Hadislerle İslâm.. "Aile Huzuru: Şiddet Değil Şefkat" Konulu Hadislerle İslâm Vaazı sitemize eklenmiştir..
Aile Huzuru: Şiddet Değil Şefkat
Hamd, rahmeti bütün varlığı kuşatan, zulmü yasaklayıp güzel ahlâkı emreden Yüce Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, ailesine karşı merhametiyle örnek olan Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, onun ailesine, ashâbına ve yolundan yürüyen bütün müminlere olsun.
Kıymetli kardeşlerim, insanın en güvende hissetmesi gereken yer evidir. Kapı açıldığında bir çocuğun yüzünde korku beliriyorsa, bir eş konuşmadan önce nasıl bir öfkeyle karşılaşacağını hesaplıyorsa orada giderilmesi gereken ciddi bir yara vardır. Aile huzurunu yalnızca dışarıya düzgün görünmek sanamayız. Huzur, evin içindeki insanın canının, onurunun ve söz hakkının korunmasıyla başlar.
Şiddet yalnızca el kaldırmak değildir. Aşağılamak, tehdit etmek, kazancı baskı aracı yapmak, yakınlarıyla bağını zorla kesmek ve sürekli korku altında tutmak da insanı incitir. Bu davranışları sevginin, kıskançlığın veya terbiyenin adıyla meşrulaştıramayız. Peygamberimizin örnekliği bizi güçlü olduğumuz yerde daha merhametli olmaya çağırır.
İmanın güzelliği ahlâkta görünür
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا، وَخِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسَائِهِمْ.”
Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Müminlerin iman bakımından en olgun olanları, ahlâkı en iyi olanlarıdır. Sizin en hayırlılarınız da hanımlarına karşı en iyi davrananınızdır.” (T1162 Tirmizî, Radâ’, 11)
Peygamberimizin hatibi olan Sâbit b. Kays sert tabiatlı biriydi. Bir gün öfkesine yenik düşmüş ve eşiyle girdiği bir tartışmada ona vurmuştu. Kadıncağızın kolu kırılmıştı. Abdullah b. Übey’in kız kardeşi olan Cemile (veya Habibe) isimli bu hanım, (TE2/337 Nevevî, Tehzîbü’l- esmâ, II, 337.) yaşadığı olayı gizlemeyerek derdini erkek kardeşiyle paylaştı. Evliliğini böylesine eziyetli şartlarda sürdürmek istemiyordu. Duruma müdahale edilmesi gerektiğini düşünen kardeşi derhâl Resûlullah’a gelerek şikâyette bulundu. Zaten kendisi de daha önce Peygamberimize gelerek artık Sâbit’e tahammülü kalmadığını söylemişti. (B5275 Buhârî, Talâk, 12.) Bunun üzerine Allah Resûlü (sav) Sâbit’e haber göndererek onu yanına çağırttı. “Eşinden alman gereken muhâlea bedelini (kocasından ayrılma talebi karşılığı ödeyeceği parayı) al ve onu serbest bırak.” buyurdu. Sâbit, “Peki.” diyerek kabul etti. Resûlullah, Cemile’den bir hayız süresi beklemesini ve sonra ailesinin yanına dönmesini istedi. (N3527 Nesâî, Talâk, 53.)
Peygamberimiz (sav), kadınlarına karşı oldukça sert davranan bir toplum içinde yetişmişti. Câhiliye dönemi bir tarafa, İslâmî dönemde bile zaman zaman bu sertliğin izlerine rastlamak mümkündü. Her konuda olduğu gibi Allah Resûlü, kadına karşı şiddet hususunda da müstesna bir duyarlılığa sahipti. Başta hadis eserleri olmak üzere İslâmî kaynaklar, Peygamberimizin hayatıyla ilgili bütün bilgileri en ince detayına kadar verdikleri hâlde, onun eşlerine ve çocuklarına karşı şiddet uygulamak bir yana, en küçük bir hakaret veya kırıcı bir sözünden bahsetmemişlerdir. Bunun ötesinde o (sav) câhiliye döneminden intikal eden kadına karşı şiddet kullanma alışkanlığını sürdürme eğiliminde olanları da uyarmıştır. (M7191 Müslim, Cennet, 49; T3343 Tirmizî, Tefsîru’l- Kur’ân, 91.) Yukarıdaki olay, insanlık tarihi boyunca kadının maruz kaldığı baskı ve ev içi şiddete karşı Sevgili Peygamberimizin fiilî tepkisini ve kadının saygınlığını korumak için başvurduğu tedbiri ortaya koymaktadır. Görüldüğü üzere o, çoğu zaman yapıldığı gibi, “Aile içinde olur böyle şeyler.” diyerek, mağdur olan kadını kendi hâline terk etmemiştir. O, evlilik hayatında eşleriyle ufak tefek dargınlıklar yaşasa bile, onlara asla el kaldırmamış, (M6050 Müslim, Fedâil, 79.) kırıcı ve incitici söz söylememiştir. Onun için, veda Hutbesi’nde müminlere bıraktığı vasiyet ve son nasihatlerinden birisi, “kadınlar hakkında Allah’tan sakınmaları gerektiği” olmuştur. Çünkü kocaları, “Onları Allah’ın bir emaneti olarak almışlar ve Allah’ın adıyla (nikâh kıyarak) onları kendilerine helâl kılmışlardır.” (M2950 Müslim, Hac, 147.)
