Cehenneme Giden Yollar: Süfliyat ve Behîmî Arzular

Hamd, kullarını kötülükten sakındıran ve tövbeye çağıran Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, dilin ve davranışın hesabını hatırlatan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.

Muhterem müminler, insan bazen büyük bir yanlışın bir anda başladığını sanır. Oysa bir alışkanlık küçük ihlallerle yerleşebilir: Bir kez söylenen yalan, küçümsenen bir hak, savunulan bir kibir. Cehenneme götüren yolları konuşurken başkalarına hüküm dağıtmayacağız; kendi yönümüzü dürüstçe sorgulayacağız.

Rabbimizin uyarısı bizi çaresiz bırakmak için değildir. Yanlışı fark edip ondan dönelim diye önümüzde bir ışık yakar. Tövbe imkânımız varken korkuyu doğru bir değişime dönüştürelim.

Tevhid, hayatın temel yönüdür

عَنْ جَابِرٍ قَالَ:أَتَى النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) رَجُلٌ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْمُوجِبَتَانِ؟ قَالَ: “مَنْ مَاتَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَنْ مَاتَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ النَّارَ.”

Câbir (b. Abdullah) anlatıyor: “Bir adam Hz. Peygamber’e (sav) gelerek, ‘Ey Allah’ın Resûlü! (Cennet ve cehennemi) gerektiren iki sebep nedir?’ diye sordu. Allah Resûlü, ‘Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmadan ölen kimse cennete girer; Allah’a bir şeyi ortak koşarak ölen de cehenneme girer.’ buyurdu.” (M269 Müslim, Îmân, 151)

Resûl-i Ekrem’e sahâbî olma şerefine erenlerden biriydi. Her mümin gibi o da dünyada neler yapabileceğini, âhiretteki durumunun ne olacağını merak etmekteydi. Çoktandır zihninde oluşan soruları sormak üzere gelmişti. Bulduğu ilk fırsatta sırasıyla namaz, cihad, hicret ve faziletli Müslüman’ın özellikleri hakkında Allah Resûlü’ne sorular sordu. Her birine tek tek aldığı cevaplardan sonra (HM15280 İbn Hanbel, III, 392.) belki de asıl sorusuna gelmişti sıra. “Ey Allah’ın Resûlü! (Cennet ve cehennemi) gerektiren iki sebep nedir?” diye sordu. Allah Resûlü bu soruya kısa ve net bir cevap verdi: “Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmadan ölen kimse cennete girer; Allah’a bir şeyi ortak koşarak ölen de cehenneme girer.” (M269 Müslim, Îmân, 151; B1238 Buhârî, Cenâiz, 1.)

O kadar önemli bir soruydu ki bu, muhtemelen sorulan sorunun içeriği, soruyu soran bu şahsın kim olduğunu gölgelemişti. Öyle ki hadis kaynakları ve şerhleri, soranın kim olduğuna değil soruya ve verilen cevaba yoğunlaştıkları için bu iman erinin kim olduğu tespit edilememişti.

Evet, cehenneme götüren belki de yüzlerce sebep vardı ve bu sebeplerin en başında şirk yer alıyordu. Nitekim Kur’an’daki pek çok âyet, Allah’a şirk koşanların gidecekleri yerin cehennem olduğunu bildirmişti. (Âl-i İmrân, 3/151; Ankebût, 29/25; İsrâ, 17/39; Enbiyâ, 21/98.)

