Hadislerle İslâm.. "Bilgi: İlim İlim Bilmektir" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Bilgi: İlim İlim Bilmektir
Hamd, insana bilmediğini öğreten, aklını ve gönlünü hakikate açan Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, öğrendiğini yaşayıp insanlara öğreten, bilgisini merhametle birleştiren Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Aziz kardeşlerim! Gün boyunca pek çok şey duyuyoruz, okuyoruz, seyrediyoruz. Telefonumuza sayısız haber geliyor, bir mesele hakkında birbirinden farklı sözler işitiyoruz. Fakat akşam başımızı yastığa koyduğumuzda bir soru bizi bekliyor: Bugün öğrendiklerimiz gönlümüzde neyi değiştirdi? Bir insanın hakkını daha dikkatli gözetebildik mi, Rabbimizin bir emrini daha iyi anlayabildik mi, yanlışımızı görüp ondan dönebildik mi? Bilgi çoğaldığı hâlde merhametimiz azalıyorsa, ilimle kurduğumuz bağı yeniden düşünmeye ihtiyacımız vardır.
Bir anne çocuğuna doğruyu öğretmek ister; bir esnaf kazancını helâl tutmanın yolunu arar; bir genç inancıyla ilgili sorularına cevap bulmaya çalışır. Hepimiz bir şeyleri bilmeye muhtacız. İlim yalnız okul sıralarında kalan bir uğraş değildir. İbadetimizi doğru yapabilmek, hakkı yanlıştan ayırabilmek, başkasına zarar vermeden yaşayabilmek için de öğreniriz. Bugün birlikte düşünelim: Bizi Allah’a yaklaştıran, insanlara faydalı kılan ve kendimizi tanımamıza yardım eden bilgiye gönlümüzde ne kadar yer açıyoruz?
BİR HADİS İÇİN YOLA DÜŞEN GÖNÜL
Hadislerle İslâm’da, Medine’den Şam’a ilim öğrenmek için gelen bir adamın Ebu’d-Derdâ ile görüşmesi anlatılır. Ebu’d-Derdâ ona geliş sebebini sorar; adam ticaret veya başka bir ihtiyaç için değil, Resûlullah’ın bir hadisini öğrenmek için geldiğini söyler. Bunun üzerine Ebu’d-Derdâ, Peygamberimizden işittiği şu müjdeyi nakleder:
مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَبْتَغِى فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّ الْعَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِى السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِى الْأَرْضِ حَتَّى الْحِيتَانُ فِى الْمَاءِ وَفَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ إِنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا إِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَ بِهِ فقَدْ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ.
“Kim ilim aramak üzere bir yola girerse Allah onu cennete götüren bir yola yöneltir. Melekler, ilim talebesinden hoşnut oldukları için kanatlarını indirirler. Göklerde ve yerde bulunanlar, sudaki balıklara kadar, âlimin bağışlanmasını dilerler. Âlimin ibadet eden kişiye üstünlüğü, ayın diğer yıldızlara üstünlüğü gibidir. Âlimler peygamberlerin vârisleridir. Peygamberler dinar ve dirhem bırakmaz; ilim bırakırlar. Onu alan, büyük bir pay almış olur.” (Tirmizî, İlim, 19, T2682; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 372.)
Kardeşlerim, bu yolculukta bir gönül dikkatimizi çekiyor. Bir insan, Peygamberimizin kendisine ne söylediğini öğrenmek için zahmete katlanıyor. Biz bugün çoğu bilgiye kolayca ulaşabiliyoruz; fakat kolay ulaşmak bazen kıymetini unutmaya da sebep oluyor. Bir dersin kapısından geçip gitmek, elimizdeki kitabı sürekli ertelemek, sorumuzu güvenilir birine sormak yerine ilk karşılaştığımız cevaba razı olmak ne kadar kolay! İlim yoluna girmek, önce öğrenmeye gerçekten ihtiyaç duyduğumuzu kabul etmektir.