Kur’ân-ı Kerîm’de, “...Sadakatsizliğinden endişe ettiğiniz eşlerinize öğüt verin, onları yataklar(ın)da yalnız bırakın ve (bunlar fayda vermez de mecbur kalırsanız) onları dövün. Eğer, yaptıklarından vazgeçip size itaat ederlerse, artık onların aleyhine başka bir yol aramayın. Allah yücedir, büyüktür.” (Nisâ, 4/34.) buyrulması, zaman zaman kadına karşı şiddetle ilişkilendirilebilmektedir. Kadından kaynaklanan bir huzursuzluk durumunda erkeğin ne yapacağının anlatıldığı bu âyetten hareketle, İslâm dininin kadına karşı şiddeti onayladığını söylemek ciddi bir yanılgıdır. Bu yanılgı, o günkü toplumsal yapıda aile içinde, eşler ve çocuklar da dâhil olmak üzere âdeta her şeyin sahibi ve sorumlusu durumunda olan kocaların, eşlerinin iffetsizliğinden kaynaklanan bir huzursuzluk hâlinde bütün seçenekleri bitirdikten sonra son çare olarak onları te’dib etmelerinin, Allah’ın, mutlaka yerine getirilmesi gereken bir emri olarak algılanıp yorumlanmasından kaynaklanmaktadır. Bu son çarenin, kadının erkek tarafından boşanıp dışarı atılmasını önlemek için, o günkü toplum ve aile yapısıyla ilgili bir çözüm olduğu, ilgili âyetin devamında yer alan, “Eğer size itaat ederlerse, onlar aleyhine başka bir yol aramayın.” cümlesinden anlaşılmaktadır. Ayrıca, veda Hutbesi’nin bazı anlatımlarında yer alan bu fiziksel müdahalenin, kadının gayri ahlâkî tutumu sebebiyle gerçekleşen bir şiddet durumundan kaynaklandığı ve aşırılığa kaçmayan bir uyarı mahiyetinde olduğu da açıkça görüyoruz. (M2950 Müslim, Hac, 147.)
Müslüman bir kimse, bu âyeti delil göstererek eşine baskı ve şiddet uygulamayı savunamaz ve bunu normal göremez. Çünkü bu âyetleri insanlara tebliğ eden Allah Elçisi, onların nasıl anlaşılıp uygulanacağını da bize öğretmiştir. Namazı nasıl onun öğrettiği gibi kılıyorsak, eşimize de, onun eşlerine davrandığı gibi davranmak durumundayız. “Müminlerin iman bakımından en olgun olanları, ahlâkı en iyi olanlarıdır. Sizin en hayırlılarınız da hanımlarına karşı en iyi davrananınızdır.” (T1162 Tirmizî, Radâ’, 11; İM1978 İbn Mâce, Nikâh, 50.) buyuran bir Peygamber’in tutum ve davranışı, bizim için yegâne örnek olmalıdır. Ayrıca o, bir sahâbîye tavsiyesinde de, karısını çirkin olarak nitelememesini ve dövmemesini öğütlemiştir. (D2143 Ebû Dâvûd, Nikâh, 40-41.) Hz. Ömer’in Peygamberimizden naklettiği bildirilen, “Kişiye karısını niçin dövdüğü sorulmaz.” (D2147 Ebû Dâvûd, Nikâh, 41-42; İM1986 İbn Mâce, Nikâh, 51.) rivayetini, Peygamberimizin bu konudaki sünneti ile birlikte değerlendirmek gerekir. Eşler arasında var ettiği sevgi ve merhameti kendi varlığının delillerinden sayan (Rûm, 30/21.) ve “...Onlarla (kadınlarla) iyi geçinin. Eğer onlardan hoşlanmadıysanız olabilir ki siz bir şeyden hoşlanmazsınız da Allah onda pek çok hayır yaratmış olur.” (Nisâ, 4/19.) buyurarak erkeği eşine sahip çıkması konusunda uyaran Yüce Yaratıcı’nın, eşler arasında şiddeti murad ettiğini düşünmek makul değildir.
