgili kızı Zeyneb’in cenazesini nasıl yıkayacaklarını şöyle tarif etmiştir: “Onu su ve sidr ile üç defa yahut beş defa hatta lüzum görürseniz daha fazla yıkayın. Sonuncuda bir parça da kâfur katın.” (M2168 Müslim, Cenâiz, 36; ŞN7/2 Nevevî, Şerhu Müslim, vII, 2.) Bu tarife göre cenazenin yıkanacağı suya sidr gibi sabun görevi yapacak temizleyici maddeler ve kâfur gibi güzel kokulu malzemeler eklenebilir. Peygamberimiz, cenazeyi yıkayan kadınlara yıkamaya sağ tarafından ve abdest azalarıyla başlamalarını öğütlemiş (B167 Buhârî, vudû’, 31.) ve kendi gömleğini vererek bunu kızına iç gömleği yapmalarını istemiştir. (B1254 Buhârî, Cenâiz, 9.)

Cenaze namazında ölen kimse için içten dua etme çağrısı, son vazifenin özünü gösteriyor. Dilimiz söylerken gönlümüz bütünüyle başka yerde kalmasın. Rabbimizin rahmetini ve bağışlamasını samimiyetle isteyelim.

Cenazede görüntü almak veya mahrem bilgiyi paylaşmak yerine hürmeti gözetelim. İşlemleri ehil kişilere bırakalım; gerekli sağlık ve hukuk usullerine riayet edelim. Ayrıntılı dinî hükümleri bilmediğimizde soralım. İnsan onuru, hayat sona erdiğinde de korunacak bir emanettir.

Yaslı evin yükünü hafifletmek

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: لَمَّا جَاءَ نَعْيُ جَعْفَرٍ قَالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “اصْنَعُوا لأَهْلِ جَعْفَرٍ طَعَامًا فَإِنَّهُ قَدْ جَاءَهُمْ مَا يَشْغَلُهُمْ.”

Abdullah b. Ca’fer’in naklettiğine göre, Ca’fer’in ölüm haberi gelince Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Ca’fer ailesi için yemek hazırlayın, çünkü başlarına kendilerini meşgul edecek bir hâl geldi.” (T998 Tirmizî, Cenâiz, 21)

Bu doğrultuda bir nevi abdest aldırılan cenaze güzelce temizlenecek şekilde yıkanır. Peygamberimizin tavsiyesi üzere yıkama esnasında ölünün avret yerlerine bakılmaması, bu bölgelerin uygun şekilde kapatılması gerekir. (D3140 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 27, 28; İM1460 İbn Mâce, Cenâiz, 8.) Yıkamada olduğu gibi daha sonra da edebe riayet etmek ve ölünün vücudunda birtakım hoş olmayan şeylere şahit olunmuşsa bunları başkalarına ifşa etmemek gerekir. Bu konuda Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: “Kim bir ölüyü yıkar, onu kefenler, (kefenine) güzel koku sürer, (cenazesini) taşır, cenaze namazını kılar ve ölünün üzerinde gördüğü (olumsuz şeyleri) yaymazsa anasından doğduğu gibi günahlarından arınmış olur.” (İM1462 İbn Mâce, Cenâiz, 8.) Resûlullah, cenazenin yıkanması için özel bir kişi tayin etmemekle beraber bu iş için güvenilir kimselerin seçilmesini uygun görmüştür. (İM1461 İbn Mâce, Cenâiz, 8.) Her ne kadar Resûlullah’ın kızı Hz. Fâtıma’nın (MA6122 Abdürrezzâk, Musannef, III, 409; BS6760 Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ, III, 562.) ve Hz. Ebû Bekir’in vasiyetleri üzerine eşleri tarafından yıkandıkları bilinmekteyse de (İBS379 İbn Abdülber, İstîâb, s. 379.) erkek cenazelerini erkeklerin, kadın cenazelerini de kadınların yıkaması uygundur.