Küfür ve inkâr, kişiyi cehenneme götüren en önemli sebeptir. İnsan, Allah’a iman etmedikçe, inkâra yöneldiği sürece cehennem ehlinden sayılmaya lâyık olur ve “Artık inanmayan bir kavim, Allah’ın rahmetinden uzak olsun!” hitabını hak eder. (Mü’minûn, 23/44.) Kur’ân-ı Kerîm pek çok âyetinde inkâr edip hükümlerini yalanlayanların, Allah’a karşı yalan uydurup kendilerine gelen gerçeği yalan sayanların cehennemlik olduklarını bildirir. (Bakara, 2/39, 257; Mâide, 5/10, 86; Fâtır, 35/36; Zümer, 39/32; Ankebût, 29/68.) Kur’an’ın “inatçı kâfir” olarak nitelediği (Kâf, 50/24.) böyle kimselere malları ve evlâtları da hiçbir fayda sağlamayacaktır. (Âl-i İmrân, 3/116.) Allah’ı inkâr edenlerin son durağı cehennemdir. (Bakara, 2/217; Enfâl, 8/36, 50; Kehf, 18/100-101.) Doğru yola ulaşmamış, hakkı görememiş olanlar kör, dilsiz ve sağır bir şekilde haşredildikten sonra cehenneme sürükleneceklerdir. (İsrâ, 17/97.)

Kur’an, son ilâhî davetin tebliğcisi ve son peygamber olan Hz. Muhammed’e uymayı da cehennemden kurtulmak için şart koşmuştur. (Âl-i İmran, 3/31.) İşte burada, “Allah’a ve Resûlü’ne karşı gelen kimseye, içinde ebedî kalacağı cehennem ateşinin olduğunu bilmediler mi? İşte bu, büyük bir rezilliktir.” (Tevbe, 9/63; Cin, 72/23.) buyurmuştur. Bir başka âyette ise bu husus, “Kim, kendisine hidayet (doğru yol) besbelli olduktan sonra Peygamber’e karşı çıkar, müminlerin yolundan başkasına uyarsa, onu yöneldiği yolda bırakırız ve cehenneme sokarız. Orası ne kötü bir varış yeridir.” (Nisâ, 4/115.) şeklinde ifade edilmiştir. Peygamberimiz de “Muhammed’in varlığını elinde tutana yemin olsun ki bu ümmetten biri veya Yahudi ve Hıristiyan olan bir kişi beni dinlemez ve kendisiyle gönderildiğim dini kabul etmeden ölürse kesinlikle cehennemlik olur.” (HM8188 İbn Hanbel, II, 318; M386 Müslim, Îmân, 240.) buyurmuştur. Kur’an, bu durumu, “Ehl-i kitap ve müşriklerden olan inkârcılar, içinde ebedî olarak kalacakları cehennem ateşindedirler. İşte halkın en şerlileri onlardır.” (Beyyine, 98/6.) şeklinde ifade buyurmuştur. Önceki ümmetler de peygamberlerine samimiyetle uymuşlarsa cehennemden kurtulmuşlardır. Gönderilen uyarıcılara uymayanlar ise cehennemdedirler. (Fâtır, 35/37.) Ayrıca irtidat etmek yani Müslüman olduktan sonra dinden dönüp kâfir olmak da kişiyi cehenneme götüren bir sebeptir. (Bakara, 2/217; Nisâ, 4/137.)

Allah’a ortak koşmamakla ilgili bu hadis, imanın temelini hatırlatıyor. Buradan her davranışımızın hesapsız kalacağını çıkaramayız. Diğer ayet ve hadislerin bildirdiği hak, sorumluluk ve tövbe çağrısını da birlikte dinleriz.

İbadetimizi yalnız Allah’a yöneltelim. Bir insanın onayını veya çıkarı, Rabbimizin ölçüsünün önüne geçirmeyelim. Kendi inancımızı korurken başkasının sonu hakkında kolayca hüküm vermeyelim. Bize düşen, kendi hayatımızı samimi iman ve doğru davranışla düzeltmektir.

Doğruluk, insanı bir yola alıştırır

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِى إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِى إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يَكُونَ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِى إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِى إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ، حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا.”