Hadis bize iman ile ailedeki davranışımız arasındaki bağı hatırlatıyor. İbadetimizi önemserken eşimizin ve çocuğumuzun hakkını ihmal edemeyiz. Kendimizi dindar saymamız, yanımızdaki insanın bizden zarar görmesini önemsiz kılmaz. Güzel ahlâkın ilk imtihanlarından biri, bizi her gün gören insanların yanında yaşanır.
Öfkelenmek insanın başına gelebilir; fakat öfke her davranışa izin vermez. Sesimiz yükselmeye başladığında durmayı, konuşmaya ara vermeyi, zarar verme ihtimali varsa uzaklaşıp yardım almayı öğrenelim. “Ben böyleyim” diyerek değişmeyi reddetmek yerine sorumluluk üstlenelim. Tövbenin gereği, aynı zararı yeniden doğurmamak için tedbir almaktır.
Bir kusura bütün insanı sığdırmayalım
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : “لاَ يَفْرَكْ مُؤْمِنٌ مُؤْمِنَةً، إِنْ كَرِهَ مِنْهَا خُلُقًا رَضِيَ مِنْهَا آخَرَ.”
Ebû Hüreyre’nin naklettiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Mümin, hanımına karşı kötü duygular beslemesin; çünkü onun bazı huylarından hoşlanmasa da diğer huylarından hoşlanabilir.” (M3645 Müslim, Radâ’, 61)
Aile içinde özellikle kadına karşı yöneltilen şiddetin kaynağında çeşitli sebepler bulunmaktadır. Farklı özelliklerde yaratılan ve farklı çevrelerde yetişen iki cinsin, hiçbir çaba göstermeden birbirleriyle tam bir uyum sağlamaları eşyanın tabiatına aykırıdır. Anlamlı bir uyum, ancak farklılıkların doğal karşılanması, karşılıklı tahammül ve fedakârlık sonucunda ortaya çıkacaktır. Bu sabrı göstermeden hemen çatışma ve şiddete başvurmak, sonunda da ayrılmayı göze almak, hem ilâhî iradenin hem de Allah Resûlü’nün tasvip etmediği bir tutumdur. Nitekim Cenâb-ı Hak, az önce ifade edildiği gibi kadınlarla iyi geçinmeyi emretmekte, hoş olmadığı düşünülen bazı şeylerde hayır bulunabileceğini bildirmektedir. (Nisâ, 4/19.) Allah Resûlü de, “Mümin, mümin hanımına karşı kötü duygular beslemesin; çünkü onun bazı huylarından hoşlanmasa da diğer huylarından hoşlanabilir.” buyurarak (M3645 Müslim, Radâ’, 61.) âyetin mesajını pekiştirmektedir.
Aile içi huzursuzlukların ilk tezahürü, eşlerin birbirlerine karşı kırıcı davranmaları ve hakarete varan sözler sarf etmeleridir. Tekrar eden bu davranış zamanla kalıcı olabilmekte, sanki aile ilişkisinin doğal bir parçası gibi algılanabilmektedir. Hâlbuki Allah ve Resûlü’nün kesinlikle yasakladığı kötü söz, (Nisâ, 4/148; T1977 Tirmizî, Birr, 48.) aile ortamında hem eşler hem de çocuklar için psikolojik bir şiddete dönüşmekte ve hayatı çekilmez bir hâle getirmektedir. Ailesine karşı kırıcı ve kötü sözlü olduğunu, oysa başkalarına karşı böyle davranmadığını söyleyen ve bu konuda ne yapması gerektiğini Peygamberimize soran Huzeyfe, bunun için günde defalarca Allah’tan af dilemesi gerektiği cevabını almıştır. (İM3817 İbn Mâce, Edeb, 57; DM2751 Dârimî, Rikâk, 15.)