Yıkanıp güzel kokular sürülen ölünün saçları toparlanarak düzenli bir hâle getirildikten sonra kefenlemeye geçilir. (B1263 Buhârî, Cenâiz, 17; M2169 Müslim, Cenâiz, 37.) Ölüyü örten bir elbise olan kefen, insanın dünyadan doğduğu gibi ayrılacağını gösteren, üzerinde dünyaya ait hiçbir şeyi olmayan, yakasız ve dikişsiz kumaş parçasıdır. Bu nedenle Allah Resûlü kefen için seçilecek kumaşın, saflığın ve temizliğin sembolü olan beyaz renkte olmasını tavsiye etmiş (D4061 Ebû Dâvûd, Libâs, 13; T2810 Tirmizî, Edeb, 46.) ve çok pahalı olmaması gerektiğini söylemiştir. (D3154 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 30, 31.) Ayrıca, “Biriniz din kardeşini kefenlediği zaman, onu güzelce kefenlesin.” buyurarak kefenleme işine özen gösterilmesi gerektiğini ifade etmiştir. (M2185 Müslim, Cenâiz, 49.)

Dinimizde Peygamberimizin üç parça bezle kefenlenmesinden hareketle (B1387 Buhârî, Cenâiz, 94.) erkeklerin üç, kadınların ise beş parça bezle kefenlenmesi uygun görülmüştür. (T997 Tirmizî, Cenâiz, 20.) Ancak imkânların elvermediği durumlarda kefen için tek parça kumaş dahi yeterlidir. Zira Peygamberimiz, Uhud’da şehit olan amcası Hz. Hamza’yı tek parça, çizgili bir kumaşla kefenlemiştir. (T997 Tirmizî, Cenâiz, 20.) Aynı savaşta şehit düşen Mus’ab b. Umeyr için ise kefen olarak yalnızca bedenini örtmeye yeterli gelmeyen bir kaftan bulunabilmiştir. Öyle ki başı örtüldüğünde ayakları açığa çıkan, ayakları örtüldüğünde ise başı dışarıda kalan Mus’ab’ın bu hâli kendisine bildirildiğinde Peygamberimiz, örtünün başından aşağı doğru örtülmesini, ayaklarının ise ızhır adı verilen yeşil bir otla kapatılmasını emretmiştir. (M2177 Müslim, Cenâiz, 44.) İhramlıyken vefat eden kimselerin ise ihramlıyken dikkat edilmesi gereken hususlar doğrultusunda kefenlenmesini uygun gören Allah Resûlü, bu durumda kişinin giydiği iki parça elbise ile kefenlenmesini, kokulanmamasını, başının da açık bırakılmasını istemiş, onun, ihramıyla telbiye getirerek dirileceğini ifade etmiştir. (B1850 Buhârî, Cezâü’s- sayd, 20.)

Maddî ve mânevî kirlerinden arınarak tertemiz, bembeyaz bir örtüyle bezenen cenaze musallaya getirilir, artık namaz için hazırdır. “Cenaze namazı kıldığınız zaman ölen kimseye samimiyetle dua edin.” (D3199 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 54, 56; İM1497 İbn Mâce, Cenâiz, 23.) buyuran Allah Resûlü, ölen her mümin için namaz kılınmasını istemiştir. (İM1525 İbn Mâce, Cenâiz, 31.) Bu namazı kılmak suretiyle Müslümanlar, günahlarının affedilmesi, hatalarının giderilmesi, varacağı yerde cehennem azabından korunmuş bir şekilde selâmetle ve ikramla karşılanması için Yüce Rabbe niyaz ederek mümin kardeşlerini son yolculuğuna uğurlarlar. (D3199 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 54, 56; M2234 Müslim, Cenâiz, 86.)