Abdullah (b. Mes’ûd) (ra) tarafından nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz, doğruluk (insanı) iyiliğe, iyilik de cennete götürür. Kişi devamlı doğru söyler ve doğruluktan ayrılmazsa Allah katında ‘doğru/sıddîk’ olarak tescillenir. Yalandan sakının! Çünkü yalan (insanı) kötülüğe, kötülük de cehenneme götürür. Kişi devamlı yalan söyler, yalan peşinde koşarsa Allah katında ‘yalancı/kezzâb’ olarak tescillenir.” (B6094 Buhârî, Edeb, 69)

Kişiyi cehenneme götüren bir başka sebep ise münafıklıktır. Münafık, iman etmiş görünse de aslında içinden dini yalanlayan ikiyüzlü kimsedir. Allah, münafıkları ve kâfirleri cehennemde bir araya getirecek (Nisâ, 4/140.) ve münafıkları cehennemin en alt katında cezalandıracaktır. (Nisâ, 4/145.) Onlar ebediyen orada kalacaklardır. (Tevbe, 9/68, 73.) Münafıklarla müminler arasında gerçekleşecek olan bir konuşma Kur’an’da şöyle nakledilir: “Münafık erkeklerle münafık kadınların, iman edenlere, ‘Bize bakın ki sizin ışığınızdan biz de aydınlanalım.’ diyecekleri gün kendilerine, ‘Arkanıza (dünyaya) dönün de bir ışık (nur) arayın.’ denilecektir...” (Hadîd, 57/13.) Burada nurun, geride kalan dünya hayatında aranması gerektiğine işaret edilmesinin nedeni, müminlerdeki nurun dünyada işledikleri salih amellerden kaynaklanıyor olmasıdır. “…Derken aralarına kapısı olan bir sur çekilir. Bunun iç tarafında rahmet, onlar (münafıklar) tarafındaki dış cihetinde ise azap vardır. (Münafıklar) müminlere şöyle seslenirler: ‘Biz de (dünyada) sizinle beraber değil miydik?’ (Müminler) derler ki: ‘Evet, fakat siz kendinizi yaktınız. Başımıza musibetler gelmesini gözlediniz, şüphe ettiniz. Allah’ın emri gelinceye kadar kuruntular sizi aldattı. O çok aldatıcı (şeytan) Allah hakkında da sizi aldattı.’” (Hadîd, 57/13-14.) İkiyüzlü insanlar olan münafıklar, gösterişe düşkün, riyakâr kimselerdir. Peygamberimiz, dünyada ikiyüzlü olan kimsenin âhirette de ateşten iki dili olacağını haber vermiştir. (D4873 Ebû Dâvûd, Edeb, 34.)

Günaha aldırmamak, açıkça günah işlemekten çekinmemek, günah işledikten sonra pişmanlık duymaksızın günahında ısrar etmek, kısacası günah karşısında tavizkâr ve umursamaz olmak kişiyi cehenneme sürükler. Nitekim hem Kur’an (İnfitâr, 82/14.) hem de Peygamberimiz, tevhid inancına sahip fakat günahkâr olan kimselerin cehennemde azap göreceklerini bildirmişlerdir. (T2597 Tirmizî, Sıfatü cehennem, 10.) Allah’a şirk koşmak, içki içmek, kumar oynamak, (Bakara, 2/219; Mâide, 5/90.) haram aylarda savaşmak, (Bakara, 2/217.) bakmakla yükümlü olduğu yetimin malını kendi malına katarak onun rızası olmaksızın yemek, (Nisâ, 4/2; İsrâ, 17/34.) fakirlik korkusuyla kendi çocuğunu öldürmek, (İsrâ, 17/31.) insanlar arasında fitne çıkarmak, (Bakara, 2/10-12) faiz yemek, (Bakara, 2/275.) anne babaya isyan etmek, (İsrâ, 17/23.) akrabaya miras hakkını vermemek, (İsrâ, 17/26.) malı gereksiz yere israf etmek, (İsrâ, 17/27.) zina etmek, (İsrâ, 17/32.) haksız yere adam öldürmek, (İsrâ, 17/33.) ölçü ve tartıda sahtekârlık yapmak, (İsrâ, 17/35.) kibirlenmek, (İsrâ, 17/37.) iffetli bir kadına zina iftirasında bulunmak, (Nur, 24/23-24.) kötülük yapmak (Yûnus, 10/27.) ve Allah’ın huzuruna kötülükle gelmek, (Neml, 27/90.) savaş esnasında savaştan kaçmak, (Enfâl, 8/16.) azgınlık yapmak (Şuarâ, 26/94-95.) ve insanlara işkence edip tevbe etmemek (Bürûc, 85/10.) Kur’an’da belirtildiği üzere insanı cehenneme götüren günahlardandır.