Allah Resûlü, hanımının ağzının bozukluğundan şikâyet eden Lakît b. Sabra adındaki diğer bir sahâbîye de eşini boşamasını önermiştir. Lakît’in, “Onunla aramızda uzun zamana dayanan bir beraberlik ve bir de çocuk var.” sözü üzerine, “Ona nasihat et. Eğer onda iyi bir gelişme görürsen buna devam et...” buyurarak, erkeğin şiddete yönelmesine müsaade etmemiştir. (D142 Ebû Dâvûd, Tahâret, 55.) Buradan hareketle, dövmenin çözüm olmayacağını bilen Allah Resûlü’nün, yürüyemeyecek dereceye gelen ciddi ailevî geçimsizliklerde ev içindeki şiddetin devam etmesi yerine, eşlerin medenî yolla ayrılmalarını düşünmelerini önerdiğini söylemek mümkündür. Peygamberimiz, aile arasındaki huzursuzlukları körükleyenleri de ağır bir dille uyarmıştır.
O (sav), “Kadını kocasına, köleyi efendisine karşı kışkırtan bizden değildir.” buyurarak (D2175 Ebû Dâvûd, Talâk, 1.) aileyi korumaya verdiği önemi ortaya koymuştur.
Peygamberimizin öğretisi, eşimizi tek bir hoşlanmadığımız davranışa indirgememizi engeller. Onun gayretini, iyi yönlerini ve içinde bulunduğu şartları da görelim. Bununla birlikte bu hadis şiddeti veya ağır haksızlığı görmezden gelme çağrısı değildir. Küçük farklılıkları hoşgörüyle karşılamakla insanı tehlike içinde tutmak birbirinden ayrılır.
Sorunumuzu konuşurken “Sen hep böylesin” diye bütün kişiliği suçlamak yerine somut davranışı anlatalım. Dinlerken savunma hazırlamak yerine neyin incittiğini anlamaya çalışalım. Küçük meselelerde özür ve telafi kapısını açık tutalım. Adalet ve şefkat birlikte bulunduğunda evde güven yeniden büyüyebilir.
El kaldırmayı alışkanlık sayamayız
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَمْعَةَ عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: “لاَ يَجْلِدْ أَحَدُكُمُ امْرَأَتَهُ جَلْدَ الْعَبْدِ ثُمَّ يُجَامِعُهَا فِى آخِرِ الْيَوْمِ.”
Abdullah b. Zem’a’dan nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Biriniz (sakın) hanımını köle döver gibi dövmesin. Sonra günün sonunda onunla (aynı yatakta ne yüzle) beraber olur!” (B5204 Buhârî, Nikâh, 94)
Bir erkeğin hayatını paylaştığı bir kadına el kaldırmasını hayretle karşılayan Rahmet Peygamberi, “Sizden biriniz (sakın) hanımını köle döver gibi dövmesin. Sonra günün sonunda onunla (aynı yatakta nasıl/ne yüzle) beraber olur!” buyurmuştur. (B5204 Buhârî, Nikâh, 94.) Hadislerde geçen “cariyeyi (veya köleyi) döver gibi” ifadesinden, Peygamberimizin kölelerin dövülmesini normal gördüğünü düşünmek doğru değildir. Bu, o toplum içinde cariye veya kölelerin daha çok şiddete maruz kaldıklarını ve insanların bunu daha doğal karşıladıklarını gösteren ve benzetme amacıyla söylenen bir ifadedir. Nitekim Allah Resûlü’nün bu konudaki uyarıları çok açıktır. O şöyle buyurmuştur: “Sizden biriniz hizmetçisini döverken Allah’ı hatırlasın ve derhâl elini çeksin.” (T1950 Tirmizî, Birr, 32.) Sahâbî Ebû Mes’ûd elBedrî anlatıyor: “Kölemi dövüyordum. Arkamdan, ‘Şunu bil ki Ebû Mes’ûd...’ diye bir ses işittim. Döndüğümde Resûlullah’ı karşımda gördüm. “Şunu bil ki Ebû Mes’ûd, Allah’ın senin üzerindeki gücü senin kölenin üzerindeki gücünden daha fazladır.” buyurdu. O anda elindeki kırbacı bırakan ve bundan sonra hiçbir kölesini asla dövmediğini söyleyen Ebû Mes’ûd o kölesini de Allah rızası için azat ettiğini bildirmektedir. (M4306 Müslim, Eymân, 34; M4308 Müslim, Eymân, 35.) İbn Ömer’den nakledilen bir rivayette de Allah Resûlü’nün, “Kim kölesine tokat atar ve onu döverse, bunun kefareti o köleyi azat etmesidir.” buyurduğu anlatılıyor. (M4298 Müslim, Eymân, 29.)