Bu müjdeyi duyunca sadece büyük âlimleri düşünmeyelim. Namazını doğru öğrenmeye çalışan yaşlı bir kardeşimiz, bir ayetin anlamını anlamak için uğraşan genç, çocuğuna öğretmeden önce kendisi araştıran anne de öğrenme gayreti içindedir. Herkesin görevi ve imkânı farklıdır; fakat samimi bir öğrenme kapısı herkese açıktır. Yaşımızın ilerlemesi, geçmişte okuyamamış olmamız veya bir meseleyi ilk kez duymamız bizi mahcup etmesin. Bilmemek öğrenmeyle giderilir; öğrenmekten vazgeçmek ise bilmediğimiz yerde kalmamıza yol açar.
Peygamberlerin mirasına talip olmak, onların yalnız sözlerini ezberlemek değildir. O sözlerin taşıdığı adaleti, doğruluğu ve merhameti de üstlenmektir. Bir bilgi bize üstünlük duygusu veriyor ama kardeşimizin derdini görmeyi öğretmiyorsa, mirasın ruhunu kaçırmış olabiliriz. Öğrendiğimiz her hakikat, bize bir sorumluluk getirir. Peygamberimizin mirası, başkasına tepeden bakmak için değil, insanlara yol göstermek için taşınır.
YAĞMUR AYNI, GÖNÜLLERİN KARŞILIĞI FARKLI
İlim yolunun kıymetini gördük. Şimdi de öğrenilen sözün insanda nasıl karşılık bulduğuna bakalım. Resûlullah, Ebû Mûsâ el-Eş’arî’nin naklettiği hadisinde hidayet ve ilmi toprağa düşen yağmura benzetir:
مَثَلُ مَا بَعَثَنِى اللَّهُ مِنَ الْهُدَى وَالْعِلْمِ كَمَثَلِ الْغَيْثِ الْكَثِيرِ أَصَابَ أَرْضًا، فَكَانَ مِنْهَا نَقِيَّةٌ قَبِلَتِ الْمَاءَ، فَأَنْبَتَتِ الْكَلَأَ وَالْعُشْبَ الْكَثِيرَ، وَكَانَتْ مِنْهَا أَجَادِبُ أَمْسَكَتِ الْمَاءَ، فَنَفَعَ اللَّهُ بِهَا النَّاسَ، فَشَرِبُوا وَسَقَوْا وَزَرَعُوا، وَأَصَابَ مِنْهَا طَائِفَةً أُخْرَى، إِنَّمَا هِىَ قِيعَانٌ لاَ تُمْسِكُ مَاءً، وَلاَ تُنْبِتُ كَلَأً، فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ فَقُهَ فِى دِينِ اللَّهِ وَنَفَعَهُ مَا بَعَثَنِى اللَّهُ بِهِ، فَعَلِمَ وَعَلَّمَ، وَمَثَلُ مَنْ لَمْ يَرْفَعْ بِذَلِكَ رَأْسًا، وَلَمْ يَقْبَلْ هُدَى اللَّهِ الَّذِى أُرْسِلْتُ بِهِ.
“Allah’ın benimle gönderdiği hidayet ve ilim, bir araziye düşen bol yağmura benzer. Toprağın bir kısmı suyu kabul eder, bol ot ve bitki yetiştirir. Bir kısmı suyu tutar; insanlar o sudan içer, hayvanlarını sular ve ekinlerini yetiştirirler. Bir kısmı ise ne su tutar ne de bitki yetiştirir. Bu, Allah’ın dinini kavrayan, benimle gönderilenden yararlanan, öğrenen ve öğreten kimseyle; buna ilgi göstermeyen ve gönderildiğim hidayeti kabul etmeyen kimsenin örneğidir.” (Buhârî, İlim, 20, B79; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 372.)