Peygamberimiz, İslâm ümmetine kılıç çekmeyi, (T3123 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 15.) Müslüman kardeşine karşı küs iken ölmeyi (D4914 Ebû Dâvûd, Edeb, 47.) ve komşulara eziyet etmeyi de (EM119 Buhârî, el-Edebü’l- müfred, 54; EM121 Buhârî, el-Edebü’l-müfred, 55.) cehenneme götüren kötü davranışlar arasında zikretmiştir. Aynı şekilde anne babaya saygısız ve kötü davranmak, onların hakları konusunda duyarsız olmak kişiyi âhiret hayatında mutsuzluğa sürükleyen önemli sebeplerdendir. (M6511 Müslim, Birr, 10.) Basit bir küslük gibi görünse de aslında akrabalık ilişkilerini kesmek de kişiyi cehenneme götürür. (D1696 Ebû Dâvûd, Zekât, 45.) Nitekim Kur’an’da Allah’a verdikleri sözü, pekiştirilmesinden sonra bozanların, Allah’ın korunmasını emrettiği akrabalık bağlarını koparanların ve yeryüzünde fesat çıkaranların cehennemlik olduğu haber verilir. (Ra’d, 13/25.)

Haksız yere bir cana kıymak ve hukukî bir gerekçesi olmaksızın Allah’ın dokunulmaz kıldığı insan hayatına kastetmek cehennemi gerektiren suçlardan bir diğeridir. Kur’an’da, “Kim bir mümini kasten öldürürse cezası, içinde ebedî kalacağı cehennemdir.” (Nisâ, 4/93.) buyrulmuştur. Peygamber Efendimiz de bu konuda, “İki Müslüman birbirine kılıç çekerse öldüren de ölen de cehennemdedir.” (M7252 Müslim, Fiten, 14; B6875 Buhârî, Diyât, 2.) buyurmuştur.

Hadis doğruluk ile iyilik, yalan ile kötülük arasındaki yolu açıkça gösteriyor. Bir söz zamanla bir alışkanlığa, alışkanlık bir karaktere dönüşebilir. Bugün kolay gördüğümüz bir yalanın bizi nereye taşıdığını düşünelim.

İşimizde kusuru gizlemeyelim, evimizde güveni küçük hesaplarla yıpratmayalım. Bir yanlış söylediysek uygun biçimde düzeltelim. Çocuğumuz dürüst davrandığında onu gereksiz korkuyla cezalandırmayalım. Doğruyu söyleyebileceği güveni koruyalım. Kendimiz de öğrettiğimiz dürüstlüğün örneği olmaya çalışalım.

Her istek izlenecek bir yol değildir

عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “حُجِبَتِ النَّارُ بِالشَّهَوَاتِ، وَحُجِبَتِ الْجَنَّةُ بِالْمَكَارِهِ.”

Ebû Hüreyre’den rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Cehennem, nefsin arzu ettiği şeylerle, cennet ise nefsin hoşlanmadığı şeylerle kuşatılmıştır.” (B6487 Buhârî, Rikâk, 28; M7130 Müslim, Cennet, 1)

Riyakârlık ve gösteriş merakı, kişiyi cehenneme sürükleyen bir diğer sebeptir. Bu iki özellik Yüce Yaratıcı’nın hoşnutluğunu kazanmaya değil de insanların gözünde değer kazanmaya odaklanmış bir bakış açısından kaynaklanmaktadır. Halbuki Allah Teâlâ, ibadetleri ve salih amelleri sadece O’nun rızası için yapıldığında kabul eder. Riyakârlık aynı zamanda gizli şirktir. Peygamberimizin bazı hadislerinde cihad edip şehit düşmek, Kur’an okuyup okutmak ve Allah yolunda harcamada bulunmak gibi görünürde en faziletli işlerde bile Allah rızası değil de gösteriş amaçlandığında bunları yapan riyakârların nasıl yüzüstü cehenneme atıldığı çok acıklı bir biçimde anlatılır. (M4923 Müslim, İmâre, 152; N3139 Nesâî, Cihâd, 22.)