Aile içi şiddetin en yaygın olanı kocanın eşine yönelik fizikî şiddeti olsa da, kadının kocasına, ebeveynin çocuklarına, çocukların da ebeveynlerine yönelik şiddet uygulamaları söz konusu olabilmektedir. İşte burada mânevî ve psikolojik baskılar da şiddet kapsamı içinde yer alır. Örneğin eşlerin birbirlerine yönelttikleri, geçerli delillere dayanmayan zina isnadı, bir iftira olduğu için, namus ve onurlarına yönelik mânevî bir şiddettir. Bu yüzden Kur’ân-ı Kerîm, böyle bir suçlamaya en çok maruz kalan ve bundan en fazla zarar görecek olan kadını korumak amacıyla, bu iftirayı yapan kimselere seksen sopa vurulması ve şahitliklerinin ebediyen kabul edilmemesi cezasını vermiştir. (Nûr, 24/4.) Eşlerin, kendilerinde kalması gereken mahrem sırlarını başkalarına yaymaları da karşı taraf için bir nevi mânevî şiddettir. Çünkü aile bireylerinin birbirlerine güvenerek açıkladıkları sırların ve mahrem bilgilerin başkalarına intikali, onların kişilik haklarının ciddi bir ihlâlidir. Onun için Allah Resûlü, “Kıyamet gününde, Allah katında mevkii en kötü olacak insanlardan birisi, karısı ile beraber olup da onun özel hayatına ilişkin sırlarını yayan kimsedir.” buyurmuştur. (M3542 Müslim, Nikâh, 123.)
“İnsanlara merhamet etmeyene Allah da merhamet etmez.” (B7376 Buhârî, Tevhîd, 2.) buyuran Allah Resûlü, aile içinde veya dışında insanların birbirlerine zulmetmesini, eziyet etmesini yasaklamıştır. (B2442 Buhârî, Mezâlim, 3.) Hac ibadeti esnasında yaptığı hataların durumunu soran birisine, “Bunların bir önemi yok, yeter ki bir Müslüman’ın ırzına (haysiyetine ve şahsiyetine) saldıran kimse olmasın. İşte böyle biri günah işlemiş ve helâk olmuştur.” (D2015 Ebû Dâvûd, Menâsik, 87.) buyurarak, insanlara yapılan maddî mânevî saldırıların, Allah’a ibadet ederken düşülen hatalardan çok daha önemli olduğunu vurgulamıştır. Peygamberimiz savaş dışında hiç kimseye el kaldırmamış, ne kadına ne de hizmetçiye vurmuştur. (M6050 Müslim Fedâil, 79.) Müslüman’ı, “elinden ve dilinden diğer Müslümanların güvende olduğu kimse” olarak tanımlarken, (B10 Buhârî, Îmân, 4.) “bu dünyada insanlara işkence edenlerin Allah’ın azabına maruz kalacağı” uyarısında bulunmuştur. (M6657 Müslim, Birr, 117.) Nitekim Ebû Ubeyde b. Cerrâh, Hz. Ömer döneminde Şam’da valilik yaptığı esnada bir adamdan zor kullanarak cizye almaya kalkınca Hâlid b. Velîd, kendisiyle bu konuda konuşmuştu. Bunun üzerine Hâlid’e, “valiyi kızdırdın.” denilince, o şöyle cevap vermişti: “Niyetim onu kızdırmak değildi ama ben Resûlullah’ı (sav) şöyle derken işittim: ‘Kıyamet günü en şiddetli azap görecek kimseler, dünyada insanlara en çok işkence edenlerdir.’” (HM16943 İbn Hanbel, Iv, 90; TM1253 Tayâlisî, Müsned, II, 11.)