Ca’fer’in ailesi için yemek hazırlanması öğüdü çok somuttur. Acı yaşayan ailenin üzerine yeni bir hizmet yükü koymak yerine onların işini kolaylaştırmak gerekir. Merhamet, gelenin ağırlanmasını beklemekle sınırlı kalamaz.

Bir öğün hazırlayabilir, bir işi üstlenebilir veya çocuğuyla ilgilenmek için uygun destek sunabiliriz. Ailenin isteğini ve mahremiyetini soralım. Kalabalık dağıldıktan sonra da hâllerini hatırlayalım. Taziye, yalnızca söylenen cümle değil; devam eden vefa ve yapılabilir yardımdır.

Son vazife, yaşayanın sorumluluğunu da uyandırsın

ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوٓا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ

Onlar; başlarına bir musibet gelince, "Biz şüphesiz (her şeyimizle) Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz" derler. (Bakara 2/156)

Bütün bu uygulamaların aksine Allah Resûlü’nün Uhud şehitleri için, “Onları kanlarıyla defnedin. Çünkü Allah yolunda yara alan her kimse kıyamet günü yarası kanayarak (Allah’ın huzuruna) gelir, yaranın rengi kan rengi, kokusu ise misk kokusudur.” (N3150 Nesâî, Cihâd, 27.) buyurarak onların yıkanmadan, üzerlerine namaz kılınmadan, kanlarıyla gömülmelerini emretmesinin (B1343 Buhârî, Cenâiz, 72.) bir çelişki gibi görülmesi doğru değildir. Resûlullah’ın bu uygulaması (D3135 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 26, 27; İM1514, İM1515 İbn Mâce, Cenâiz, 28.) muhtemelen, savaş alanında şehit olan insanları kolayca yıkayıp kefenlenme imkânının ve o ortamda buna ayrılacak zamanın bulunmaması zaruretinden doğmuştur. Nitekim daha önce bahsedildiği üzere Uhud’da şehit düşen Hz. Hamza tek parçadan oluşan bir kefenle, Mus’ab b. Umeyr ise bedenini bile tamamen örtmeyen bir parça kumaşla kefenlenmiştir. Ayrıca Resûlullah’ın Hz. Hamza için (D3137 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 26, 27.) daha sonraki bir zamanda ise Uhud’da şehit olan diğer sahâbîler için cenaze namazı kıldığı bildirilmiştir. (D3224 Ebû Dâvûd, Cenâiz 69, 71.) Dolayısıyla onun Uhud şehitleriyle ilgili talimatını genel bir hükümden ziyade imkânların elvermediği durumlarda kullanılabilecek bir ruhsat olarak anlamak daha yerinde olur.

Namazın ardından cenaze, vakit geçirilmeden götürülüp defnedilir. Peygamberimiz, cenazenin aşırı süratli olmamak kaydıyla (İM1479 İbn Mâce, Cenâiz, 15; HM19931 İbn Hanbel, Iv, 412.) bir an önce defnedileceği yere ulaştırılmasını tavsiye etmiştir. (M2188 Müslim, Cenâiz, 51.) Sahâbeden Abdullah b. Mes’ûd da cenazenin bulunduğu tabutu dört bir yanından taşımanın sünnetten olduğunu haber vermiştir. (İM1478 İbn Mâce, Cenâiz, 15.) Cenazeyi bizzat taşımayanlar da kabre götürülünceye kadar yaya olarak ya da bir vasıtayla ona eşlik ederler. Ancak Resûlullah’ın, cenazenin ardından yaya olarak gitmeyi daha uygun bulduğu anlaşılmaktadır. (T1012 Tirmizî, Cenâiz, 28.) Nitekim bir defasında cenazeyi takip ederken kendisine sunulan bineğe binmemiş, defin işlemlerinin bitmesinin ardından ise getirilen hayvana binmiştir. Bu şekilde hareket etmesinin sebebi sorulduğunda, “Melekler (cenaze ile) yürüyordu. Onlar yürürken ben hayvana binemezdim. Ne zaman ki melekler orayı terk etti, ben de (hayvana) bindim.” buyurmuştur. (D3177 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 43, 44.) Bu nedenle kabrin uzaklığı, hastalık gibi bir zaruret olmadıkça kabre götürülürken cenazenin yaya olarak takip edilmesi tercih edilir. Aksi takdirde ise binek üzerinde gidenlerin yayalara zarar vermeyecek şekilde yol alması gerekir. Zira Allah Resûlü bu kimselerin cenazenin arkasından gitmelerini münasip görmüştür. (D3180 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 44, 45; T1031 Tirmizî, Cenâiz, 42.)