Gösteriş merakının yakın dostu olan kibir de cehenneme götüren sebeplerden birisidir. Kur’an’da Allah’a boyun eğip sadece O’na kulluk etmeyi kendilerine yediremeyen kibir sahiplerinin aşağılanmış bir hâlde cehenneme gireceği bildirilir. (Mü’min, 40/60.) En kısa ifadesiyle, kibirlenenlerin yeri cehennemdir. (Nahl, 16/29; Zümer, 39/60; Mü’min, 40/76.) Çünkü kibirlenenler, Allah karşısındaki konumlarını unutarak tevazu göstermeleri gerektiği hâlde büyüklenmekte ve bu davranışlarıyla kibirli şeytana benzemektedirler. (Sa’d, 38/76.) Bu yüzden Peygamberimiz (sav), “Kalbinde hardal tanesi kadar iman olan hiç kimse cehenneme girmez. Kalbinde hardal tanesi kadar kibir bulunan hiç kimse de cennete giremez.” (M266 Müslim, Îmân, 148; T1998 Tirmizî, Birr, 61.) buyurmuştur. Yine bir hadîs-i şerîfte cehennemliklerin, kalpleri merhametten yoksun, kaba saba ve kendilerini diğer insanlardan büyük gören kibirli insanlar oldukları ifade edilmiştir. (M7189 Müslim, Cennet, 47; B6657 Buhârî, Eymân ve nüzûr, 9.)

Cehenneme giden yollardan bir diğeri de halkı irşad edenlerin kendi söyledikleriyle amel etmemeleridir. Resûl-i Ekrem, bunun ne kadar ciddi sonuçları olabileceğini şöyle anlatmıştır: “Kıyamet günü bir kişi getirilir ve cehenneme atılır, (sıcaktan) karnındaki bağırsaklar dışarı çıkar (patlar) ve ateşte tıpkı bir merkebin değirmen taşının etrafında döndüğü gibi döner. Cehennemdekiler o kişinin etrafında toplanır ve ‘Ey filân, sana ne oldu? Bize iyiliği emredip kötülüğü yasaklayan sen değil miydin?’ derler. O da, ‘Evet, ben size iyiliği emrederdim ama onu kendim yapmazdım. Kötülüğü yasaklardım, fakat onu kendim yapardım.’ der.” (M7483 Müslim, Zühd, 51; HM22143 İbn Hanbel, v, 207.)

Yöneticilik ve hâkimlik gibi üst düzey sorumluluk gerektiren görevleri üstlenenler de hak ve adaletten sapmaları hâlinde, Peygamberimizin ifade ettiği üzere, cehennemlik olma tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. (D2934 Ebû Dâvûd, İmâre, 5.) Resûlullah, “Müslümanlardan bir topluluğun başına yönetici olup da onlar arasında adaletli davranmayarak ihanet üzere ölen hiç kimse yoktur ki Allah ona cenneti haram kılmasın.” (B7151 Buhârî, Ahkâm, 8.) buyururken, Kur’ân-ı Kerîm, zalimlere meyletmeyi dahi cehenneme götüren bir davranış olarak addetmiştir. (Hûd, 11/113.) Yine bu bağlamda Peygamberimiz, insanlar hakkında hüküm verme konumunda olanların üç kısma ayrıldığını; biri hariç ikisinin cehennemde olduğunu, hakikati bilip ona göre hüküm verenin cennette, hakikati öğrendiği hâlde hükmünde zulmeden ile hakikati bilmeden insanlar hakkında hüküm verenin ise cehennemde olduğunu haber vermiştir. (D3573 Ebû Dâvûd, Kadâ’ (Akdiye), 2; İM2315 İbn Mâce, Ahkâm, 3.)