Ne kadar canlı bir benzetme, aziz müminler! Aynı yağmur düşüyor, fakat her toprak aynı karşılığı vermiyor. Aynı vaazı dinliyoruz, aynı ayeti duyuyoruz; birimizin gönlünde özür dileme isteği uyanıyor, birimiz ertesi gün ne duyduğunu bile hatırlamıyor. Bu, kendimizi başkalarından üstün saymak için değil, kendi toprağımıza bakmak için anlatılmış bir örnektir. Kalbimiz hakikati almaya açık mı? Bir söz bize yanlışımızı gösterdiğinde onu kabul ediyor muyuz, yoksa hemen kendimizi savunacak bir bahane mi arıyoruz?
Su tutup başkasını faydalandıran toprak da kıymetlidir. Herkes aynı derinlikte açıklama yapamayabilir; fakat öğrendiği doğru bilgiyi değiştirmeden ehline ve ihtiyaç sahibine ulaştırabilir. Bir annenin güvenilir bir kaynağı çocuğuyla paylaşması, bir arkadaşın sorusu olanı doğru bir öğretmene götürmesi, bir kişinin öğrendiği ibadet bilgisini dikkatle aktarması böyle bir hizmettir. Bunun yanında anlamadığımız yeri kendi tahminimizle tamamlamayalım. Bilgiyi taşımak da bir emanettir.
Toprağı verimsiz bırakan şey bazen bilgisizlikten önce kibirdir. “Bunu zaten biliyorum.” diye dinlememek, sözü söyleyen kişiyi küçümsemek, hatamızı düzelten bilgiyi reddetmek gönlün kapısını kapatır. Bir çocuk bize doğru bir şeyi hatırlattığında da dinleyelim. Hakikat, bizim yaşımıza ve unvanımıza bakılarak hakikat olmaz. Rabbimizin bir öğüdünü yeniden işittiğimizde, “Bu söz bende henüz hangi davranışa dönüşmedi?” diye soralım.
Bu hafta küçük bir adım atalım: Öğrendiğimiz bir doğruyu seçip günlük hayatımızda uygulayalım. Emanetle ilgili bir hadis öğrendiysek teslim etmeyi geciktirdiğimiz eşyayı sahibine verelim. Güzel sözün kıymetini öğrendiysek evimizde sesimizi yumuşatalım. Bir ibadetin eksikliğini fark ettiysek doğrusunu öğrenelim. Yağmurun bereketi bitkide görünür; ilmin bereketi de davranışta ortaya çıkar. Gönle düşen bilgi, hayata karıştığında meyve verir.
BİLGİNİN İLK DERSİ: HADDİNİ BİLMEK
Rabbimiz, Peygamberimize hitap ederek bize de dua ve öğrenme edebi öğretir:
فَتَعَٰلَى ٱللَّهُ ٱلْمَلِكُ ٱلْحَقُّ ۗ وَلَا تَعْجَلْ بِٱلْقُرْءَانِ مِن قَبْلِ أَن يُقْضَىٰٓ إِلَيْكَ وَحْيُهُۥ ۖ وَقُل رَّبِّ زِدْنِى عِلْمًۭا
“Gerçek hükümdar olan Allah yücedir. Sana vahyi tamamlanmadan Kur’an’ı okumakta acele etme; ‘Rabbim! İlmimi artır’ de.” (Tâhâ, 20/114.)
Allah’ın Resûlüne bile ilmini artırmak için dua etmesi öğretilirken, biz nasıl “Artık öğreneceğim bir şey kalmadı.” diyebiliriz? Bu ayetin içinde hem gayret hem tevazu vardır. Öğrenmek isteriz, fakat bilgiyi kendi gururumuzun malı saymayız. Aceleci davranmadan dinlemeyi, bir sözün tamamını anlamayı ve Rabbimizden yardım dilemeyi öğreniriz. İlim yolunun kapısında “Bana daha doğrusunu öğret.” diyebilen bir kalp bulunmalıdır.