İnsanlara yapılan saldırı ve haksızlıklar karşısında bu kadar duyarlı olan Allah Resûlü, bir eş, bir baba ve bir aile reisi olarak eşlerine, çocuklarına, torunlarına ve hizmetçilerine karşı da aynı duyarlılığı göstermiş, onlara sevgi ve şefkatle muamelede bulunmuştur. Onun eşlerine karşı takındığı en sert tutum, bazı olaylar sebebiyle dargın durduğu bir aylık dönemdir. (M3691 Müslim, Talâk, 30.) Bunun dışında eşlerinin bazı kıskançlıklarını bile olgunlukla karşılamış, (D3567 Ebû Dâvûd, Büyû’ (İcâre), 89; B5267 Buhârî, Talâk, 8.) kendisine karşı zaman zaman seslerini yükseltmelerine aldırmamıştır. Hatta Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in, Allah Resûlü’nün eşleri olan kızlarına karşı, onu üzdükleri düşüncesiyle zaman zaman takındıkları sert tutumdan (M3690 Müslim, Talâk, 29.) haberdar olup kızlarına çıkışmalarına engel olmuştur. (D4999 Ebû Dâvûd, Edeb, 84.)
Bu uyarıyı dinlerken geçmişin sertliğini kendimize izin saymayalım. Eşini döven, sonra hiçbir şey olmamış gibi yakınlık bekleyen davranışın tutarsızlığını görelim. İnsan korktuğu birinin yanında gönlünü rahatça açamaz. Yakınlığın temeli güven ise, güveni kıran davranışı önce durdurmak gerekir.
Şiddet yaşayan bir yakınımıza “Yuvandır, sus” demeyelim. Güvenli bir yere ulaşmasına, yetkili koruma ve sağlık desteği almasına yardımcı olalım. Çocukların gördüğü şiddetin de onları yaraladığını unutmayalım. Barıştırma çabası ancak güvenliğin ve özgür kararın korunduğu bir ortamda anlamlı olur.
Peygamberimizin inceliğini eve taşıyalım
عَنْ أَنَسِ [بْنِ مَالِكٍ] قَالَ: خَدَمْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) عَشْرَ سِنِينَ، وَاللَّهِ! مَا قَالَ لِى: أُفًّا قَطُّ، وَلاَ قَالَ لِى لِشَيْءٍ: لِمَ فَعَلْتَ كَذَا؟ وَهَلاَّ فَعَلْتَ كَذَا؟
Enes (b. Mâlik) şöyle demiştir: “Resûlullah’a (sav) on sene hizmet ettim. vallahi bana bir kez olsun ‘Öf!’ bile demedi. Herhangi bir şeyden dolayı, ‘Niçin böyle yaptın?’ demediği gibi, ‘Şöyle yapsaydın ya!’ da demedi.” (M6011 Müslim, Fedâil, 51)
Sevgili eşi Hz. Âişe’nin memnuniyetini ve kızgınlığını nasıl anladığını ona anlatırken bile Allah Resûlü’nün bu olgun ve dingin tavrı fark edilmektedir. Hz. Âişe’nin anlattığına göre Allah Resûlü ona, “Ben senin benden memnun olduğun ve bana kızdığın zamanı anlarım.” deyince Hz. Âişe bunu nasıl anladığını sormuş, Peygamberimiz, “Benden memnun olduğunda, ‘Hayır, Muhammed’in Rabbi hakkı için olmaz.’ dersin. Bana kızdığında ise, ‘Hayır, İbrâhim’in Rabbi hakkı için olmaz.’ dersin.” buyurmuştur. Hz. Âişe’nin ona verdiği cevap da eşini çok seven bir hanımın inceliğini yansıtmaktadır: “Evet, fakat Allah’a yemin olsun ki ey Allah’ın Resûlü, ben senin sadece isminden uzak kalabilirim.” (B5228 Buhârî, Nikâh, 109.)