Nefsin arzusuyla kuşatılan cehennem uyarısı, her isteğin doğru rehber olmadığını hatırlatıyor. Meşru ihtiyaçlarımızı inkâr etmeyiz; fakat arzumuzun başkasının hakkını veya Allah’ın sınırını çiğnemesine izin vermeyiz.

Öfkeyle söylemek istediğimiz sözü bekletebiliriz. Haksız bir kazançtan vazgeçebilir, zararlı bir alışkanlık için destek arayabiliriz. İrade yalnızca kendimizi sıkmak değildir; iyi bir çevre ve doğru bilgiyle güçlenir. Küçük bir doğru tercih, yönümüzü değiştiren başlangıç olabilir.

Uyarının sonunda açık duran tövbe kapısı

قُلْ يَٰعِبَادِىَ ٱلَّذِينَ أَسْرَفُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا۟ مِن رَّحْمَةِ ٱللَّهِ إِنَّ ٱللَّهَ يَغْفِرُ ٱلذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ

De ki: "Ey kendilerinin aleyhine aşırı giden kullarım! Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları affeder. Çünkü O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir." (Zümer 39/53)

İnsanlara zorbalık etmek, şiddet uygulamak, merhametten ve şefkatten uzak ezici bir ilişki tarzı geliştirmek cehennemi kaçınılmaz kılmaktadır. (DM2844 Dârimî, Rikâk, 95.) Diğer yandan haram bir ilişkiye sebep olacak şekilde duygu istismarı yapmak kastıyla tahrik edici tarzda giyinmek ve davranışlarda bulunmak da cennetten mahrumiyete sebep olacaktır. (M7194 Müslim, Cennet, 52; M5582 Müslim, Libâs ve zînet, 125.) Zira Peygamberimizin ifadesiyle, “Hayâ imandandır, imanın yeri ise cennettir. Kötü söz insanlara sıkıntı verir, sıkıntının yeri de cehennemdir.” (T2009 Tirmizî, Birr, 65.)

İnsanları cehenneme sürükleyen sebeplerden birisi de dilleriyle söyledikleridir. Peygamberimizin yakın dostlarından Muâz b. Cebel şöyle anlatır: “Bir gün, ‘Ey Allah’ın Resûlü, beni cennete koyacak ve cehennemden uzaklaştıracak bir ameli bana söyle.’ dedim. Buyurdu ki, ‘Büyük bir şey sordun ama o, Allah Teâlâ’nın kolaylaştırdığı kimse için kolaydır. Allah’a ibadet eder, O’na hiçbir şeyi ortak koşmazsın, namazı dosdoğru kılar, zekâtı verir, Ramazan orucunu tutar ve Kâbe’yi haccedersin.’ Sonra da dedi ki, ‘Sana hayır kapılarını göstereyim mi? Oruç, bir kalkandır. Suyun ateşi söndürdüğü gibi sadaka da günahları söndürür. Geceleyin bir kimsenin namaz kılması da böyledir.’ Daha sonra, ‘Onların vücutları (gece namaz kılmak için) yataklarından uzaklaşır, korku ve ümitle Rablerine dua ederler, kendilerine verdiğimiz rızıklardan hayra harcarlar. Onların yaptıkları amellere mükâfat olarak kendileri için göz aydınlığı olacak nimetlerden neler gizlenmiş olduğunu şimdi kimse bilmez.’ (Secde, 32/16, 17.) mealindeki âyetleri okudu. Ondan sonra, ‘Dinin başını, direğini ve zirvesini sana haber vereyim mi?’ buyurdu. ‘Evet, ey Allah’ın Resûlü.’ dedim. ‘Dinin başı teslimiyet, direği namazdır, zirvesi de cihaddır.’ buyurdu. Ondan sonra da ‘Bu dediklerimin hepsini kemale erdiren ve tamamlayan şeyin ne olduğunu sana söyleyeyim mi?’ diye sordu. ‘Evet, ey Allah’ın Resûlü.’ dedim. Mübarek dilini eliyle tutup, ‘İşte şunu tut.’ buyurdu. ‘Ey Allah’ın Resûlü, biz söylediğimiz sözler sebebiyle de mi sorgulanacağız?’ dedim. Resûl-i Ekrem, ‘Annen hasretine yansın ey Muâz! İnsanları yüzükoyun burunları üzerinde sürünerek cehenneme götüren, dilleriyle kazandıkları değil midir?’ buyurdu.” (T2616 Tirmizî, Îmân, 8.)