Günümüzde acele, bilgimizin önüne geçebiliyor. Bir videonun birkaç saniyesini izleyip hüküm veriyoruz; bir metnin başlığını okuyup içeriği biliyormuş gibi konuşuyoruz. Sonra o eksik bilgiyle bir kişiyi suçlayabiliyor, bir dinî hükmü yanlış aktarabiliyoruz. Oysa dinlemek, okumak ve sormak zaman ister. Her soruya hemen cevap vermek zorunda değiliz. “Bunu bilmiyorum, araştırayım.” demek, güvenilirliğimizi azaltmaz; sözüne dikkat eden bir insan olduğumuzu gösterir.
Çocuklarımız ve gençlerimiz bunu bizden öğrensin. Bize bir soru sorduklarında, bilmiyorsak kızarak soruyu kapatmayalım. Birlikte güvenilir bir kitaba bakalım, din görevlisine soralım, gerekli yerde uzmanına danışalım. Çocuk, büyüğünün de öğrendiğini gördüğünde soru sormaktan utanmaz. İnancı hakkında düşündüğü bir meseleyi gizlemek yerine konuşabilir. Böylece evimiz sadece cevapların verildiği değil, doğru soruların da güvenle sorulduğu bir yer olur.
İlim aynı zamanda kendini tanımaktır. Neye kızdığımızı, nerede acele ettiğimizi, hangi çıkarımız yüzünden doğruya direnebildiğimizi fark etmek de gerekir. Bir ayeti başkasının kusuruna delil yapmadan önce kendi davranışımıza tutalım. Kendi yanlışını hiç görmeyen insanın bilgisi, onu kendine karşı kör bırakabilir. Yunus Emre’nin “İlim kendin bilmektir.” sözü bu muhasebeyi hatırlatır; bu söz bir hadis değil, bize kendimizi düşünmeyi öğütleyen bir şairin sözüdür.
ÖĞRENDİĞİNİ ASLINA SADIK KALARAK TAŞIMAK
Resûlullah’ın bir duası, bilgiyi paylaşan insanın sorumluluğunu da güzelliğini de gösterir:
نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثاً فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَهُ، فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ…
“Allah, bizden bir söz işitip onu işittiği gibi başkasına ulaştıran kişinin yüzünü ak etsin. Kendisine bilgi ulaştırılan nice kimseler vardır ki onu ilk işitenden daha iyi kavrarlar...” (Dârimî, Mukaddime, 24, DM236; Tirmizî, İlim, 7, T2657; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 371.)
Kardeşlerim, hadiste “İşittiği gibi” denilmesi üzerinde duralım. Hoşumuza gitsin diye bir sözü değiştirmek, dikkat çeksin diye abartmak, kaynağı belli olmayan cümleye “Peygamberimiz buyurdu.” demek bu emanete aykırıdır. Bir dinî bilgiyi paylaşırken iyi niyet yeterli değildir; doğruluk da gerekir. Yanlışını fark ettiğimiz bir paylaşımı düzeltmekten utanmayalım. Hakikatin önüne kendi itibarımızı koymayalım.
Bu hadis, öğrenenin bazen öğreten kişiden daha derin kavrayabileceğini de söyler. Öyleyse bilgiyi kendi tekelimizde tutmaya çalışmayalım. Bir öğrencinin gelişmesine sevinelim; bir gencin doğru sorusunu tehdit gibi görmeyelim. Bilginin çoğalması, paylaşan kişinin değerini eksiltmez. Öğrettiğimiz insanın bizi geçmesi, emeğimizin boşa gittiğini değil, bereket bulduğunu gösterir. Bir öğretmenin, bir anne babanın ve bir din görevlisinin gönlü bu sevinci taşıyabilmelidir.
Mâlik b. Huveyris ve arkadaşları Peygamberimizin yanında bir süre kaldıklarında, Resûlullah ailelerini özlediklerini fark etmiş, öğrendiklerini ailelerine öğretmeleri için onları geri göndermişti. Bu anlatımda ilimle merhamet yan yana durur. Öğrenen insan bir makine değildir; ailesi, özlemi, yorgunluğu vardır. (Buhârî, Ezân, 18, B631; Hadislerle İslâm, “Bilgi” bölümü.) Biz de öğretirken muhatabımızın hâlini gözetelim; bıktırmadan, utandırmadan ve öğrendiğini yaşayabileceği fırsatlar sunarak yardımcı olalım.