Ölen kimse, sevdiklerinin omuzlarında, sevgi ve saygı hisleriyle kabrine taşınır. İnancı her ne olursa olsun, Yüce Allah tarafından yaratılmış bir insanın ölüsüne de dirisine de saygı duyan Allah Resûlü’nün, bir cenaze gördüğünde onun için ayağa kalktığı ve cenaze gözle görülemeyecek bir noktaya varıncaya kadar oturmadığı bildirilmiştir. (M2223 Müslim, Cenâiz, 79.) Hatta bir gün yanından geçen bir cenaze için ayağa kalkmış, bunun bir Yahudi cenazesi olduğu söylenince, “O da bir can değil mi?” karşılığını vermiştir. (M2225 Müslim, Cenâiz, 81.) “Cenazeyi gördüğünüzde sizi geçinceye veya yere konuncaya kadar onun için ayağa kalkın.” (M2217 Müslim, Cenâiz, 73.) buyurmuş ve iştirak edenlerin, cenaze omuzlardan indirilmeden oturmamalarını emretmiştir. (M2220 Müslim, Cenâiz, 76; T1043 Tirmizî, Cenâiz, 51.) Ayrıca cenazenin peşinden gidenlerin bağırıp çağırmadan, sükûnet üzere olmalarını ve vakarla hareket etmelerini istemiş; onları cenaze takibinde ateş ya da meşale yakmak, hüzün ifadesi olan birtakım özel kıyafetler giymek gibi câhiliye âdetlerinden de menetmiştir. (D3171 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 41, 42; İM1487 İbn Mâce, Cenâiz, 18; İM1485 İbn Mâce, Cenâiz, 17.) Nitekim mümine yaraşan, cenazeyi taşıma ve takip esnasında mümkün olduğunca sessiz bir şekilde ve edep üzere hareket etmektir.

Allah’a ait olduğumuzu ve O’na döneceğimizi söylemek, kalbimizi Rabbimize yöneltir. Bu sözün yanında üzerimizdeki emanetleri düşünmek de gerekir. Borç ve hak meseleleri uygun usulle ve adaletle ele alınır.

Bugün kendi emanet kayıtlarımızı açık tutalım. Ailemize belirsiz hesaplar bırakmamaya çalışalım. Vefat edenlerimizi dua ve hayırla analım, yaşayanlara şefkat gösterelim. Cenazeden döndüğümüzde hayatın telaşı içinde aynı ihmallere hemen dönmeyelim. Bir iyilikle, bir telafiyle ve daha dikkatli bir ahlâkla yürüyelim.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, vefat eden müminlere rahmet eyle. Günahlarını bağışla, geride kalan ailelere sabır ve hayırlı destekler ihsan et. Son yolculuklarında onurlarını ve mahremiyetlerini korumayı bize nasip eyle.

Rabbimiz, acı içindeki eve yeni yükler taşımayalım. Dilimiz duada samimi, elimiz yardımda açık olsun. Çocuklarımızı ve yaslı yakınlarımızı yalnız bırakmayalım. Borçlarımızı ve emanetlerimizi doğru düzenleyelim. Hayattayken güzel kulluk, ölümde iman ve ardından hayırla anılmak lütfet. Rahmetinden ümidimizi kesmeden Sana yönelelim. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 7. cilt, 555–566. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.