Allah Resûlü’nün çocuklarına ve torunlarına olan düşkünlüğü de çok iyi bilinmektedir. Kızı Fâtıma’ya karşı sevgisini her vesileyle göstermesi, (T3872 Tirmizî, Menâkıb, 60; D5217 Ebû Dâvûd, Edeb, 143-144.) torunlarına karşı sık sık sevgi izharında bulunup (B6003 Buhârî, Edeb, 22.) namaz kıldırırken bile onları omuzunda ve sırtında taşıması (B5996 Buhârî, Edeb,18; N1142 Nesâî, Tatbîk, 82.) bunun en açık göstergesidir. Peygamberimiz, hizmetçilerine de tıpkı ailenin asıl üyelerine davrandığı gibi muamele etmiştir. Enes b. Mâlik’in bu noktadaki açıklamaları, aynı zamanda onun yumuşak karakteri ve olgun tavrı hakkında da net bir fikir vermektedir: “Resûlullah’a (sav) on sene hizmet ettim. Vallahi bana bir kez olsun ‘Öf!’ bile demedi. Herhangi bir şeyden dolayı, ‘Niçin böyle yaptın?’ demediği gibi, ‘Şöyle yapsaydın ya!’ da demedi.” (M6011 Müslim, Fedâil, 51.)
Anne babaların çocuklarına duyduğu fıtrî sevgi, onlara karşı kötü muameleyi belli ölçüde engellese de, tamamen ortadan kaldırmamaktadır. Hatta bazen, onların bize Allah’ın bir emaneti olduğu unutularak, sahip olunan bir eşya gibi üzerlerinde her türlü tasarrufta bulunulabileceği düşünülmektedir. O yüzden câhiliye döneminde bazı kabileler, kendileri için ekonomik bir yük ve utanç vesilesi saydıkları kız çocuklarını öldürmekte bir beis görmemişlerdir. Cenâb-ı Hak, bu vahim suçu işleyenleri, “Geçim korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyiniz. Onları ve sizi rızıklandıran biziz. Onların öldürülmesi gerçekten büyük bir günahtır.” (İsrâ, 17/31.) âyetiyle uyarmaktadır. Aile içi şiddetin çocuklara yönelik bu acımasız uygulaması geçmişte kalsa da, tarih boyunca ve günümüzde de çocuğa yönelik şiddet ve istismar yoğun bir şekilde devam etmektedir. Zorunlu bir sebebe dayanmayan kürtaj, çocukların küçük yaşta çalışmaya zorlanması, dilenciliğe ve konusu suç olan şeylere teşvik ve alet edilmesi, dövülmesi ve kötü muamele görmesi, genelde ebeveynlerden kaynaklanan çocuğa yönelik şiddet olaylarıdır. Ev içi şiddete bağlı olarak zamanının büyük çoğunluğunu sokaklarda insan onuru ve şahsiyetiyle bağdaşmayan uygunsuz ortamlarda geçiren çocukların sayısı gittikçe artmaktadır.
Enes’in anlattığı uzun yıllar bize farklı bir güç gösteriyor: İnsan yetiştirirken sabır gösterebilen, otoritesini incitmek için kullanmayan bir güç. Evde işlerin yetişmemesi veya bir çocuğun hata yapması, yetişkinin aşağılayıcı dilini haklı çıkarmaz. Hepimizin öğrenmeye ihtiyacı var; önce kendi tepkilerimizi eğitelim.
Bugün kendimiz için açık bir karar alalım. Hakaret eden bir sözümüzü bırakalım, bakım ve geçim yükünü adaletle paylaşalım, gerekiyorsa uzman desteğine başvuralım. Güzel bir söz söylemek geçmişteki zararı tek başına silmez; telafi için süreklilik ve güven gerekir. Evdeki insanlar bizden korkmasın, bize güvenebilsin. Merhametin izi en yakınımızın yüzünde de görülsün.
Gönlümüzü Rabbimize açalım
Allah’ım, evlerimizden şiddeti, korkuyu ve aşağılamayı uzaklaştır. Zulme uğrayan eşlere, çocuklara ve büyüklere güvenli yollar aç; onların sesini duyacak, hakkını koruyacak insanları çoğalt. Zarar verenlere hatalarını kabul edip gerçek bir değişim gösterecek irade ver.
Rabbimiz, öfkemizi terbiye etmeyi, sözümüzü güzelleştirmeyi, gücümüzü korumak için kullanmayı nasip et. Eşlerimize karşı insaflı, çocuklarımıza karşı sabırlı, büyüklerimize karşı saygılı olmayı lütfet. Huzuru görünüşte arayanlardan değil, evindeki her insanın hakkını koruyanlardan eyle. Peygamberimizin şefkatini hayatımıza yerleştir. Âmin.
Kaynak: Diyanet kaynak metni, 4. cilt, 151–162. sayfalar. Ayet ve hadislerin asıl kaynakları ilgili alıntıların yanında belirtilmiştir.