Kadınların öğrenme ihtiyacını dile getirmeleri üzerine Peygamberimizin onlara ayrı bir vakit ayırması da bu kapının herkese açık olduğunu gösterir. (Buhârî, İlim, 35, B101.) Ailemizde ilim fırsatı yalnız bir kişinin hakkı olmasın. Çocuk bakımını ve ev işlerini paylaşarak eşimizin öğrenmesine imkân açabiliriz. Yaşlı bir yakınımızın derse ulaşmasını sağlayabiliriz. İlim sevgisi, kendi okumamız kadar başkasının öğrenmesini kolaylaştırmamızda da görünür.
Öğrenmeye vakit ayırmak, birbirimize destek olmak
Aziz kardeşlerim! Öğrenmek istediğimiz hâlde bazen sürekli erteliyoruz. Günümüz doluyor, yorgunluğumuz artıyor, bir sonraki haftaya bırakıyoruz. Elbette herkesin şartı farklıdır; geçim ve bakım sorumlulukları gerçektir. Fakat kendi hayatımıza baktığımızda, küçük bir öğrenme vaktini de koruyabilecek bir düzen arayabiliriz. Bir ulaşım sırasında güvenilir bir ders dinlemek, akşam kısa bir sayfa okumak veya haftada bir sohbet halkasına katılmak bu düzenin başlangıcı olabilir.
Bu gayreti aile içinde yalnız bir kişinin omzuna bırakmayalım. Eşimizin derse katılacağı vakitte çocuklarla biz ilgilenebiliriz. Bir yaşlı yakınımızın gözleri okumaya elvermiyorsa ona kitabın bir bölümünü okuyabiliriz. Okuldan gelen çocuğumuz bir konuyu anlayamadığında hemen kızmak yerine birlikte çalışma imkânı arayabiliriz. Böylece ilme verdiğimiz kıymet, sadece kendi sözümüzde değil, başkasının öğrenmesi için ayırdığımız zamanda da görünür.
Öğrenmenin hemen bütün sonuçlarını görmek zorunda değiliz. Bazı bilgiler zamanla yerleşir, bazı soruların cevabı birkaç okumadan sonra anlaşılır. Sabırla devam edelim. Bir gün okuyamadığımız için bütün düzenimizi bırakmayalım; kaldığımız yerden yeniden başlayalım. Bir çocuğun öğrenirken zorlanması onun değersiz olduğunu göstermez; bir büyüğün tekrar tekrar sorması da küçümsenecek bir durum değildir. Hepimiz başka bir konuda yardıma muhtacız. İlmin etrafında kuracağımız güzel muamele, öğrendiğimiz bilginin bereketine eşlik etsin.
ARDIMIZDA FAYDALI BİR İZ KALSIN
Öğrenmek ve öğretmek dünyada bir hizmettir; fakat bereketi insanın ömrünü aşabilir. Ebû Hüreyre’nin rivayet ettiği hadiste Peygamberimiz şöyle buyurur:
إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلاَّ مِنْ ثَلاَثَةٍ: إِلاَّ مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ.
“İnsan öldüğünde, üç şey dışında ameli kesilir: Devam eden sadaka, kendisinden yararlanılan ilim ve kendisine dua eden hayırlı evlât.” (Müslim, Vasiyyet, 14, M4223; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 372.)
Bugün bir çocuğa okuma öğreten kişinin emeği yıllar sonra nice güzel işe vesile olabilir. Bir ibadeti doğru öğreten büyüğümüz vefat etmiş olabilir; ama onun öğrettiğiyle namaz kılmaya devam ederiz. Bir mesleğin dürüst uygulanışını gösteren usta, yetiştirdiği insanların yaptığı sağlam işlerde güzel bir iz bırakabilir. Yararlı bilgi, insanın sadece kendi hayatını değil, kendisinden sonra gelenlerin hayatını da aydınlatır. Böyle bir miras için büyük bir şöhret gerekmeyebilir.