Dil ile cehennem arasındaki bağlantı konusunda Peygamberimiz (sav), “Şüphesiz kul düşüncesizce bir söz söyler. Bu yüzden cehennemde, doğu ile batı arasındaki mesafeden daha uzak bir yere düşer.” (M7482 Müslim, Zühd, 50.) buyurmuş, ayrıca kötü sözün sıkıntı verip insanları incittiğini, kötü konuşan kimselerin de yerinin cehennem olduğunu bildirmiştir. (T2009 Tirmizî, Birr, 65.) Benzer şekilde Peygamber Efendimiz, dedikodu yapanların cennete giremeyeceğini de belirtmiştir. (EM322 Buhârî, el-Edebü’l- müfred, 119.)

Peygamberimizin dil ile işlenen günahlarla ilgili uyarıları bunlarla sınırlı kalmamıştır. Bir keresinde ona, “İnsanların cennete girmelerine en fazla sebep olan şeyler nelerdir?” diye sorulmuş, “Allah’tan sakınmak (takva) ve güzel ahlâktır.” buyurmuştur. “İnsanların cehenneme girmelerine en çok sebep olan şeyler nelerdir?” diye sorulduğunda ise Peygamberimiz “Ağız/dil ve cinsel organdır.” cevabını vermiştir. (T2004 Tirmizî, Birr, 62; İM4246 İbn Mâce, Zühd, 29.) Allah tarafından insanlara emanet edilen bu iki organ, Allah’ın emrine uygun kullanılmadıkları zaman insanı felâkete götürür.

Allah’ın rahmetinden ümit kesmeme çağrısı, yanlışını fark eden insan için büyük bir tesellidir. Fakat tövbe günahı rahatça sürdürme izni değildir. Samimi pişmanlık, bırakma gayreti ve gerekiyorsa hak telafisiyle yaşar.

Bugün açık bir adım seçelim. Bir yalanı düzeltelim, bir hakkı ödeyelim, bir alışkanlığın desteğine başvuralım. Kendimizi yalnızca geçmişimizin hatasıyla tanımlamayalım. Rabbimizden bağışlanma dileyerek doğruya yürüyelim. Cehennem uyarısı, hayatımızda daha dürüst bir yolun başlangıcı olsun.

Gönlümüzü Rabbimize açalım

Allah’ım, bizi cehenneme götüren söz ve davranışlardan koru. İmanımızı samimi, dilimizi doğru, niyetimizi temiz eyle. Kibirden, riyadan, haksız kazançtan ve cana zarar vermekten Sana sığınırız.

Rabbimiz, ailelerimizi güven içinde yaşat. Çocuklarımıza doğruluk, gençlerimize nefsine karşı direnç ve hepimize hatadan dönecek tevazu ver. Hakkını çiğnediğimiz insanlara karşı telafiyi kolaylaştır. Rahmetinden ümit kesmeden tövbeye yönelelim. Bizi korkuyu başkasına silah yapan değil, kendi nefsini düzeltmeye çalışan kullarından eyle. Âmin.

Kaynak: Diyanet kaynak metni, 7. cilt, 635–648. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir. Arapça ayet metni: Tanzil Project, Uthmani 1.1, CC BY 3.0; meal: Diyanet İşleri Başkanlığı.