Fakat her bilginin kullanılışı aynı değildir. Bilgimizi insanları aldatmak, onların korkularını sömürmek veya hakkını gizlemek için kullanırsak bir emaneti kötülüğe çevirmiş oluruz. Bir uzman, kendisine güvenen insanın zayıflığını kazanç fırsatı yapmamalıdır. Bir öğretici, öğrencisini kendisine bağımlı kılmak yerine düşünmesini ve öğrenmesini sağlamalıdır. İnternette dikkat çekmek için yanlış dinî sözler üretmek de bilgiyi hizmetten çıkarıp menfaat aracına dönüştürür.
İnsana faydalı araştırmaların, sağlık bilgisinin, güvenli üretimin ve meslek eğitiminin kıymetini de unutmayalım. Dinî bilgiyi öğrenirken insanlığın faydasına olan diğer bilgi alanlarını küçümsemeyelim. Çocuğumuz bir alanda çalışıyor, okuyorsa ona işini dürüst ve sağlam yapmayı öğretelim. Bilginin neye hizmet ettiği üzerinde düşünelim. Kimin yükünü hafifletiyor, hangi zararı önlüyor, hangi hakkı koruyor? Fayda, yalnız çok para kazanmakla ölçülmez.
FAYDA VERMEYEN İLİMDEN ALLAH’A SIĞINMAK
Peygamberimiz, ilmin kıymetini öğrettiği gibi onun insanı değiştirmeden kalması tehlikesini de hatırlatır. Abdullah b. Amr’ın naklettiği duasında şöyle buyurur:
اللَّهُمَّ إِنِّى أَعُوذُ بِكَ مِنْ قَلْبٍ لاَ يَخْشَعُ وَمِنْ دُعَاءٍ لاَ يُسْمَعُ وَمِنْ نَفْسٍ لاَ تَشْبَعُ وَمِنْ عِلْمٍ لاَ يَنْفَعُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَؤُلاَءِ الْأَرْبَعِ.
“Allah’ım! Huşû duymayan kalpten, kabul edilmeyen duadan, doymayan nefisten ve fayda vermeyen ilimden sana sığınırım. Bu dört şeyden sana sığınırım.” (Tirmizî, Deavât, 68, T3482; Diyanet, Hadislerle İslâm, I, 372.)
Bu duayı yalnız ezberleyip geçmeyelim. Kalbimizde saygı ve merhamet uyandırmayan, davranışımızı düzeltmeyen, insanın derdine çare aramayan bilgiyle ne yapıyoruz? Hep başkasını eleştirmek için öğreniyor, kendi eksiğimize hiç bakmıyor olabiliriz. Çok şey söyleyip bir hak sahibinin sözünü duymuyor olabiliriz. Peygamberimizin duası bize içimizdeki bu eksikliği fark etme cesareti verir. İlmi bırakmaya değil, onu hayırlı bir gayeye yöneltmeye çağırır.
Kardeşlerim, bazen bildiğimizi uygulamak zor gelir. Doğruyu öğrenmiş olmak bizi bir anda kusursuz yapmaz. Fakat kusurumuz, öğrendiğimiz hakikati değersiz saymamıza da yol açmasın. Sabretmeye devam edelim, bir alışkanlığımızı düzeltelim, zorlandığımız konuda yardım isteyelim. İlimle amel arasındaki mesafeyi küçük ama gerçek adımlarla kapatalım. Bir borcu düzene koymak, bir kötü sözü terk etmek, bir ibadeti öğrenip sürdürmek bu adımlardan biridir.
Akşam evimize döndüğümüzde ailemizle kısa bir öğrenme vakti paylaşabiliriz. Bir ayetin anlamını okuyalım, bir hadis üzerinde konuşalım; ardından bugün ne yapabileceğimizi düşünelim. Uzun bir ders yapmamız gerekmiyor. Bazen on dakika boyunca birbirimizi dinlemek bile kıymetlidir. Çocuğumuzun sorusunu yarına bırakmak gerekiyorsa söz verdiğimiz zamanda geri dönelim. Öğrenme sevgisi, bilgi kadar güven ve devamlılık ister.
Bugün buradan ayrılırken kendimize bir mesele seçelim: Bilmediğim ve öğrenmem gereken nedir? Bir güvenilir kaynak belirleyelim, öğrenmek için vakit ayıralım ve öğrendiğimizin davranışımıza dokunmasını isteyelim. Bir başkasına da bu imkânı açalım. İlim, insanı yalnız konuşur hâle getirmemeli; daha doğru yaşayan, daha güzel dinleyen ve daha faydalı davranan bir kul hâline getirmelidir. Şimdi bu niyetle ellerimizi Rabbimize açalım.
İLMİMİZİ HAYRA DÖNÜŞTÜREN RABBİMİZE DUA
Allah’ım! Bize faydalı ilim, doğru anlayış ve öğrendiğini yaşayan bir gönül nasip eyle. Bilgimiz arttıkça kibrimizi değil, sana olan saygımızı ve kullarına merhametimizi artır. Bilmediğimizi bilme tevazuunu, yanlışımızı kabul etme cesaretini ve doğrusunu öğrenme gayretini bizden esirgeme. Söylediğiyle yaşadığı birbirine uzak olan kullardan olmaktan sana sığınırız.
Rabbimiz! Kur’an’ını anlamayı, Resûlünün sözlerini doğru öğrenmeyi ve onları emanet bilerek taşımayı bize kolaylaştır. Din adına bilgisizce konuşmaktan, doğrulamadan haber yaymaktan, insanların hakkını inciten sözler söylemekten bizi koru. Kalplerimizi hidayet yağmurunu kabul eden bereketli topraklar gibi eyle; öğrendiğimiz hakikatler evimizde, işimizde ve bütün ilişkilerimizde güzel meyveler versin.
Allah’ım! Çocuklarımızın ve gençlerimizin önüne güvenilir öğreticiler çıkar. Sorularını küçümsenmeden sorabilecekleri, bilgiyi ahlâkla birlikte öğrenebilecekleri ortamlar nasip eyle. Öğrencilerimize gayret, öğretmenlerimize sabır, anne babalara hikmet ver. İlim öğrenme imkânına ulaşamayanlara kapılar aç; yaşlılarımızın ve engelli kardeşlerimizin öğrenme arzularını hayırlı vesilelerle buluştur.
Rabbimiz! Bilgisiyle hastaya şifa arayan, insanın yükünü hafifleten, hakkı koruyan ve yeryüzünü imar eden kullarının gayretini bereketlendir. İlmi insanları sömürmek için kullanmaktan bizi uzak tut. Aramızda bilgiyi paylaşanların sayısını artır; iyiliğe hizmet eden emekleri boşa çıkarma. Bize kendimizden sonra da faydası sürecek güzel bir iz bırakmayı nasip eyle.
Allah’ım! Huşû duymayan kalpten, doymayan nefisten ve fayda vermeyen ilimden sana sığınırız. Bildiğimiz doğruları hayatımıza geçirmeyi, eksiklerimizi telafi etmeyi ve son nefesimize kadar öğrenmeye açık kalmayı bize lütfeyle. Vefat eden büyüklerimizi, öğreticilerimizi ve bize bir doğruyu öğreten bütün kardeşlerimizi rahmetinle kuşat. Son nefesimizi imanla, yüzümüzü rahmetine dönmüş olarak vermeyi nasip eyle. Âmin.
Kaynaklar
Esas alınan konu: Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslâm, I, 371–384, “Bilgi: İlim İlim Bilmektir”. Hadislerin Arapça lafızları eserin özgün metin sayfalarıyla kontrol edilmiştir; kullanılan rivayetlerin kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir.
